Boer History1721 aan die Kaap die Goeie Hoop: Delagoabaai-landing en koors, rysrantsoene, Slicher se eerste diens en Cranendonk se dood
Rysrantsoene en een-en-vyftig muids koring vir Batavia — 1721
Reëlings was skaars getref vir die lewering van koring na Indië, en van bone, ertjies en gepelde gars aan die tuiskepe, toe ’n reeks droë seisoene ingetree het. In 1718 was die oes swak, maar ’n klein hoeveelheid koring is nog uitgevoer. Dit was dieselfde in 1719. In 1720 is minder as honderd muids uit die land gestuur. In 1721 was dit nie moontlik om die skepe van bone, ertjies en gars te voorsien nie, en rys is aan die Kompanjie se eie mense in die plek van brood uitgedeel; maar een-en-vyftig muids koring is na Batavia gestuur om die naam van uitvoer lewendig te hou. Die vierde droë jaar het dus die Indië-graanrekening tot ’n tekenpakkie verminder terwyl rys op Kompanjie-tafels in die plek van die gewone brood gestaan het. [3]
Daardie een-en-vyftig muids het selfs onder die tekenbedrag van die vorige seisoen gestaan. Die magazynen wat eens vyftienduizend vierhonderd muids in die drie oeste van 1714–1716 getel het, voordat die direkteure die amptelike koringprys tot tien sjielings en agt pennies per muid gesny het, het nou die Indië-rekening in ’n tweesyferpakkie gemeet. Burgers en magazynen het al veesiekte sedert 1714 deurgemaak, ’n private vleiskontrak ná ’n mislukte openbare veiling in 1718, die eerste strawwe perdesiekte van 1719, en die lewende-dier- plakkaat van 2 Julie 1720, wat die verkoop van lewende diere aan uitlanders verbied en skaapversending aan boord van die Kompanjie se skepe gestaak het. Vleis het tot drie-en-driekwart pennies per pond gestyg. Kalender 1721 het graanrantsoenering binne die nedersetting self bygevoeg terwyl dit nog ’n simboliese uitwaartse koringpakkie na Batavia gedwing het. Erertjies teen nege-en-twintig sjielings en bone teen vyf-en-twintig sjielings per muid, pryse onthou uit die jare toe Indië-koring nog betwis is, kon nie ’n Tafelbaai-ruim vul wanneer die lande self misluk nie. [3]
In die winter van 1721 het die seisoene ten goede verander. Die verbetering het die ergste stuk van die droë reeks onder goewerneur Maurits Pasques de Chavonnes gesluit sonder om nog ’n volle uitvoerjaar te herstel. Rys op Kompanjie-tafels en een-en-vyftig muids op die Batavia-rekening merk dus die kalenderjaar aan albei ente van die plaaslike voedselketting. Boere wat in droogte gekla het, en wat ook gekla het wanneer oorvloedige reëns sterfte onder beeste gebring het wat jong gras eet, het in hierdie vierde droë oes min gehad om te beredeneer behalwe die leë wa en die rysrantsoen. [3] [9]
Private Constantia het nog ’n mark gehaal wat amptelike proefvate nie gehaal het nie. Johannes Colyn, die eienaar van die plaas in daardie jare, het jaarliks tien tot twaalf leggers rooiwyn gelewer, waarvoor hy £16 13s. 4d. per legger ontvang het, en omtrent twintig leggers witwyn, wat hy geredelik teen £10 8s. 4d. verkoop het. Gewone Kaapse wyn het ’n vloot- en hospitaalstapeltjie teen veel laer syfers gebly. Graan, vleis en wyn het dus deur die jaar in verskillende rigtings getrek: koringuitvoer byna uitgedoof, lewende diere nog van uitlandse kopers afgesluit, Constantia nog premie-leggers verkoop. [3]
