Boer History1655 aan die Kaap die Goeie Hoop: Verkenning, Vrye Tuiniers en Gonnema
Druk by die Fort en die Kaapmans
Die nederlaag wat Jan van Riebeeck beheer het, was nog steeds klein, maar dit was reeds meer as 'n kamp. Klinker vervang swak hout; ongeveer twaalf morgen tuin lê onder die kloof en ploeg; kinders speel buite die mure; vroue hou huis en haard. Teen daardie permanensie druk die Kaapmans hard. Hulle het hokke op die rand van die gracht gebou en, toe hulle gevra is om te verhuis, het hulle beantwoord dat die grond hulne is en hulle sal waar hulle wil bou. Ongewaakte gereedskap en voorraad verdwyn. Koper knoppe word uit die klere van kinders wat speel gesny. Werkspanne kon slegs veilig beweeg in groepe en met wapens in die hand. [3]
Van Riebeeck het die waakmans verdubbel en buitengewone voorbereidings geneem. Hy het geglo Harry staan agter baie van die onheil en dat die Kaapmans daardie raad volg. Sêlers en soldate onder die nederlaagers brand om daaglikse beledigings te vergeld; die bevelvoerder hou hulle terug, gebonde deur bevels om vrede waar hy kan te bewaar. Hy het egter ook 'n dieper waarheid gesien: terwyl die Kaapmans die halfrond vul, sal binnelandse stamme ryk aan vee nie vee bring om te handel nie. Die jong nederlaag het nuwe vriende benodig oor die berg – nie as oorwinners vir eer se wil nie, maar as 'n landbouersvolk wat bly, die vloot voed en hul kinders onder die suidelike hemel grootmaak. [3]
Jan Wintervogel en die Inlandse Ekspedisie
Op 15 Maart 1655 het die vesting haar eerste ware binnelandse pioniers gestuur. Jan Wintervogel — 'n man wat vir die West-Indiese Maatskappy in Brasilië ontdekkers geleid het, sierstukke wat daar ontdek is gesien het, en een keer oor die Groot Suidsee uitgekyk het — het met sewe vrywilligers vorendag gekom. Hulle het provisie vir drie weke, ses pond tabak, ses pond koperstokke en perle as voorbeelde van wat die Kaapse gemeenskap vir vee kon bied, geneem. Hul opdrag was duidelik: leer die land ken, binnelandse stamme tot vriendskap en handel uitnodig, en mineraalstowwe opspoor wat 'n duursame huis kan versterk. [3]
Hul pad kon nie met 'n landmeter se lyn getrek word nie, maar dit het na die land van vandag se Malmesbury toe geloop. Hulle het 'n groep San ontmoet wat boeke opgetel het tot Wintervogel met tabak in sy hande vorendag gekom het; die pyle het val, en die vreemdelinge het die geskenk aanvaar. Later het hulle klein Khoikhoi groepe ontmoet wat hulle vriendelik ontvang het, en 'n groot horde ryk aan vee wat bereid was om vee te verkoop vir plat koper en tabak — maar geen een sou na die vesting kom terwyl die Goringhaiquas nog die omgewing beset het nie. Een van die sewe, Jan de Vos, het gestorwe nadat hy te veel sware amandel geëet het. Die res het na negentien dae teruggekeer. [3]
Hulle het nuttige kennis gebring — en iets groter vir 'n volk wat hier wou behoort. Hulle het bewys dat vrye mans van die Kaapse vesting die gat kon verlaat, die binneland stap en weer terugkom. Daardie moed is dieselfde gees wat later trek en landbou dieper in die agterland gedra het: nie die parade van 'n vreemde leër nie, maar die krag van 'n gemeenskap wat sy land leer ken. [3]
Die terugkeer van Harry en die heropstanding van handel
Op 23 Junie 1655 verskyn Harry weer by die borg met vyf-en-veertig vreemdelinge en veertig koppe vee vir verkoop. Hy het swak verskoning vir sy lang afwesigheid aangebied en ontkennings gemaak van enige betrokkenheid by die vee-oorval of die moord op David Janssen. Van Riebeeck, bly met vrede en vee, het hom met oop hande ontvang en gespeke om hom te glo. Naby aan die einde het 'n vinnige veehandel teruggekeer en het deur die winter geloop — vleis en voortplantingsvee vir 'n nederlaag wat soveel deur tuin en kraal as deur voorraad geleef het. [3]
Teenoor lente het die handelende mense van die halfrond afgegaan, en Harry het voorgestel dat hy self met 'n handelsparty in die binneland gaan. Vir 'n gemeenskap wat 'n toekomst in vee en bewerking bou, was die aanbod moeilik om te weier. Koper en tabak kon herde word; herde kon die onafhanklikheid van vrye huishoudings word. Die bevelvoerder het 'n raad byegetrek om die risiko teenoor die belofte van 'n volk wat nie altyd van Maatskappy rans alleen sou leef nie. [3]
