Boer History1721 aan die Kaap die Goeie Hoop: Delagoabaai-landing en koors, rysrantsoene, Slicher se eerste diens en Cranendonk se dood
Rysrantsoene en een-en-vyftig muids koring vir Batavia — 1721
Die droë reeks wat met ’n swak oes in 1718 begin het en in 1720 uitwaartse koring onder honderd muids gelaat het, het in 1721 sy skerpste plaaslike uitwerking bereik. Dit was daardie jaar nie moontlik om die skepe van bone, ertjies en gepelde gars te voorsien nie. Rys is aan die Kompanjie se eie mense in plaas van brood uitgedeel. Een-en-vyftig muids koring is nietemin na Batavia gestuur sodat die naam van uitvoer op die Indië-boeke lewendig kon bly. [3]
Daardie een-en-vyftig muids het selfs onder die tekenbedrag van die vorige seisoen gestaan. Burgers en magasyn het reeds veesiektes sedert 1714 deurgemaak, ’n private vleiskontrak na ’n mislukte openbare veiling in 1718, die eerste strawwe perdesiekte van 1719, en die lewende-diere-plakkaat van 2 Julie 1720. Kalender 1721 het graanrantsoenering binne die nedersetting self bygevoeg terwyl steeds ’n simboliese uitwaartse koringpakket na Batavia gestuur is. [3]
In die winter van 1721 het die seisoene ten goede verander. Die verbetering het nog nie ’n volle uitvoerjaar herstel nie—byna drieduisend vyfhonderd muids sou eers in 1722 uitgaan—maar dit het die ergste stuk van die droë loop onder goewerneur Maurits Pasques de Chavonnes afgesluit. Rys op Kompanjie-tafels en een-en-vyftig muids op die Batavia-rekening merk dus die kalenderjaar aan albei kante van die plaaslike voedselketting. [3]
Delagoabaai-ekspedisie vaar uit Tafelbaai — 14 Februarie 1721
Laat in 1720 het die voorhoede wat uit die Nederlande gestuur is om Delagoabaai as ’n Kaapse afhanklikheid te beset, Tafelbaai in die klein vaartuie Kaap en Gouda bereik: vier-en-veertig soldate en ’n paar ambagsmanne. Die offisier wat as hoof van die ekspedisie aangestel was, het gou na aankoms gesterf; die politieke raad het die Kaapse klerk Willem van Taak as opvolger gekies, ’n raad om hom by te staan aangewys, en ’n klein hof van justisie saamgestel. Deur die jaarwisseling het daardie mans en voorrade onder kasteelgesag gebly terwyl die vaarseisoen oopgegaan het. [3]
Op die 14de van Februarie 1721 het die ekspedisie, vergesel van ’n klein vaartuig met die naam Zeelandia, uit Tafelbaai gevaar. Die Portugese het die baai in 1692 verlaat; die direkteure se besluit van 1720 het bedoel dat die nuwe fabriek onder die Kaapse regering sou staan soos Mauritius eens gedoen het, met belangrike sake en appèlle na die hooggeregshof by die Kasteel de Goede Hoop. Die Februarie-vertrek het daardie papier-afhanklikheid in ’n uitwaartse reis onder Van Taak se tydelike kommissie verander. [3]
Drie vaartuie het dus die Kaapse reede vir die suidooskus verlaat: die twee klein vaartuie wat die voorhoede gebring het en die bygaande Zeelandia. Chavonnes se regering het die gewone somervloot- en interloperreëls by Tafelbaai gehou terwyl hierdie afgesonderde onderneming soldate, ambagsmanne en ’n Kaaps-gemaakte siviele raam na ’n kus geneem het wat die Kompanjie byna drie dekades lank nie gehou het nie. [3]
Landing, koors en die eerste fort — Maart–April 1721