Die tien jaar van 1 Januarie 1715 tot 31 Desember 1724, waarvan 1721 die middel gevorm het, het agthonderd een-en-sewentig skepe in Tafelbaai laat aandoen, of gemiddeld sewe-en-tagtig per jaar: seshonderd vyf-en-veertig Nederlandse, honderd twee-en-negentig Engelse, sewentien Franse, tien Deense, vier Portugese en drie Vlaamse. Ná die vrede van Utrecht het die Kompanjie sy handel uitgebrei met skepe van die eerste klas wat van tweehonderd-en-tagtig tot driehonderd-en-vyftig man elk gedra het. Die somervloot het nog in Tafelbaai byeengekom—die stadigste seilers eers uit Batavia, dan die Ceylon-eskader, dan die laat Batavia-skepe—en probeer om teen einde Maart of begin April te vertrek, dikwels twintig tot dertig groot skepe saam, met handelsware wat van vyf- tot sewehonderdduisend pond sterling gekos het. In dieselfde maande dat rys brood aan wal vervang het, dat uitwaartse koring tot een-en-vyftig muids gekrimp het, en dat die Delagoa-geselskap al aan die suidooskus was, het die gewone tuisvloot nog die Kaap as versamelrede gebruik. Die wintervloot was veel kleiner, dikwels net drie of vier skepe. Engelse kapteins was gewoond om beeste in aansienlike getalle te koop, hulle te slag en die vleis te sout, en om skape saam te neem; ná die verbod van 2 Julie 1720 het hulle luid in Europa gekla, en die direkteure het opdrag gegee dat hulle so goed moontlik behandel moes word. Kalender 1721 het dus rys op Kompanjie-tafels, ’n een-en-vyftig-muid-tekenuitvoer, ’n lewende-dierverbod wat nog gegeld het, en ’n reede wat besig gebly het met gelisensieerde Kompanjie- en Oos-Indiese verkeer, selfs terwyl uitlandse lewendes-kopers uitgesluit was, saamgevoeg. [3]
Delagoabaai-ekspedisie vaar uit Tafelbaai — 14 Februarie 1721
Nadat die Portugese Delagoabaai in 1692 verlaat het, het die Nederlandse Oos-Indiese Kompanjie in 1720 besluit om dié hawe in besit te neem en daar ’n fabriek te stig. Die stasie moes ’n afhanklikheid van die Kaapse regering wees, net soos Mauritius was. Belangrike sake moes vir verhoor na die Kaap gestuur word, en in alle sake behalwe die geringste moes daar ’n appèlreg na die hooggeregshof by die Kasteel die Goeie Hoop wees. Teen die einde van 1720 het die voorhoede uit die Nederlande, bestaande uit vier-en-veertig soldate en ’n paar ambagsmanne, in Tafelbaai aangekom in twee klein vaartuie, die Kaap en die Gouda. Die offisier wat as hoof van die ekspedisie aangestel was, is kort ná aankoms in Suid-Afrika oorlede, waarop die politieke raad ’n klerk op die Kaapse establishment, Willem van Taak, as opvolger gekies het. ’n Raad is gekies om hom by te staan, en ’n klein geregshof is ingestel. [3]
Deur die jaarwending het daardie manne en voorrade onder kasteelgesag gebly terwyl die vaarseisoen oopgegaan het. Op die 14de Februarie 1721 het die ekspedisie, vergesel van ’n klein vaartuig genaamd die Zeelandia, uit Tafelbaai vertrek. Drie vaartuie het dus die Kaapse reede vir die suidooskus verlaat: die twee klein vaartuie wat die voorhoede gebring het en die meegaande Zeelandia. Die Februarie-vertrek het ’n papierafhanklikheid in ’n uitgaande reis onder Van Taak se tydelike kommissie verander, met soldate, ambagsmanne en ’n Kaapsgemaakte burgerlike raam na ’n kus wat die Kompanjie byna drie dekades nie gehou het nie. [3]
Chavonnes se regering het die gewone somervloot- en interloperreëls by Tafelbaai gehou terwyl hierdie afgesonderde onderneming uitgegaan het. Die Engelse regering het beswaar gemaak teen hulp wat vroeër aan private handelaars aan die Kaap verleen is, en ’n reëling tussen die Vergadering van Sewentien en die direkteure van die Engelse Kompanjie het bepaal dat geen van die twee interloper in hulle hawens enigiets sou laat kry nie. Wanneer ’n Engelse vaartuig sonder ’n koninklike kommissie of behoorlike geloofsbriewe van die Oos-Indiese Kompanjie aangekom het, is sy gewaarsku om dadelik te seil, en geen verkeer met die wal is toegelaat nie. Vlaamse skepe wat vir voorrade ingeloop het, is op dieselfde wyse behandel. Die Delagoa-vertrek het dus ’n reede verlaat wat nog vir ongelisensieerde private handelaars gesluit was, selfs terwyl die Kaap self ’n gelisensieerde besetting na die suidooste uitgestuur het. [3]
