Boer History1785 aan die Kaap die Goeie Hoop: Van de Graaff bevestig, Sewentien se veranderinge en Graaff-Reinet vernoem
Eerste jaar van ’n soldaat-goewerneur: geërfde stoele — 1785
Kalender 1785 het oopgegaan met Joachim van Plettenberg nog in die eerste stoel, ’n Frieslandse baron wie se Maart 1781-versoek om ontlas te word al in Amsterdam met eer en warm dank toegestaan is toe die Sewentien die komiteverslag op die 3de van Desember 1783 aangeneem het. Geen opvolger het ’n Tafelbaai-kaai gesit deur die tiende volle bevestigde jaar nie. Die soldaat wat benoem is om daardie stoel te neem — Cornelis Jacob van de Graaff, luitenant-kolonel en kontrolleur-generaal van die vestingswerke in Holland — was al op die water. Januarie het dus oopgegaan op ’n eerste stoel wat bedank is en nog nie vervang is nie, en op ’n militêre offisier wat al die kus nader. Pieter Hacker het nog die tweede stoel gesit. Jan Jacob Serrurier het die fiskaal se kantoor as permanente offisier van November 1784 gesit, met Willem Cornelis Boers al van April 1783 af van daardie stoel af, en met borgtog van ’n bietjie meer as £1 000 op enige Europese seiling voordat die aanklagte teen hom beslis is. Die drie Kaapse name wat nog in Amsterdam gehoor is — Jacobus van Reenen, Barend Jacob Artois en Nicholas Godfried Heyns — het nog in Holland gesit, met Tieleman Roos al dood, en met twee nuwe memories wat in Desember 1784 deurgestuur is nog op die water na hulle. [3] [9]
In die land het die geërfde stoele nog gesit toe Januarie oopgegaan het. Daniel van Ryneveld het nog Stellenbosch en Drakenstein gesit. Constantyn van Nuld Onkruydt het nog Swellendam gesit. Abraham Faure het nog die sekretarisskap onder Van Ryneveld gesit. Christoffel Brand het nog die winterhawe gesit. Justinus van Gennep het nog die vlootinrigting gesit. Kolonel Robert Jacob Gordon het nog die garnisoen gesit wat hy in Februarie 1780 geneem het, nou met kolonelsrang oor sowat vyfhonderd Hollandse infanterie. Kaptein Carel Matthys Willem de Lille het nog ná Gordon gesit. Majoor Philip Herman Gilquin het nog die werke gesit wat hy sedert Junie 1779 gerig het. Die Switserse regiment Meuron het nog die stoele gesit wat Luxemburg gelaat het. Die Franse regiment Pondicherry het nie meer die hospitaalvleuel gesit nie. Die buiteposte by Saldanhabaai, Groenkloof, Klapmuts, Zonder End, Buffeljagtsrivier en die houtkapperspos by Zwartrivier in Outeniqualand is nog onderhou. [3]
Die preekstoele van die openingsjaar het die name gesit waarop die tiende jaar gesluit het, met een stoel al vir die dood in Februarie gemerk. Ds. Johannes Petrus Serrurier van Hanau en ds. Christiaan Fleck het nog die Kaapse kerk gesit, ds. Johannes Frederik Bode al dood van Julie 1784, die dorp tot twee af. Stellenbosch het nog ds. Philip Kuys gesit toe Januarie oopgegaan het. Drakenstein het nou ds. Robert Nicholas Aling van April 1784 gesit, ná drie leë jare. Waveren het nog ds. Johannes Abraham Kuys gesit. Zwartland het nog ’n konsulent gesit, ds. Daniel Goldbach al dood van Maart 1783. Die Lutherse preekstoel wat Andreas Kolver op die 10de van Desember 1780 oopgemaak het, het nog in Martin Melk se Strandstraatkerk gesit, deur die gemeente betaal, sonder ’n stuwer uit die Kompanjie se kis. [3]
Uitwaarts het die landregime nog op die name van 14 November 1780 oopgegaan. Die Visrivier langs sy hele benedeloop het die koloniale grens gebly, met die Zuurveld op papier by die Kompanjie se besittings gevoeg. Adriaan van Jaarsveld het nog Bruintjieshoogte gesit met militêre gesag oor die hele grensboere. Die derde drosdy het nog nie gesit nie. San het nog die Nieuveld, die Sneeuberg en die Winterberg versteur. Note, nie spesie nie, het nog die Kasteel se rekeninge ná die 30ste van April 1782 gedek. Klein-Parys het nog die Parade en Dorpstraat gesit ná Pondicherry se inskeep van April 1784, terwyl Meuron nie Pondicherry se gelyke as openbare vermaak was nie. Westerse droogte het 1783 en 1784 gesit. Die twee memories van Desember 1784 — geteken deur M. Bergh, C. Maasdorp, G. H. Meyer, J. P. Warnecke, die Myburghs, De Villiers, Groeneveld, Louw en Roos — was nog op pad na die drie afgevaardigdes. Januarie het dus oopgegaan op ’n Kasteel wat op ’n soldaat wag, ’n fiskaal al permanent, ’n Franse regiment al weg, en ’n burgerstuk al verby die Oos-Indiese Huis op die State-Generaal gemik. [3] [7] [9]