Die Raad se Besluit en die Ekspedisie na die Binneland
Frederick Verburg was weg in die Tulp, sodat geen jonger handelaar aan die tafel gesit het. By die bevelvoerder staan die kaptein, die sergeant en twee korporaals; sekretaris Roelof de Man het die rekord gehou. Hulle het besluit om die vertalder Harry en nege soldate onder Korporaal Willem Muller in die binneland te stuur, met voorrade en handelsgoedere — plat koper, koperdraad, perlers, pipe en tabak — op vier ossene gepak. Dit was nederstelingslogistiek: mans van die Kaapgemeenskap, draaivoertuie en ’n hoop koeie vir die kraale. [3]
Hulle het op 7 September 1655 vertrek, begeleid deur Khoikhoi mans, vroue en kinders. Hulle het na Valse Baai oor en het vir ’n tyd langs die see geloop. Toe die voorrade uitgeput was, het die Europelers teruggekeer, en Harry is alleen met die goeder gelaat. Vier weke het die soldate min ontdek — behalwe een scene wat Muller neergeskryf het: by ’n groot plat rots in hul pad het Khoikhoi vroue groen takke geneem, op die rots gekniel en woorde gespreek wat die Christene nie kon verstaan nie, asof hulle na bo in aanbidde wys. Die land was reeds vol betekenis voor die nederstelers hul lande daarvoor genoem het. [3]
Harry het nie teruggekeer tot 8 Desember, met dertien koeie nie. Dit was gou duidelik dat hy ’n baie groter kudde vir die Maatskappy se goeder gewen het en die beste vir homself behou het. Die skerpheid was werklik — tog het die winterhandel wat hy heropgekry het, en die pad wat hy ingewandel het, steeds die nederstelling se behoefte aan vee bevredig. ’n Mens wat leer om van koeie en koper te lewe, kon nie elke twyfeldeur sluit nie. [3]
Gonnema en die aankoms van die vee
Terwyl Harry in die binneland was, het 'n stam ryk aan vee vanaf die land noord en oos van Saldanha Bay onder die hoof Gonnema — genoem die Swart Kaptein deur die Nederlanders vir sy donkere kenmerke — na die kus gekom. In November het nie minder as tien of twaalf duisend kop horingsvee binne 'n uur se stap van die vesting geraas. Een van Gonnema se kampies by Rondebosch het volledig twee honderd houers in 'n groot sirkel gehou, die gaping geslote met wattelheininge sodat die hele gebied 'n geweldige koring geword het vir die nagvee. Van daardie gesig het die Kaap 'n woord geleentheid gekry wat reeds in Indië en Amerika bekend was — kraal — vir beide 'n inheemse dorp en 'n veeversameling. Dit sou 'n woord van die land se eie taal onder Boere en Afrikaners word. [3]
Van Gonnema se mense het die nabybuurders drie of vier honderd kop horingsvee en soveel skaap gekry — en sou 'n duisend van elke soort gekry het as koper nie uitgeput was nie. Die skaap is na Robben-eiland as 'n reserve gestuur waar die gras uitstekend was. Dit was nie die oorwinning van 'n raaierarm wat die vesting se koringe gevul het nie; dit was wisselhandel wat die gemeenskap se koringe gevul het en melk, vleis en trekkrag beloof het vir 'n gemeenskap wat boer wil wees. [3]
Rondebosch self — die ronde doringbosplek agter die Duivelsepie — was reeds in die oog van die nabybuurders as grond gemerk waar graan kon staan toe die suid-oostelinge die vallei se gewasse vernietig het. Die groot veekampies van 1655 het daardie buurheid in die geheue vasgeplant as weiding en belofte: 'n stap van die vesting se tuine na die vriewe lande van die Liesbeek wat binne twee jaar sou volg.
Vertalers en die Kweek van Verhoudings
Handel het deur twee Khoikhoi gespeel wat Nederlands in hul mond geneem het. Een bathranger, gestuur na Dassen-eiland om die taal onder die visseraars te leer, is genoem Klaas Das. Die ander, 'n Kaapman met 'n oop gesig, het deur die kommandant Doman genoem geword omdat hy so onskuldig gelyk het soos 'n dominie. Hy het onder die stelende gewoon en is toe as trou aan hul belange vertrou – 'n vertroue wat die jare later sou toets, maar in 1655 'n teken dat die Kaapgemeenskap reeds bande buite die muur geweef het. [3]
Sonder sulke brûe kon die stelinge nie die vee kry wat vrye lewe moontlik gemaak het nie. Koper en tabak beweeg een rigting; vee en skaap die ander. Die toekomstige Boerboerderij het beide die ploeg en die vee nodig gehad – en mense wat kon praat oor die vuur om daardie uitwisseling lewendig te hou.