Van Taak het uitgegaan as ’n Kaapse klerk tot ’n bevel verhef, nie as die uit Nederland aangestelde hoof wat in Tafelbaai gesterf het nie. Die klein hof en bystandraad wat by hom gesit het, was Kaapse konstruksies, ontwerp sodat die baai soos Mauritius eens aan die Kasteel sou antwoord. Niks in die Februarie-opdragte het nog van koors gepraat nie. Die drie klein vaartuie het die eerste besetting, die eerste burgerlike raam en die eerste hoop gedra dat ivoor, was en ’n hawe aan die suidooskus die direkteure se besluit van die vorige jaar sou vergoed. [3]
Landing, koors en die eerste fort — Maart–April 1721
Op die 29ste Maart 1721 het die ekspedisie sy bestemming bereik, ses weke ná vertrek uit Tafelbaai. ’n terrein op die Engelserivier se linkeroewer naby die mond is vir die fort gekies. Die datum het in dieselfde weke geval waarin die Kaapse somervloot gewoonlik probeer het om Tafelbaai vir Europa te ruim. Voordat veel gebou is, het koors die geselskap aangeval. Binne ses weke—teen omtrent middel Mei—is twee derdes van hulle dood, onder wie die bevelvoerder en die ingenieur. Die eerste weke van besetting het dus die grootste deel van die mag wat in Februarie Tafelbaai verlaat het, vernietig, en beide die Kaapsgekose hoof en die man belas met die werke weggeneem. Die oorspronklike konsep van vier-en-veertig soldate en ’n paar ambagsmanne was selfs voor daardie sterfte nie ’n groot besetting nie; daarna was die pos ’n oorblyfsel. [3]
Eindelik, met die hulp van sommige van die plaaslike mense, is ’n klein fort gebou. Die Zeelandia is toe na die Kaap teruggestuur met briewe en ’n bietjie ivoor en was wat in ruilhandel verkry is. Die eerste tuisvrag van die nuwe stasie was dus dun handelsware en amptelike verslae eerder as ’n gevestigde fabriek se oorskot, en dit het nuus van ’n sterfte gedra wat al twee derdes van die oorspronklike geselskap leeggemaak het. Wat die direkteure as ’n betalende afhanklikheid ingedink het, het as ’n koorskamp agter ’n klein werk op die linkeroewer oopgegaan. [3]
Willem van Taak se dood het die kort bevel gesluit wat die Kaapse raad geskep het nadat die uit Nederland aangestelde hoof in Tafelbaai gesterf het. Die ingenieur se dood het die werke op dieselfde oomblik sonder hul vakman gelaat. Wat op die Engelserivier se linkeroewer oorgebly het, was ’n verminderde besetting agter ’n klein fort, nog afhanklik van die Kaap vir manne, kos en ’n nuwe burgerlike hoof. Die vier-en-veertig soldate en paar ambagsmanne van die oorspronklike konsep is tot ’n oorblyfsel gesny voordat ’n behoorlike fabriek kon staan. [3]
Van die Kaap se kant was die eerste briewe uit die baai dus ’n sterfterol en ’n versoek, nie ’n handelsbalans nie. Ivoor en was in klein hoeveelheid het bewys dat ruilhandel moontlik was. Hulle het nie bewys dat die stasie kon lewe nie. Chavonnes se raad, wat self geen duur ondernemings by Tafelbaai aangepak het nie, het hom nou verantwoordelik gevind vir ’n buitepos wie se eerste ses weke al twee derdes van die manne wat dit moes hou, verteer het. [3]
Zeelandia keer terug met die jag Uno en tagtig soldate — Augustus 1721
Die Zeelandia het in Augustus teruggekeer, tesame met die jag Uno, met voorrade en tagtig soldate om die besettingsgeselskap by die baai te versterk. Die versterking het die oorspronklike militêre konsep van vier-en-veertig soldate in rou getalle oortref, hoewel dit nie die dooie bevelvoerder, die ingenieur of die twee derdes wat in die eerste ses weke aan koors verloor is, kon herstel nie. Twee skepe en tagtig man was die Kaap se antwoord op die eerste briewe van die Engelserivier. [3]