Van de Graaff aan wal en bevestig — 22 Januarie en 14 Februarie 1785
Op die 22ste van Januarie 1785 het kolonel Van de Graaff aan wal gestap, fiks soos ’n viool, met sy vrou Hester Cornelia Reynet, agtienjarige seun Sebastiaan, dogters Anna Geertruida en Agneta Clara, en junior Nicolaas, almal vol lewe. Hy is op die 30ste van Maart 1734 gebore, het as jongeling by die kavallerie aangesluit, na die ingenieurs oorgeskakel, en tot kontrolleur-generaal van vestingswerke opgeklim. Op twee-en-dertig, te Woerden gestasioneer, het hy met Hester getrou, dogter van kaptein-ingenieur Reynet en Anne Madeleine, gravin de Rayneval. Sy vader Sebastiaan was ’n majoor van die dragonders tot swak oë hom van die diens afgehaal het, en het met Geertruid van Vinceler getrou. Die familienaam sou van ’n onegte seun van graaf Willem VI van Holland in die vyftiende eeu kom, Evert gedoop en heer van Hoogwoude en Aertswoude gemaak, wat homself Van de Graaff begin noem het. Januarie het dus ’n soldaat van daardie huis op ’n Tafelbaai-kaai gesit, met ’n gravin se dogter en vier kinders, in die eerste maand van ’n jaar wat nog Plettenberg in die Kasteel gesit het. [3] [9]
Op die 14de van Februarie 1785 het hy die bestuur oorgeneem. Plettenberg het dieselfde dag uitgetree. Die nuwe man het die naam van ’n bekwame militêre offisier gehad, maar sy kwalifikasies was gering vir die eerste stoel van die Kaapkolonie. Hy was willekeurig en eiesinnig van aard, heftig van humeur, en volkome sorgeloos in sake. Waar Plettenberg trots was, en nie ferm genoeg om ’n aristokratiese hart onderdanig te maak nie, het Van de Graaff dieselfde eienskappe duideliker gewys: hooghartig, sonder meegevoel vir die nuwe vryheidsgees, en toegesluit selfs vir die reg van gewone burgers om te kla. Hy was ’n uitstekende soldaat, en is daarom in die stoel gesit. Bo die salaris en byvoordele van sy voorganger, wat sowat £3 650 beloop het, het hy ’n spesiale toelae van £1 500 per jaar gehad. Hy het die ampswoning in die kasteel, die huis in die tuine, en die buiteplek by Nuweland gehad. Hy is van koetse en perde voorsien, en het die opbrengs van die plaas Visser se Hok gehad, benewens die vasgestelde tafeltoelaes. Februarie het dus ’n soldaat-goewerneur op die eerste stoel geskryf, en Plettenberg daarvan af geskryf, op dieselfde dag. [3] [9]
Die eerste artikel van sy kommissie het hom opgedra om die opgewonde burgers tot kalmte, vreedsaamheid en eendrag te herstel, en, indien moontlik, alle klagtes te laat ophou. Die tweede hoofopdrag was om die Kaap in ’n beter verdedigingstoestand te sit. In een van hul eerste proklamasies het die Kaapse name gehoop om in die nuwe goewerneur hul Verlosser te vind. Daardie hoop is vyf maande voor die man se aankoms geskryf. Dieselfde optimistiese verwagting het hulle aanvanklik beweeg om nie ’n nuwe memoriaal na Nederland te stuur voordat hulle sy kennis gemaak het nie. Dat hulle dit tog in Desember 1784 afgestuur het, was vanweë die gedrag van die nuut aangestelde fiskaal Serrurier, ’n man van wie die petisionarisse geskryf het as sonder integriteit en sonder ondervinding, wat hulle sou kon regeer as Van de Graaff op die reis sterf. Hy het nie op die reis gesterf nie. Hy het op die 22ste van Januarie aan wal gestap. Februarie het hom in die stoel gesit met daardie twee artikels in die sak: kalmeer die burgers, en bewapen die baai. [3] [9]
Die Here Sewentien — teen dié tyd in noue samewerking met stadhouer prins Willem V van Oranje — het ’n soldaat as goewerneur van die Kaapse nedersetting aangestel. Hulle het die land in die onlangse oorlog nouliks nie heeltemal verloor nie, en hulle was nou bewus dat die burgers dit nie teen vreemde aanvalle kon verdedig nie. Aan alle kante is erken dat ’n garnisoen van minstens tweeduisend man nodig was om die Kaap teen verrassing in ’n volgende oorlog te beveilig, en dat bykomende vestings gebou moes word. Die bewindhebbers het besluit om ’n militêre offisier van rang en ondervinding uit te stuur, hier ’n groot liggaam troepe as depot vir Indië te stasioneer, en daardie troepe in die bou van nodige werke te gebruik. In ooreenstemming met die State-Generaal het hulle Van de Graaff gekies. Februarie het dus nie ’n koopman-goewerneur op die eerste stoel gesit nie. Dit het ’n ingenieur-kolonel gesit wat die stadhouer se vertroue geniet het, en dit het hom op ’n Kasteel gesit wat nog Meuron, Gordon se vyfhonderd en Gilquin se werke gesit het, met Pondicherry al weg en met die tweeduisend nog nie sittende nie. [3] [9]
