Boer History1883 in Suid-Afrika: Militêre Poste, Inheemse Wette, en Basoetoeland-rekords
Die keiserlike poste van 27 Junie — 1883
Op die 27ste van Junie 1883 het die keiserlike regering besit van alle militêre poste, reserwes en geboue in die Kaapkolonie ten gunste van die koloniale regering oorgelaat. Daardie oordrag is vanjaar se feit op die grens. Die voorwaarde was duidelik. As die Koningin se troepe later na die kolonie gestuur word op versoek van die goewerneur, of ter bevordering van koloniale belange, sou die koloniale regering daardie troepe van barakhuisvesting of lodering moet voorsien tot voldoening van die keiserlike regering. Wat op daardie Juniedag gehang het, was nie ’n nuwe fort nie. Dit was wie die oues besit, en wie beddens moes vind as Britse soldate terugkom. [4]
Die geboue wat van hande verander het, het ’n Grahamstad-kern gehad. Ná die oorlog van 1835 het sir Benjamin D’Urban, destyds goewerneur, die Drostdyhuis en die grond daaromheen as die beste terrein vir ’n versterkte barak-inrigting behandel. Hy het die dorp en sy kowe ondersoek voor hy in Maart 1835 oos gemarsjeer het, en weer by sy terugkeer. Geen ander grond, het hy geskryf, sou in enige vergelykbare mate deug nie. Hy het die huis in offisierskwartiere verander. Daardie inbesitneming het, in sy oordeel, ’n stryd beslis oor of die drostdy openbare kantore moes hou. George Gilbert, die bouer wat gekontrakteer is om die huis te verander, het die regering van kontrakbreuk beskuldig. Hout wat in die Kroome-woud gekap is — balke en sparre — is deur die troepe as vuurhout gebruik. Die saak is deur arbitrasie beslis, sonder jare in die howe. Gilbert is 190 pond 2 sjielings 6 pennies betaal. Daardie som is waarom die oordrag van 1883 nie ’n voetnoot by ’n leë erf is nie. Dit is latere titel op ’n terrein waaroor as kontrak en as hoofkwartier gestry is. [4]
Die Drostdyhuis self was ouer as D’Urban se oorlog. Op die 19de van Maart 1822 het die landdros ’n drostdy gevra op die erf aan die einde van Grahamstad wat daarvoor afgesonder is. Op die 6de van Julie 1822 is ’n kontrak met Pieter Retief geteken om die gebou vir 23000 riksdaalders — omtrent 1875 pond — op te rig en dit binne 14 maande klaar te hê. Retief was toe ’n Grahamstadse kontrakteur, nog nie ’n naam op die Natal-pad nie. Die huis het jare geneem. In 1832, ’n dekade nadat dit begin is, moes sir Lowry Cole nog vra wat daarmee gedoen moes word. Dorpenaars het beswaar gemaak teen die verskuiwing van openbare kantore daarheen omdat dit buite die handelskern en mark gelê het. Cole het gesê openbare doelmatigheid beslis die vraag, en dat hy die verandering dadelik sou magtig as hy nie eers die sekretaris van staat se sanksie vir die uitgawe nodig gehad het nie. Londen het dit goedgekeur. In Desember 1834 is Gilbert vir die veranderinge gekontrakteer. D’Urban se militêre inbesitneming het bo-op daardie onvoltooide burgerlike plan gekom. [4]
Van 1838 tot 1842 het die terrein in ’n militêre dorp gegroei: twee groot tweeverdieping-klipgeboue op die drostdygronde, artilleriebarakke agter, ’n kruithuis, die Prevost of militêre tronk met sy ronde toring, ’n hospitaal wat drie kante van ’n vierkant vorm, en die Drostdy-boogpoort. Langs die Visrivier is sterk forte met plek vir groot getalle mans en perde opgerig: Fort Brown, Double Drift-fort, Trompetter’s Drift-fort, en ander. Dít is die poste wie se titel in 1883 oorgegaan het. Hulle was nie tente nie. Hulle was klip, en hulle is as keiserlike werke betaal. [4]