Toe die raad van beleid verneem wat gebeur het, het hy Casparus Swertner as opvolger van Van Taak aangestel, met die rang van onderkoopman en ’n salaris van £2 15s. 6d. per maand. Hy was toe al by Delagoabaai, maar hy is dood voordat die nuus van sy aanstelling die stasie bereik het. ’n Onderoffisier genaamd Jan Michel is toe as hoof van die besettingsgeselskap gekies. Die raad het gehoop dat die oorlewendes van die koors teen dié tyd aan die klimaat gewoond was, en dat dit voortaan goed sou gaan. [3]
Die Augustus-verligting het dus ’n dubbele skeepsbesoek—Zeelandia en Uno—met ’n dubbele mislukking van genoemde opvolging by die buitepos gepaar: Van Taak dood aan koors, Swertner dood voordat sy kommissie aan hom voorgelees kon word, Michel as stopgathoof in bevel gelaat. Die Kaap het die baai nog as afhanklikheid vir verhoor en appèl behandel, maar die lewende bevelsketting het al drie keer omgedraai tussen die Nederlandse aanstelling en Michel se keuse. Tagtig vars soldate en ’n vrag voorrade kon getalle vervang; hulle kon nie ’n onderkoopman weer op sy voete sit nie. [3]
Van die Kaap se kant het Delagoabaai ’n duur en dodelike afhanklikheid eerder as ’n betalende fabriek gebly. Ivoor en was in klein hoeveelheid het met die eerste Zeelandia-briewe teruggekom; tagtig vars soldate en voorrade het in Augustus noord gegaan; geen goud of koper het nog die direkteure se hoop beantwoord nie. Chavonnes se raad het voortgegaan om die pos te beman en te bevoorraad terwyl Tafelbaai se gewone handel onder die vergrote ná-Utrecht-skeeps patroon gehou is, en terwyl rys nog in die plek van brood by die Kasteel self gestaan het. [3]
Swertner se dooie kommissie en Jan Michel se bevel — 1721
Swertner se onderkoopmansrang en vaste maandelikse salaris van £2 15s. 6d. toon hoe die Kaapse raad die baai onder gewone Kompanjie-grade probeer reël het sodra Van Taak weg was. Die aanstelling is by die Kasteel gemaak ná die Zeelandia se briewe aangekom het; dit het nooit ’n werklike plaaslike installasie geword nie, omdat die dood die despatsj ingehaal het. Michel, al op die plek as onderoffisier, het die besetting sonder daardie koopmanstitel geërf. Die Kaap het nou vier hoofde vir een pos in minder as ’n jaar genoem: die Nederlandse offisier wat in Tafelbaai gesterf het, Van Taak wat aan koors gesterf het, Swertner wat oningelig gesterf het, en Michel wat gebly het. [3]
Onder Michel het die stasie die res van die kalenderjaar in handel, verkenning en inligtingversameling deurgebring. Die institusionele feit binne 1721 was ’n klein fort aan die Engelserivier, ’n versterkte maar koorsverdunde geselskap, en ’n onderoffisiershoof nadat twee genoemde opvolgers gesterf het. Tyd by die baai is aan ruilhandel en aan die leer van die kus bestee, nog nie aan ’n betalende opbrengs nie. Die raad se hoop dat die oorlewendes gewoond was, was ’n hoop, nie ’n bewys nie. [3]
Die afhanklikheid se regsraam het nog na die Kasteel geloop. Belangrike sake en appèlle moes na die Kaap kom; ’n klein hof is voor die Februarie-vertrek ingestel. Koors en opeenvolgende sterftes het daardie raam van die manne gestroop wat daarin moes sit. Michel het die besetting as ’n soldaat se bevel gehou. Die onderkoopmansgraad wat vir Swertner neergeskryf is, het ’n papierrang aan ’n dooie naam gebly. [3]
Chavonnes se stil, kostebewuste regering het dus, in hierdie een jaar, beide ’n rysrantsoen tuis en ’n koorsbuitepos in die vreemde gedra. Die direkteure wou ’n fabriek in ’n hawe wat die Portugese in 1692 verlaat het. Wat hulle teen die laaste maande van 1721 gehad het, was ’n klein fort, ’n onderoffisier, tagtig pas aangekomde soldate, en ’n eerste vrag ivoor en was klein genoeg om saam met die briewe van die dooies te pak. [3]
Chavonnes verhef tot gewone raadslid van Indië — 1 Junie 1721
