Boer History1737 aan die Kaap die Goeie Hoop: Tafelbaai-storm, Van Kervel se dood, Schmit-sending, De la Fontaine dra oor
Die groot storm in Tafelbaai — 21 Mei 1737
Die jaar 1737 was een van die ramspoedigste ooit vir skeepvaart aan die Kaap. Op die 21ste Mei het ’n vloot van nege skepe, meestal van die derde klas, in Tafelbaai voor anker gelê, gereed om na die Vaderland te seil. Die vorige nag het ’n swaar storm uit die noordweste opgesteek. Met dagbreek het die wind ’n bietjie meer weswaarts gedraai en die deining vergroot. Enorme golwe het tussen Robbeneiland en Groenpunt ingeval, en die baai was soos ’n laken skuim. Soos die storm toegeneem het, het skepe se kabels begin breek, en tussen tien- en elfuur die oggend is minuutkanonne gehoor. [3]
Binnekort is gesien hoe die Ypenroode dryf. Sy het naby die mond van die Soutrivier gestrand, en met die skok het haar maste geval en sy het in die branding in stukkies gebreek. Sommige van haar bemanning het land bereik. Die Goudriaan is volgende losgeslaan. Sy het sydelings gestrand, met haar agterstewe in die Soutriviermond, en onmiddellik stukkend gegaan. Die groter deel van dié aan boord het omgekom. [3]
Teen middag het die Flora op dieselfde plek as die Goudriaan gestrand. Sy het ook dadelik stukkend gegaan, en van haar bemanning het slegs ses mans land bereik. Die Paddenburg het gevolg, maar haar bemanning was gelukkiger. Sy is op die kruin van ’n berggolf ingedra, het regoor die ander wrakke gegaan, en hoog op die strand gestrand. Sy het met die skok stukkend gegaan, maar die meeste aan boord het met die lewe weggekom. [3]
Middag- en aandwrakke — Westerwyk, Buys, Duynbeek, Roodenrys, Victoria
Om halfdrie die middag is die Westerwyk op dieselfde plek aan land gedryf. Sy het hoog op die strand geloop sonder om stukkend te gaan, en slegs ’n paar van haar mans is verloor. Om vieruur het die Buys naby die Westerwyk gestrand, maar sy het dadelik stukkend gegaan, en slegs vyf van haar bemanning is gered. [3]
Vroeg in die aand is die Duynbeek anderkant Soutriviermond aan land gedryf en het onmiddellik stukkend gegaan; baie min van haar mans is gered. Later het die Roodenrys op dieselfde plek gestrand, maar sy het bymekaar gebly totdat al haar bemanning behalwe ses met ’n tou wat aan ’n ra gebind was wat uitgespoel het, land bereik het. Terselfdertyd is die brik Victoria, een van die Kaapse pakkette, deur ’n groot golf hoog op die strand gedra, waar sy droog gelê het toe die storm gaan lê het. Byna al haar bemanning is gered. [3]
In die baai was nou slegs die Papenburg, ’n tuiswaartse Indiëvaarder, en die Goede Hoop, ’n klein vaartuig wat in 1733 aan die Kaap gebou is en as pakket gebruik is, oor. Dié twee het die storm uitgery. Altesaam is tweehonderd-en-agt mans verloor uit sewehonderd nege-en-dertig wat die bemannings van die verongelukte Indiëvaarders gevorm het. Die aankoopprys van die vrag waarmee die strand besaai was, was £160 128. [3]
Plakkaat teen rowery en vier hangings op die strand — Mei 1737
Terwyl die skepe aan land gedryf het, is ’n plakkaat uitgevaardig wat opsommingsterregstelling gedreig het vir enigiemand wat betrap word om die wrakvrag te steel. ’n Militêre wag is op die strand gestasioneer, en vier mans wat met diefstal betrap is, is werklik aan ’n galg naby die waterkant gehang, waar hulle liggame as waarskuwing vir ander gelaat is. [3]
Dié teregstellings het op dieselfde beginsel plaasgevind as dié wat die skiet van San-vee-rowers wat rooihandig betrap is, toegelaat het: die raad het diefstal uit gestrande Kompanjie-vrag as ’n onmiddellike kapitale oortreding behandel eerder as slegs as ’n saak vir vertraagde proses. Die strand het dus bergingsgrond én skavot geword terwyl die wrakhout nog in die branding gelê het. [3]
Vir die nedersetting was die Mei-ramp nie net ’n skeepvaartverlies nie. Dit het Kasteelgesag met mag op die Soutrivier-strand gedwing, gewone winterse noordwesweer aan nege Indiëvaarders en ’n Kaapse pakket wat in een dag wrak of gestrand is, gekoppel, en ’n kontantbedrag—meer as honderd-en-sestigduisend pond aankoopprys van vrag—op die openbare rekord van Tafelbaai-risiko gelaat. [3]