Die Lansering van Robbejacht en Galiot Roode Vos
In September word 'n knipper van agtien of twintig tone gelanseer en genoem die Robbejacht. Sy is byna volledig uit Kaapse hout gebou — bos en vaardigheid van die nederlaag self — vir werk tussen die sigelstations. Die galiot Roode Vos is gestuur na Batavia. Lokaal hout onder 'n lokaal kiel was 'n stille verklaaring: hierdie gemeenskap kon wat dit nodig het uit die land maak wat dit leer noem as huis. [3]
Tydens die winter het die ander galiot van die plek weer na St Helena gegaan vir vrugtebome, swyns en paarde, dan na Madagaskar om die risikushandel wat by Antongil begin het, weer te oopmaak. Secunde Frederick Verburg het daarop gesê, met 'n vrou wat net vyf maande oud was. Die Tulp het nooit teruggekeer nie. Later nuus het van veertien slawe en risikus gespreek wat aan boord geneem is, dan stilte tot Maart 1657, toe vier van haar bemanning teruggekeer het in 'n Franse skip en verslag gedoen het van die galiot wat in 'n orkaan op 2 Desember 1655 gesink het. Koors op St Mary’s Eiland het Verburg en elf ander geneem. Die nederlaag het sy eie rou — offisiere en seevaarders gebind aan Kaapse huishoudings — terwyl dit voortgaan met bou. [3]
Die Direkteurs se Besluit en die Invoering van Vrye Families
In dieselfde jaar het die direkteurs besluit om vrye families op grond naby die forte te vestig, om Maatskappykoste te verminder en — belangriker vir die verhaal van die Afrikanervolk — huise te plant wat hulself sou verdedig en voer. Die plan het in Indië gewerk; daar was rede om te hoop dat dit ook by die Kaap sou slaag. Vrye mense sou die vestiging help beskerm sodat die betaalde mag kon afneem; hulle sou kos so goedkoop soos huurwerkers kon produseer, verkoop. [3]
Terwyl die volledige aanstellingsplan nog in die maak was, het van Riebeeck die mees betroubare Maatskappydiensers toestemming gegee om klein tuine te werk en produkte vrylik te verkoop wanneer skepe in die baai lê. Hier, reeds, was die hartslag van vrye Kaaplewe: nie ’n paradeveld-identiteit nie, maar families met modder onder hul nagels, wat kool en melk aan die flotte verkoop wat die vestiging noodsaaklik en vrugbaar gemaak het. [3]
Die huur van koeie en die opkoms van Annetje de Boerin
Hendrik Boom, hooftuinier, het ’n huis in die groot tuin gehad en ’n naam vir industrie. Sy vrou, gewoond aan melkproduksie in die Vaderland, het die mense haar vanweë haar beroep Annetje de boerin genoem — Annetje die boerin. Die raad het haar die Maatskappy se koeie teen vyftien gulden per jaar per koei gehuur. Sy moes melk en boter aan die bevelvoerder teen vaste pryse verskaf sonder dat sy alles wat sy gemaak het, verloor, en sy moes vrylik aan skepsmense teen die beste prys wat sy kon kry verkoop. Dit was die eerste transaksie van dié soort in Suid-Afrika — en dit het die naam boerin met eer gedra. [3]
Daardie huur was geen kanttekening nie. Dit was die vestiging wat erken het dat ’n vrou se vaardigheid met vee die hele gemeenskap kon ryklik maak; dat private onderneming by die Kaap behoort; dat die pad van diensmaar na vrye produksie deur boter, tuine en eerlike verkoop loop. Toe latere generasies van Boer-vroue gepraat het wat die plaas saamgehou het, het hulle in ’n lyn gestaan wat deur Annetje se melkproduksie in 1655 loop.
Sy was later verheerlik om ’n huis van onderkoming vir besoekers van die skepe te oopmaak; ’n soortgelyke lisensie het aan die vrou van Sersant Jan van Harwarden gegewe geword. Huishoudelike eenhede, gastvryheid en voedselproduksie — die sagte krag van ’n volk wat wortels laat groei — het langs die vestigingsmure gegroei. [3]
Die Verversing van Skepe en die Aankoms van die Engelse
Voor 1655 gesluit is, het elf uitgaande en twaalf terugkeerende skepe versorging gevind. Groente was meer as genoeg. Twee Engelse skepe het ook voldoende voorsiening ontvang; een, ag maande van Londen af en half verwoes deur skorbut, het haar swakste mans in versorging aan wal geplaas, waar hulle so versigtig versorg is asof hulle die Maatskappy se kleure gedra het. Offisiere het as gaste by die vesting gesit. Tuinproduksie was op ongeveer twee-ense per dag per man vir soveel groente as hy sou eet – 'n boerwese-ekonomie wat die see-roepe van die wêreld voed. [3]
Dit was die stigtingsdoel van die Kaap gemaak vlees: 'n Christelike boeregemeenskap op die kniepunt van Oos en Wes, lewe redend met groente en vars vleis. Die mense wat daardie voedsel geplant het, was nie 'n tijdelike militêre detail nie. Hulle was die eerste generasie van 'n wit Afrikaner volk waarvan se kinders die Kaap as vaderland sou bespreek.