Goewerneur Maurits Pasques de Chavonnes het daarin geslaag om die goeie gesindheid van beide die direkteure en die koloniste te bewaar. Hy het geen duur ondernemings aangepak nie, sy uiterste gedoen om koste laag te hou, en eendrag in die nedersetting bewaar. Hy was ’n stil, godsdienstige man, gebore in Den Haag op die 23ste Julie 1654, ’n soldaat wat Bergen-op-Zoom bestuur het en ná Utrecht as beide goewerneur en buitengewone raadslid van Indië na die Kaap gekom het. Geen hooghartigheid het in die gelaat van daardie stamboom gesit nie; die adel wat vir hom geëis is, was van manier eerder as van vertoon. Die direkteure was so tevrede met sy bestuur dat hulle hom tot die rang van gewone raadslid van Indië verhef het, ’n waardigheid wat geen van sy voorgangers aan die Kaap geniet het nie. Dieselfde eer word aangeteken as die bykomende titel van gewone raadslid van Indië, toegeken aan ’n pligsgetroue bestuurder wat al as ’n eerlike, taktvolle en ferm hoof van die nedersetting bekend was, hoewel sonder die vonk van genialiteit. [3] [9]
Die brief met die aankondiging van sy verheffing het die Kaap op die 1ste Junie 1721 bereik. Die eer het in dieselfde halfjaar aangekom waarin rys brood vir die Kompanjie se mense vervang het, waarin een-en-vyftig muids koring as tekenuitvoer uitgegaan het, en waarin die Delagoa-ekspedisie al aan koors aan die Engelserivier besig was om te sterf. Metropolitaanse goedkeuring van ’n stil, kostebewuste regering het dus saamgeval met die swaarste graanjaar van die droë reeks en met die eerste sterfteberigte van die nuwe baai-fabriek. [3]
Die gewone-raadslidrang het nie die plaaslike raad se daaglikse werk verander nie. Sekunde Abraham Cranendonk, onafhanklike fiskaal Cornelis van Beaumont, en die junior lede het nog onder hom gesit. Dit het die Kaapse goewerneur op ’n hoër Indië-graad geplaas as wat enige voorganger gehou het terwyl hy nog by die Kasteel woonagtig was. Hy het in 1714 al as buitengewone raadslid van Indië aangekom; die brief van 1721 het daardie Indië-waardigheid van buitengewoon tot gewoon verhef. [3] [9]
Eendrag aan die Kaap in hierdie jaar was die eendrag van ’n nedersetting wat rys eet, een-en-vyftig muids verskeep, en ’n koorspos beman, nie die eendrag van ’n maklike oes nie. Chavonnes het nie nuwe werke aangepak om by die eer te pas nie. Die Kasteel het nog die gewone somervloot bestuur, nog interloper afgewys, en nog Delagoabaai as Kaapse afhanklikheid vir verhoor en appèl behandel. Die Junie-brief was metropolitaanse lof vir ’n regering wat koste laag gehou het terwyl daardie verskeie skaarstes saamgeloop het. [3]
Ds. Lambertus Slicher se eerste Kaapse kerkdiens — 15 Junie 1721
In die kerk het sake ’n bevredigende aansig aangeneem. Ds. D’Ailly het as eerste of hoofpredikant van die Kaap gebly. Die rektor van die skool, ds. Lambertus Slicher, was ’n bevestigde predikant, maar is slegs as rektor gebruik. In daardie hoedanigheid het hy aan die Kaap gedien toe hy, op versoek van die gemeente en met toestemming van die direkteure, in die kerk begin bystaan het. Sy eerste diens is op die 15de Junie 1721 gehou, twee weke nadat die gewone-raadslidbrief vir Chavonnes by die Kasteel voorgelees is. Hy het nog die plig van rektor van die skool vervul. [3]