Op die 29ste van Maart 1721 het die ekspedisie sy bestemming bereik. ’n Terrein op die linkeroewer van die Engelse rivier naby sy mond is vir die fort gekies. Voordat baie bouwerk gedoen is, het koors die geselskap getref. Binne ses weke is twee derdes van hulle dood, insluitend die bevelvoerder en die ingenieur. Die eerste weke van besetting het dus die meeste van die mag wat in Februarie Tafelbaai verlaat het, vernietig, en beide die Kaaps-gekose hoof en die man wat vir die werke verantwoordelik was, weggeneem. [3]
Uiteindelik is, met die hulp van sommige van die plaaslike mense, ’n klein fort opgerig. Die Zeelandia is toe terug na die Kaap gestuur met briewe en ’n bietjie ivoor en was wat in ruilhandel verkry is. Die eerste terugvrag van die nuwe stasie was dus dun handelsware en amptelike verslae eerder as ’n gevestigde fabriek se oorskot, en dit het nuus gedra van ’n sterfte wat reeds twee derdes van die oorspronklike geselskap leeggemaak het. [3]
Willem van Taak se dood het die kort bevel gesluit wat die Kaapse raad geskep het nadat die Nederland-aangestelde hoof in Tafelbaai gesterf het. Die ingenieur se dood het die werke sonder hulle spesialis gelaat op dieselfde oomblik. Wat op die linkeroewer van die Engelse rivier oorgebly het, was ’n verminderde besetting agter ’n klein fort, steeds afhanklik van die Kaap vir mans, kos en ’n nuwe siviele hoof. [3]
Zeelandia keer terug met die jag Uno en tagtig soldate — Augustus 1721
Die Zeelandia het in Augustus teruggekeer, saam met die jag Uno, met voorrade en tagtig soldate om die besettingsgeselskap by die baai te versterk. Die versterking het die oorspronklike militêre trekking van vier-en-veertig soldate in rou getalle meer as vervang, al kon dit nie die dooie bevelvoerder, ingenieur of die twee derdes wat in die eerste ses weke aan koors verloor is, herstel nie. [3]
Toe die raad van wat gebeur het verneem, het die politieke raad Casparus Swertner as opvolger van Van Taak aangestel, met die rang van onderkoopman en ’n salaris van £2 15s. 6d. per maand. Hy was toe reeds by Delagoabaai, maar hy is dood voordat die nuus van sy aanstelling die stasie bereik het. ’n Onderoffisier met die naam Jan Michel is toe gekies om hoof van die besettingsgeselskap te wees. Die raad het gehoop dat die oorlewendes van die koors teen dié tyd aan die klimaat gewoond was, en dat alles voortaan goed sou gaan. [3]
Die Augustus-ontsetting het dus ’n dubbele skeepsbesoek—Zeelandia en Uno—gepaard met ’n dubbele mislukking van benoemde opvolging by die buitepos: Van Taak dood aan koors, Swertner dood voordat sy kommissie aan hom voorgelees kon word, Michel as noodmaatreël-hoof oorgelaat. Die Kaap het die baai nog as afhanklikheid vir verhoor en appèl behandel, maar die lewende bevelsketting het reeds drie keer omgeslaan tussen die Nederlandse aanstelling en Michel se keuse. [3]
Swertner se dooie kommissie en Jan Michel se bevel — 1721
Swertner se onderkoopmansrang en vaste maandelikse salaris toon hoe die Kaapse raad probeer het om die baai onder gewone Kompanjie-grade te reël nadat Van Taak weg was. Die aanstelling is by die Kasteel gemaak nadat die Zeelandia se briewe aangekom het; dit het nooit ’n doeltreffende plaaslike installasie geword nie omdat die dood die despatch vooruitgeloop het. Michel, reeds ter plaatse as onderoffisier, het die besetting sonder daardie koopmanstitel geërf. [3]