Die besetting was nie deurlopend tot Junie 1883 nie. Die geboue was in militêre gebruik tot 1864, toe King Williamstown die hoofkwartier geword het en die troepe daarheen verskuif is. Hulle het tot 1866 leeg gestaan. Besetting is daardie jaar hervat en het tot Julie 1870 geloop, toe die Oorlogskantoor hulle voorlopig gelaat het. Hulle het onbewoon gelê, begin verval, en is toe vir nie-militêre gebruik toegelaat. In 1873 het die Drostdyhuis, die aangrensende barakke en die hospitaal die openbare skool geword. Fort England-barakke — die ou Oosbarakke, omtrent ’n myl en ’n half van die dorp, waar Europese troepe en Khoikhoi-soldate eens gehuisves is — is in ’n gestig vir kranksinniges verander. Die Kaapse Korps-barakke het ’n hospitaal vir chroniese siekes geword. Sommige van die verre forte het plaasgeboue geword of heeltemal in verval gelaat — Trompetter’s Drift-fort en Double Drift-fort onder hulle. Ander het polisiekampe of dwangarbeidstasies geword: forte Brown, White en Glamorgan. Dít is die boedel wat die koloniale regering op die 27ste van Junie ontvang het: skole, gestigte, polisiekampe, ruïnes, en ’n klousule oor toekomstige barakke. [4]
Wat op die voorwaarde gehang het, was ’n rekening, nie ’n garnisoen nie. Brittanje het die reg gehou om troepe te stuur. Die Kaap het die geboue gehou. As die troepe op die goewerneur se versoek, of vir koloniale belange, terugkom, sou die Kaap hulle tot Londen se voldoening moes huisves. Die oordrag van 1883 is dus ’n verandering van eienaar, met ’n voorbehoud in die oorkonde. [4]
Die kommissie oor inheemse wette en gebruike — Kaapstad 1883
In 1883 het Kaapstad die verslag en verrigtinge, met bylaes, van die regeringkommissie oor inheemse wette en gebruike gedruk. Die deel het meer as 1000 bladsye beloop. Daardie druk is vanjaar se feit in die kantoor vir naturelle-sake. ’n Kommissie van daardie omvang was nie ’n pamflet nie. Dit was die Kaapse regering wat Afrika-reg en -gebruik op papier sit, met getuienis en bylaes, sodat landdroste en ministers nie hoef te raai nie. Wat op daardie duisend bladsye gehang het, was nie ’n nuwe wet in een sitting nie. Dit was of die kolonie mense sou regeer wie se eie reg hy eindelik uitvoerig neergeskryf het. [3]
Dit was nie die eerste sulke blouboek nie. In 1865 het Grahamstad die verrigtinge van, en getuienis opgeneem deur, die kommissie oor naturelle-sake wat die goewerneur aangestel het, gedruk — 500 bladsye. In 1873 het Kaapstad die verslag en getuienis van die kommissie oor inheemse wette en gebruike van die Basoeto gedruk — 68 bladsye. Die boek van 1883 is die derde op daardie rak, en die grootste. Vyfhonderd bladsye op Grahamstad, 68 oor die Basoeto, dan meer as 1000 oor die hele onderwerp. Daardie volgorde is waarom 1883 nie ’n eerste ondersoek is nie. Dit is die jaar waarin die Kaap die lang verslag gedruk het. [3]
Die onderwerp was nie volksverhale nie. Onder Afrika-reg soos dit destyds in die Lesuto beskryf is, is moord en brandstigting deur gewone mense gewoonlik met ’n boete van 10 beeste gestraf. Skuldige manslag het 4 of 5 getrek. Die graad het van die rang van die oortreder en van die slagoffer afgehang. Die dood is opgelê vir verraad teen die hoofman, en vir iemand wat deur ’n towenaar skuldig verklaar is dat hy ’n groot ramp veroorsaak het. ’n Man wat in die nag vee steel, kon straffeloos doodgemaak word. ’n Berugte dief wie se gedrag waarskynlik sy mense in die moeilikheid sou bring, is gewoonlik op bevel van sy hoofman doodgemaak. Gevangenisstraf was ’n metode wat daardie reg nie geken het nie; dit het tronke vereis. Daardie syfers is waarom ’n Kaapse kommissie oor inheemse wette nie ’n oudheidkundige oefening was nie. Landdroste wat in ponde beboet en mans in die tronk toesluit, het met ’n stelsel te doen gehad wat in beeste beboet en nie selle gebou het nie. [3]