Slicher was van Middelburg. Hy het ses jaar as kapelaan van die garnisoen by Lillo gedien. Weens verskille en vyandigheid onder sy gemeente het hy vrywillig bedank en as adelbors op die skip ’t Vaderland Getrouw in die Kompanjie se diens getree, en in daardie hoedanigheid het hy in dieselfde jaar as ds. Petrus van Aken aan die Kaap aangekom. Goed onderlê in Latyn, Grieks en Hebreeus, is hy kort daarna as rektor van die Hoërskool in Kaapstad aangestel, wat pas tot stand gebring is; hy het leerlinge as losiesgangers in sy huis ingeneem. Hy het goeie getuigskrifte van die predikante van die verskillende plekke waar hy gedien het, gehou. In 1721, terwyl hy nog rektor was, het hy deur die voorspraak van die Kaapse goewerneur en sy raad verlof van die Sewentien verkry om nou en dan in die kerk in Kaapstad te preek. ’n Raadsresolusie van 25 November 1721 het daardie verlof aangeteken. Die Junie-preeksonntag en die November-resolusie staan dus saam: die eerste diens op die 15de Junie, en die direkteure se verlof, deur Chavonnes se raad verkry, in November op die boeke. [3] [8]
Die vorige jaar het private persone fondse vir ’n orrel vir gebruik in die Kaapse kerk ingeteken. Binnelands het Petrus van Aken al Drakenstein gehou, waar die kerkgebou wat in 1717 begin is in 1720 voltooi en ingewy is, en Bek het by Stellenbosch gebly terwyl ’n vervangingskerk op armefonds, kollekte, Kaapse kerksraadlening en loterygeld opgegaan het. Die Kaapse kerksraad het toe meer as £9,300 tot die goeie gehad. Binne 1721 was die nuwe Kaapse feit Slicher se eerste preeksonntag langs D’Ailly, nie ’n verandering van binnelandse predikante nie. [3]
Die Junie-diens het dus ’n dubbele rol oopgemaak—skoolrektor en bystandprediker—onder D’Ailly se hoofpastoraat. Slicher het nie die Hoërskool neergelê nie. Hy het die Kaapse preekstoel, nou en dan, bygevoeg, met die gemeente se versoek agter hom en die Sewentien se verlof op die November-resolusie. Chavonnes se raad, wat pas die gewone-raadslidbrief ontvang het, was dieselfde raad wat vir daardie verlof voorspraak gedoen het. [3] [8]
Cranendonk sterf; Jan de la Fontaine waarnemende sekunde — 8 Oktober 1721
Op die 8ste Oktober 1721 is Abraham Cranendonk oorlede. Hy was sekunde sedert 4 Maart 1715, ná die Helot-krisis en Chavonnes se installasie, en het deur die arbeidsdebat van 1717, die Noodt-voorrangstwis van 1718 en die droë jare daarna gesit. In Februarie 1717 het hy saam met die goewerneur, die onafhanklike fiskaal Cornelis van Beaumont, en die junior lede J. Cruse, J. de la Fontaine, K. Slotsboo en H. van der Meer gesit toe die raad die direkteure oor slawarbeid geantwoord het. Sy dood het die tweede stoel van die regering oopgemaak in dieselfde jaar dat Delagoabaai sy eerste twee genoemde bevelvoerders verteer het. [3] [9]
Jan de la Fontaine, wat homself oor die elf jaar van sy verblyf in Suid-Afrika opgewerk het, is deur die politieke raad gekies om as sekunde waar te neem totdat die direkteure se welbehae bekend was. Hy het op die 15de Maart 1710 aangekom en pakhuis- en juniorraads werk deur die Mauritius-ontruiming, die Stellenbosch-brand en die vroeë Chavonnes-jare gehou. Die Oktober-stemming het hom waarnemende tweede in die kolonie gemaak terwyl bevestiging nog by die Vergadering van Sewentien gelê het. Hy was al by die raad bekend as die junior lid wat deur die 1717-arbeidsantwoorde gesit het. [3]
Binne kalender 1721 was die regsfeit die raad se keuse ná Cranendonk se dood op die 8ste Oktober: De la Fontaine waarnemende sekunde onder Chavonnes, met onafhanklike fiskaal Cornelis van Beaumont nog in amp. Die raad wat Delagoabaai beman het en Slicher se eerste diens ontvang het, het nou self sy tweede stoel voor jaareinde verander. Later geheue sou De la Fontaine as Cranendonk se opvolger in die tweede stoel ken, en sou onthou hoe ’n ander offisier later probeer het om hom in diskrediet te bring; daardie later twiste hoort nie by hierdie jaar nie. Die jaar se feit is die Oktober-waarnemende aanstelling ná elf jaar Kaapse diens. [3] [9]