Onder Michel het die stasie die res van die kalenderjaar in handel, verkenning en inligtingversameling deurgebring. Die swaarder rampe wat nog voorlê—die seerowerbesetting van Fort Lagoa op die 19de van April 1722, latere goud- en koperruil, en die binnelandse geselskap onder sekunde Jan Christoffel Stefler in 1723—lê buite 1721. Binne hierdie jaar was die institusionele feit ’n klein fort op die Engelse rivier, ’n versterkte maar koors-uitgedunde geselskap, en ’n onderoffisier-hoof nadat twee benoemde opvolgers gesterf het. [3]
Van die Kaap se kant af het Delagoabaai ’n duur en dodelike afhanklikheid gebly eerder as ’n winsgewende fabriek. Ivoor en was in klein hoeveelheid het met die eerste Zeelandia-briewe teruggekom; tagtig vars soldate en voorrade het in Augustus noord gegaan; geen goudstormloop of kopermyn het nog die direkteure se hoop beantwoord nie. Chavonnes se raad het voortgegaan om die pos te beman en te voorsien terwyl Tafelbaai se gewone handel onder die uitgebreide na-Utrecht-skeepvaartpatroon gehou is. [3]
Chavonnes verhef tot gewone raadslid van Indië — 1 Junie 1721
Goewerneur Maurits Pasques de Chavonnes het daarin geslaag om die goeie wil van sowel die direkteure as die koloniste te behou. Hy het geen duur ondernemings begin nie, sy uiterste gedoen om uitgawes laag te hou, en eendrag in die nedersetting bewaar. Die direkteure was so tevrede met sy administrasie dat hulle hom tot die rang van gewone raadslid van Indië verhef het, ’n waardigheid wat geen van sy voorgangers aan die Kaap geniet het nie. [3]
Die brief met die aankondiging van sy verheffing het die Kaap op die 1ste van Junie 1721 bereik. Die eer het in dieselfde halfjaar aangekom waarin rys brood vir die Kompanjie se mense vervang het, waarin een-en-vyftig muids koring as tekenuitvoer uitgegaan het, en waarin die Delagoa-ekspedisie reeds aan koors op die Engelse rivier besig was om te sterf. Metropolitaanse goedkeuring van ’n stil, uitgawe-bewuste regering het dus saamgeval met die swaarste graanjaar van die droë reeks en met die eerste sterfteberigte van die nuwe baai-fabriek. [3]
Chavonnes het ’n stil, godsdienstige man gebly wie se administrasie die latere rekord in lae uitgawe en bewaarde eendrag opsom. Die gewone-raadslidrang het nie die plaaslike raad se daaglikse werk verander nie—sekunde, fiskaal en juniorlede het nog onder hom gesit—maar dit het die Kaapse goewerneur op ’n hoër Indië-graad geplaas as enige voorganger terwyl hy nog by die Kasteel woonagtig was. [3]
Ds. Lambertus Slicher se eerste Kaapse kerkdiens — 15 Junie 1721
In die Kaapse kerk het sake ’n bevredigende aansig aangeneem. Ds. D’Ailly het as eerste of hoofpredikant van die Kaap gebly. Die rektor van die skool, ds. Lambertus Slicher, was ’n geordende predikant, maar is slegs as rektor aangewend. In daardie hoedanigheid het hy aan die Kaap gedien toe hy, op versoek van die gemeente en met toestemming van die direkteure, begin het om in die kerk by te staan. [3]
Sy eerste diens is op die 15de van Junie 1721 gehou. Hy het steeds die plig van skoolrektor vervul, al sou hy eers in Februarie 1723 formeel as tweede of assistent-predikant van die Kaapse gemeente geïnstalleer word. Die Junie-diens het dus ’n dubbele rol—skoolrektor en bystaande prediker—onder D’Ailly se hoofpastoraat geopen, twee weke nadat die gewone-raadslidbrief vir Chavonnes by die Kasteel gelees is. [3]