Hubner-oorlewendes se verklaring en die oostelike olifantverbod — Julie–Oktober 1737
Drie van die Europeërs wat die slagting van Hermanus Hubner se agterhoede by Palo se krale in 1736 ontkom het—Hendrik de Vries, Hendrik Scheffer en Jan de Vries—het na die Kaap deurgekom. Op die 10de Julie 1737 het die twee eersgenoemdes ’n verslag van hulle reis in die vorm van ’n verklaring afgelê en sodoende die oostelike ivoortog en die Xhosa-aanval in formele Kompanjie-papier vasgelê. [3]
In Julie 1737 is olifantjag oos van die oostelike grens verbied weens die slagting van Hubner se party. Die winsug was egter so sterk dat die verbod die volgende Oktober herroep is, en die enigste beperking op olifantjag was dat elke jagter twee sjielings en ’n pennie vir ’n lisensie moes betaal. In die lisensie is dit verbied om inheemse gemeenskappe te molesteer of met hulle te handel. [3]
Kalender 1737 het dus die Hubner-episode as administrasie eerder as slegs as oorlewendes se verhaal afgesluit: verklaring in Julie, ’n tydelike oostelike jagverbod in dieselfde maand, en teen Oktober ’n gelisensieerde terugkeer na die ivoorgrens onder skriftelike voorwaardes wat die Kasteel nie maklik ver inland kon afdwing nie. [3]
George Schmit en die Morawiese sending genoteer — 11 Julie 1737
Die eerste vermelding van die Morawiese sendeling George Schmit kom voor in die notule van die politieke raad van die 11de Julie 1737. Die raad het aangeteken dat ’n sekere persoon met die naam George Schmit met die skip Huis te Rensburg aangekom het met die oogmerk om die Khoikhoi tot die Christendom te bekeer as dit moontlik sou wees; dat gehoop word so ’n wenslike resultaat deur die seën van die Here op die middele wat aangewend sou word, bereik sou word; en dat daarom alle moontlike bystand aan hom verleen moes word in die voortsetting van daardie werk. [3]
Schmit het hom vir daardie doel by Baviaanskloof, later Genadendal, in die distrik Stellenbosch gevestig. Die raad het beoog dat as enige Khoikhoi bekeer sou word, hy hulle aan die predikant van die gemeente vir doop sou voorstel, en dat hy nie sou probeer om ’n aparte gemeente met reëls wat van dié van die Nederlandse Gereformeerde kerk verskil, te stig nie. [3]
Binne 1737 was die deurslaggewende amptelike daad die Julie-verwelkoming en die belofte van bystand. Die latere wrywing oor doop (1742), die verstrooiing van sy toehoorders, en sy gratis tuisvaart in Januarie 1744 het nog voorlê; die jaar se Kaapse rekord het ’n Morawiese teenwoordigheid onder Gereformeerde gemeente-aannames geopen eerder as onder ’n onafhanklike sendingkerk. [3]
De la Fontaine dra oor aan Van Kervel — 31 Augustus 1737
Die aftredende goewerneur Jan de la Fontaine het in 1736 om verlof gevra om die amp te verlaat. Die direkteure het die sekunde Adriaan van Kervel as sy opvolger aangestel en Hendrik Swellengrebel tot sekunde bevorder. Die aftredende goewerneur is toegelaat om die administrasie oor te dra wanneer dit hom sou behaag, en om met sy rang en salaris na Europa terug te keer. [3]
Op die 17de Junie 1737 is despatsjes tot dié effek aan die Kaap ontvang, en op die 31ste Augustus het De la Fontaine die pligte aan Van Kervel oorgedra. Hy het in die kolonie gebly tot die volgende Maart, toe hy as admiraal van ’n vloot van vyf skepe na Europa geseil het. [3]
Van Kervel het ’n groot deel van sy lewe in Suid-Afrika deurgebring. Van 1719 tot 1725 was hy sekretaris van die politieke raad; daarna het hy fiskaal geword, en later sekunde, sodat sy ervaring uiteenlopend en uitgebreid was. Sy formele installasie op die laaste dag van Augustus het De la Fontaine se goewerneurskap afgesluit wat sedert die 8ste Maart 1730 geloop het. [3]
Dood van goewerneur Van Kervel — 19 September 1737
Van Kervel het die hoogste amp in die land minder as drie weke beklee, en slegs een keer in die raad voorgesit. Ná ’n kort siekte is hy op die 19de September 1737 oorlede. [3]
Omdat hy teenoor sy dogter die wens uitgespreek het dat sy begrafnis sonder die gewone staatsie plaasvind, het die raad sy sterwenswens eerbiedig. Sy oorskot is tussen sewe- en agtuur die aand van die 24ste in die kerk begrawe, met die regeringsbeamptes en vernaamste burgers teenwoordig sonder die vertoon van gedrapeerde banier, gedempte tromme en minuutkanonne. Hy het ’n weduwee en ’n dogter nagelaat, wat in die kolonie gebly het, aangesien die meeste van hulle naaste familie aan die Kaap woonagtig was. [3]