Die tweede stoel het dus omgedraai in dieselfde twaalf maande waarin Delagoabaai drie lewende hoofde omgedraai het en Slicher die Kaapse preekstoel langs D’Ailly geneem het. Chavonnes het gebly. Van Beaumont het gebly. Die onderkoopman wat in 1717 gesit het, het nou as waarnemende sekunde gesit. Rys, een-en-vyftig muids, tagtig soldate vir die Engelserivier, en ’n gewone-raadslidbrief het die jaar al gemeet voordat Cranendonk se dood die tweede stoel gesluit het. [3]
Hugenote-sterftes, ’n vroedvrou se sertifikaat en die saak van Anthony van Goa — 1721
Binnelandse Franse huishoudings het deur dieselfde kalender gesluit. Hercule des Pres van Kortrijk, lid van die hof van landdros en heemrade van Stellenbosch en Drakenstein en kaptein van die burgerkavallerie, is op die 9de Mei 1721 oorlede. Hy het eers met Marie le Febre getrou, by wie hy nageslag gehad het, en daarna met Cornelia Villion (Viljoen). Hy het homself as des Pres geteken, en ’n aktiewe deel in die beweging teen goewerneur Wilhem Adriaan van der Stel geneem. François Retief, ’n landbouer te Drakenstein, gebore in 1663, is op die 24ste September 1721 oorlede; hy het in 1700 met Marie Mouy, gebore 1685, getrou. Jean le Long, wat te Drakenstein met sy vrou Maria Coche gewoon het, is in Augustus 1721 oorlede. Josue Cellier van Orléans, landbouer, wynboer en timmerman, wat in 1700 in die Reygersdaal met sy vrou Elizabeth Couvret aangekom het en die plaas De Orleans te Drakenstein gehou het, is in Oktober 1721 oorlede en het vyf seuns en vyf dogters nagelate. [8]
Jacques de Savoye is in Oktober 1717 begrawe; sy weduwee is in Mei 1721 begrawe. Op die 13de Oktober 1721, vyf dae ná Cranendonk se dood, het Claude Marais van Plessis Marle, naby Parys, een van die eerste ouderlinge wat in 1691 vir die Franse gemeente gekies is, ’n huweliksvoorwaarde met Susanne Gardiol uitgevoer, gebore te de la Costé in Provence, weduwee van Abraham de Villiers van La Rochelle, wat op die 31ste Maart 1720 oorlede is. Die kontrak het ’n jaar van Franse sterftes met ’n hertrouing gesluit wat die Gardiol–de Villiers-huis aan die Marais-plase verbind het. [8]
By die Kasteel het ’n ander Franse huishouding die strafregister binnegegaan. Maria Buisset, gebore te Sedan op die Franse grens in 1678, het met Jean Prieur du Plessis van Poitiers, chirurg, getrou, en ná sy dood in 1711 met Dirk Snith van Nieuwburg, ook ’n chirurg. Sy het in Kaapstad as gekwalifiseerde vroedvrou gepraktiseer. Vroedvroue tydens die Nederlandse besetting van die Kaap is óf deur die direkteure aangestel en uit Holland na die Kaap gestuur, óf ná ondersoek deur twee van die hoofregeringschirurge tot praktyk toegelaat. Mev. Snith moes van chirurgie kennis gedra het, want in 1721 het sy voor die Hof van Justisie in Kaapstad ’n chirurgiese sertifikaat wat sy geteken het, voorgele. Daarin het sy die gevolg van haar ondersoek van ’n slavin wat met ’n mes gesteek is, uiteengesit. Die sertifikaat is as getuienis aanvaar, en die man wat die daad gepleeg het, Anthony van Goa, is skuldig bevind en gevonnis om gegesel en twee jaar in kettings geplaas te word. [8]
Daardie sterftes, die Oktober-huweliksvoorwaarde en die vroedvrou se sertifikaat merk tesame hoe ver die Franse gemeente ’n Kaapse instelling geword het in dieselfde jaar dat Slicher, ’n Middelburg-rektor eerder as ’n Hugenote-predikant, die Kaapse preekstoel langs D’Ailly geneem het. Des Pres se kavalleriekapteinskap en heemraadstoel, Retief se Drakenstein-plaas, Cellier se De Orleans, le Long se Augustus-begrafnis, die Savoye-weduwee se Mei-begrafnis, en Marais se kontrak met Abraham de Villiers se weduwee was die jaar se Hugenote-feite: nie ’n nuwe vlugtelingvloot nie, maar die sluiting en hertrouing van die eerste geslag terwyl ’n Sedan-gebore vroedvrou se chirurgiese stuk as getuienis in die hooggeregshof by die Kasteel ontvang is. [3] [8]