Towery het in die middel van die botsing gelê. Britse offisiere op die oostelike grens het lank gesê dat wat goed is in inheemse wette en gebruike behou moet word, en dat towery en sekere praktyke afgeskaf moet word. Ná die oorloë van die 1840’s was dit die staande formule: hou die hoofmanne se howe vir wat hulle goed doen; sny die towenaar uit. Agente moes die hoofmanne by die regspleging en die beslegting van geskille bystaan. ’n Formule is nie ’n wetboek nie. Die getuienis van 1865, die Basoeto-verslag van 1873, en die deel van 1883 was die kolonie se poging om neer te skryf wat die formule moes bewaar. [4]
Wat op Kaapstad se duisend bladsye in 1883 gehang het, was dus ’n werkteks. Die Grahamstadse kommissie van 1865 het getuienis vir die goewerneur opgeneem. Die Basoeto-kommissie van 1873 het 68 bladsye oor een volk se reg gesit. Vanjaar se boek het meer as 1000 bladsye, met bylaes, oor inheemse wette en gebruike as ’n regeringonderwerp gesit. ’n Klerk in ’n grenslanddros se kantoor kon nou ’n gedrukte verslag oopmaak in plaas van op ’n buurman se geheue staat te maak. Dít is die gedateerde feit van die jaar aan die regskant. [3]
Die Basoetoeland-rekords — Kaapstad 1883
In 1883 het Kaapstad 3 koninklike-oktaafdele Basoetoeland-rekords uitgegee: afskrifte van amptelike dokumente van verskillende aard, berigte van reisigers, met kaarte en sketse van grenslyne. Tesame het hulle 2142 bladsye beloop en 1833 tot 1868 gedek. Daardie uitgawe is vanjaar se feit op die Basoeto-rak. Die werk is versamel en gerangskik op bevel van J. W. Sauer, sekretaris vir naturelle-sake, deur die eerste klerk in die departement van naturelle-sake van die Kaapkolonie. Wat op daardie drie dele gehang het, was nie ’n nuwe inlywing nie. Dit was of die papier van 35 jaar Basoeto-besigheid in bondels of in druk sou sit. [3]
Sauer was die Kaapse minister verantwoordelik vir Afrika-bestuur. Die eerste klerk wat die afskrifte gerangskik het, het in daardie departement gewerk. Die gedrukte stel moes alles in die argiewe van die Kaapkolonie, die Oranje-Vrystaat, en die Paryse evangeliese sendinggenootskap wat op Basoetoeland van 1833 tot 1868 betrekking het, hou, benewens baie uittreksels uit koerante en berigte van reisigers. Daardie lys is waarom die boek nie ’n private memoir is nie. Dit is die Kaap, die Vrystaat, en die Franse sending se papier, op bevel van die kantoor vir naturelle-sake en in Kaapstad uitgegee. [3]
Die datums op die rug maak saak. 1833 tot 1868 is die tydperk van die eerste sending- en amptelike kontak wat die samestellers gekies het om te druk, deur die jare van grenssketse, tot die sluit van die rekords wat hulle in die hand gehad het. Kaarte en sketse van grenslyne was nie versiering nie. Basoetoeland se gevegte met die Oranje-Vrystaat was, keer op keer, gevegte oor ’n lyn. ’n Deel wat die lyn druk, is ’n regeringsdaad. Die 2142 bladsye is die omvang van daardie daad. [3]
Genoeg stof vir nog ’n deel was vir die drukker gereed toe die Kaapkolonie van die bestuur van Basoetoeland onthef is, en ’n voortsetting was nie nodig nie. Daardie sin is die limiet van die stel. Die Kaap het die land bestuur. Toe daardie bestuur eindig, het die departement die pers laat staan. Die drie dele van 1883 bly die gedrukte argief vir 1833 tot 1868. Wat op die staak gehang het, was nie ’n verlore oorlog in hierdie jaar nie. Dit was ’n besluit dat die Kaap nie meer ’n vierde deel nodig het nie omdat hy nie meer die gebied bestuur het nie. [3]
Wat op 1883 in daardie drie dele gehang het, was ’n openbare argief, nie ’n klerk se kas nie. Sauer het die afskrifte beveel. Die klerk vir naturelle-sake het hulle gerangskik. Kaapstad het 2142 bladsye van 1833 tot 1868 gedruk, met die kaarte van die grens en die lêers van drie regerings en ’n sending. Toe die Kaap van Basoetoeland onthef is, is die volgende deel nie gevra nie. Dít is die gedateerde feit van die jaar aan die Basoeto-kant. [3]