Die vorige jaar het private persone fondse vir ’n orrel vir gebruik in die Kaapse kerk ingeteken. Binnelands het Petrus van Aken reeds Drakenstein gehou, waar die kerkgebou wat in 1717 begin is in 1720 voltooi is, en Bek het by Stellenbosch gebly terwyl ’n vervangingskerk op armesfonds-, kollekte-, Kaapse kerke-lening- en loterygeld gerys het. Binne 1721 was die nuwe Kaapse feit Slicher se eerste kansel-Sondag langs D’Ailly, nie ’n verandering van binnelandse pastore nie. [3]
Cranendonk sterf; Jan de la Fontaine waarnemende sekunde — 8 Oktober 1721
Op die 8ste van Oktober 1721 is Abraham Cranendonk dood. Hy was sekunde sedert 4 Maart 1715, na die Helot-krisis en Chavonnes se installasie, en het deur die arbeidsdebat van 1717, die Noodt-voorrangtwis van 1718, en die droë jare daarna gesit. Sy dood het die tweede stoel van die regering in dieselfde jaar oopgemaak waarin Delagoabaai sy eerste twee benoemde bevelvoerders verteer het. [3]
Jan de la Fontaine, wat gedurende die elf jaar van sy verblyf in Suid-Afrika opwaarts gewerk het, is deur die politieke raad gekies om as sekunde waar te neem totdat die welbehae van die direkteure bekend kon word. Hy het op die 15de van Maart 1710 aangekom en het magasyn- en juniorraadswerk deur die Mauritius-ontruiming, die Stellenbosch-brand en die vroeë Chavonnes-jare gehou. Die Oktober-stemming het hom waarnemende tweede in die kolonie gemaak terwyl bevestiging nog by die Here Sewentien gelê het. [3]
In 1724 sou die aanstelling deur die direkteure bevestig word. Binne kalender 1721 was die regfeit die raad se keuse na Cranendonk se dood op die 8ste van Oktober: De la Fontaine waarnemende sekunde onder Chavonnes, met onafhanklike fiskaal Cornelis van Beaumont nog in amp. Die raad wat Delagoabaai beman het en Slicher se eerste diens ontvang het, het dus self sy tweede sitplek voor jaareinde verander. [3]
Sluiting van 1721 aan die Kaap
Teen die einde van 1721 het die Kaap onder Maurits Pasques de Chavonnes die swaarste graanjaar van die droë reeks deurgemaak: skepe het sonder bone, ertjies en gars gegaan; rys het brood vir die Kompanjie se mense vervang; een-en-vyftig muids koring is nog na Batavia gestuur om die naam van uitvoer te hou; en die winterreëns het eindelik ten goede gedraai. Op die 14de van Februarie het die Delagoabaai-ekspedisie met die Zeelandia gevaar; op die 29ste van Maart het dit die Engelse rivier bereik; binne ses weke het koors twee derdes van die geselskap doodgemaak, insluitend bevelvoerder Willem van Taak en die ingenieur; ’n klein fort het met plaaslike hulp gerys; die Zeelandia het ivoor, was en briewe teruggebring; in Augustus het sy met die jag Uno, voorrade en tagtig soldate teruggekeer; Casparus Swertner is dood voordat sy onderkoopmanskommissie kon geld; en onderoffisier Jan Michel het die besetting gelei. Berig dat Chavonnes tot gewone raadslid van Indië verhef is, het die Kasteel op die 1ste van Junie bereik. Op die 15de van Junie het ds. Lambertus Slicher, nog skoolrektor, sy eerste bystanddiens in die Kaapse kerk onder D’Ailly gehou. Op die 8ste van Oktober is sekunde Abraham Cranendonk dood, en is Jan de la Fontaine gekies om in sy plek waar te neem. Die jaar het dus rysrantsoene en ’n teken- koringuitvoer, ’n koorsgeteisterde suidoos-fabriek, ’n metropolitaanse eer vir ’n stil goewerneur, ’n nuwe Kaapse kanselassistent, en ’n nuwe waarnemende sekunde saamgevoeg. [3]