Die September-dood het dus ’n goewerneurskap afgekap wat skaars begin het ná ’n lang Kaapse loopbaan in die sekretarisskap, die fiskaalsamp en die sekunde se stoel. Binne dieselfde kalenderjaar het die nedersetting sowel die formele einde van De la Fontaine se lang bewind as die skielike vakature van sy aangewese opvolger gesien. [3]
Van den Henghel deur die lot as waarnemende hoof gekies — 20 September 1737
Die oggend ná die goewerneur se dood het die raad byeengekom om ’n waarnemende hoof te kies. Ses lede was teenwoordig, en van hulle het twee aanspraak gemaak. Die sekunde, Hendrik Swellengrebel, was die een. Hy was van geboorte ’n kolonialis, seun van Johannes Swellengrebel, wat aan die begin van die eeu dispenser en lid van die hooggeregshof was. Hy het sy aanspraak op presedent gegrond: dat by die dood van ’n goewerneur die tweede in bevel moet waarneem totdat die oppergesag se wil bekend is. Hy was slegs negentien dae sekunde, maar hy was dertien jaar lid van die politieke raad. [3]
Die onafhanklike fiskaal, Daniel van den Henghel, het die aanstelling geëis op grond dat hy langer as Swellengrebel ’n senior koopman was. Hy was sedert Maart 1731 in die kolonie. Die saak is tot stemming gebring: Nicholas Heyning en Christoffel Brand het die fiskaal begunstig; kaptein Johannes Tobias Rhenius en die sekretaris Ryk Tulbagh het die sekunde gesteun. [3]
Die fiskaal het teen Tulbagh se stem beswaar gemaak omdat Tulbagh met Swellengrebel se suster getroud was en dus as bevooroordeeld beskou moes word. Die sekretaris het geantwoord dat die stemreg nog nooit tevore op sulke gronde betwis is nie; hy was nege jaar lid van die raad en sou voortgaan om volgens sy gewete te stem. Die ander het Tulbagh se reg gehandhaaf. Die meester van die pakhuise, Brand, het toe voorgestel dat aangesien die lede gelykop verdeel was, die lot gewerp moes word. Dit is aanvaar, en toe die uitslag ten gunste van die fiskaal was, het Van den Henghel die vakante stoel ingeneem. [3]
Die Vergadering van Sewentien het Van den Henghel se aanstelling nie goedgekeur nie, omdat hulle die sekunde as die regte persoon beskou het om by die dood van ’n goewerneur die hoogste gesag te aanvaar. Hulle het dus opdrag gestuur dat hy na sy amp as onafhanklike fiskaal moes terugkeer, dat Swellengrebel die plek van goewerneur moes inneem, en dat Tulbagh sekunde moes word. Dié veranderinge het eers op die 14de April 1739 in werking getree; deur die res van 1737 en die hele 1738 is die Kaap gelei deur die fiskaal wat deur die lot gekies is. [3]
Regeringskontinuïteit, koringuitvoer en skeepvaart — 1737
Oor die dertien jaar 1725–1737 het eenduisend-en-sewe skepe Tafelbaai aangedoen, of gemiddeld sewe-en-sewentig per jaar. Hiervan het agthonderd agt-en-sestig aan die Kompanjie behoort, een-en-negentig was Engels, sewe-en-twintig Deens, negentien Frans, een Portugees en een Vlaams. Die Mei-storm het daardie redeverkeer op sy digste oomblik getref—nege tuiswaartse rompe gereed vir die Vaderland—en die baai se wintergevaar in wrakhout en hangings neergeskryf. [3]
Van 1728 tot 1737 was daar ’n bestendige uitvoer van koring, soms tot soveel as seweduisend muid, al was die oeste nie eenvormig goed nie, en die direkteure het steeds vereis dat ’n jaar se voorraad gereserveer word voordat enigiets na Indië gestuur word. Gewone graanadministrasie het dus voortgegaan onder drie opeenvolgende regeringshoofde in een jaar: De la Fontaine tot 31 Augustus, Van Kervel vir negentien dae, en Van den Henghel vanaf 20 September. [3]
Kalender 1737 het dus die ergste enkele skeepvaartramp wat tot dan aan die Kaap opgeteken is, saamgevoeg met die Hubner-verklarings en ’n kort oostelike jagverbod, die raad se verwelkoming van George Schmit, De la Fontaine se formele oordrag, Van Kervel se dood binne drie weke, en ’n waarnemende opvolging deur die lot beslis—terwyl koringuitvoer en die lang gemiddelde van Tafelbaai-aankomste steeds die Kompanjie se gewone Kaapse besigheid omraam het. [3]