Plettenberg gelaat; Kuys sterf; ’n nuwe deputasie — Februarie–April 1785
In Februarie 1785 is ds. Philip Kuys van Stellenbosch dood. Die pos wat hy in April 1777 geneem het, ná vyf jaar van ’n konsulent se sorg ná Appeldoorn se dood van September 1772, het teruggegaan na ’n konsulent. Die predikant van Drakenstein — Aling, tien maande in die gemeente — het die Stellenbosch-kerk ’n tyd bedien. Kaapstad het nog twee Gereformeerde predikante gesit, Serrurier van Hanau en Fleck. Waveren het nog Johannes Abraham Kuys gesit. Zwartland het nog ’n konsulent gesit. Die Lutherse skip het nog Kolver gesit, deur Melk se gemeente betaal. Februarie het dus ’n Gereformeerde dood op Stellenbosch geskryf in dieselfde maand wat dit ’n soldaat op die eerste stoel geskryf het, en dit het die tweede-oudste landgemeente terug na ’n besoekende preekstoel geskryf. [3]
In Maart 1785 het ’n nuwe deputasie na Nederland vertrek, onder hulle Hillegard Mulder en Marthinus Adriaan Bergh. Die vars memories van Desember 1784 was nog op die water. Van Reenen, Artois en Heyns het nog in Amsterdam gesit. Die laaste stukke van die Kaap was nog nie voor die State-Generaal gelê nie. Van de Graaff het dus ’n bietjie asemruimte gehad waarin hy die werk kon aanpak wat hy werklik bemeester het, sonder knellende voorwaardes. Die verbeterings wat hy aan die vestingswerke ingebring het, was talryk. Hy het onvermoeide ywer getoon in die ontwerp en oprigting van nuwe batterye, en in die herstel van ander. Hy het gesorg vir intensiewer oefening van die troepe, en sy artillerie geoefen in die skiet met rooiwarm kanonkoeëls. Toe hy aankom, was die bou van die Amsterdam-battery al so ver gevorder dat hy die ontwerp nie kon verander nie, al het hy dit gebrekkig geag. Hy het dit dus voltooi. Maart het ’n soldaat-goewerneur op die werke gesit, met Meuron nog sittende, en met ’n nuwe deputasie al op die water. [3] [9]
Op die 10de van April 1785 het oud-goewerneur van Plettenberg die Kaap as admiraal van ’n tuisvloot gelaat. Hy het hom met sy Cornelia op die landgoed Windesheim naby Zwolle, hoofstad van die provinsie Overijssel, gevestig. Die tiende volle bevestigde jaar het gesluit op twee memories op die water en op ’n soldaat al benoem. April het die Frieslandse baron van die kaai afgehaal, elf jaar ná die Prins se kommissie van die 18de van Mei 1774, en veertien jaar ná hy eers as waarnemende hoof op die 12de van Augustus 1771 gesit het. Hy was ’n verdere verdrukker in die burgervertelling daarvan: sy wyse om met die ontevredenes te handel was om hulle as matrose of soldate na Batavia te dwing, wat vryburgers onwettig gehou het, slegs binne die grense van die kolonie tot krygsdiens verplig en nie in die buiteland nie. April het daardie saak nie weer probeer nie. Dit het hom op ’n tuisvloot as admiraal van die jaar gesit, en dit het die soldaat-goewerneur in die Kasteel gelaat met Hacker nog tweede, Serrurier nog fiskaal, en die memories nog nie op ’n State-Generaal-tafel nie. [3] [7] [9]
Dieselfde jaar is die lang poging om die Kaapse Vlaktes te beplant in wanhoop laat vaar. Elf jaar lank, met een kort tussenpose, is elke winter veel arbeid daaraan bestee. Die bewindhebbers was teen dié tyd oortuig dat Tafelbaai nie in gevaar was om toe te slib nie. ’n Kommissie van seemanne wat dit noukeurig moes ondersoek, het berig dat binne die voorafgaande halfeeu, ver van toesanding, die water dieper geword het. Kalender 1785 het dus ’n ou winterarbeid van die vlaktes af geskryf, in dieselfde maande wat dit ’n nuwe soldaat op die batterye geskryf het. Die sand het nie ’n plantaas gesit nie. Die baai het dieper water gesit. Die eerste stoel het ’n ingenieur gesit. [3]
Brederode-wrak, Serrurier se dood, Borcherds en droogte — Mei 1785
In die nag tussen die 3de en 4de van Mei 1785 het die Kompanjie se tuiswaartse skip Brederode op ’n rif by Kaap Agulhas geloop, en stukkend gegaan. Die meeste van die bemanning het in bote weggekom, maar twaalf lewens is verloor. Niks van haar vrag is gered nie. Mei het dus ’n Kompanjie-romp op die Agulhas-rif gesit, vier maande nadat ’n soldaat aan wal gestap het, en twaalf dooies op die Kasteeltafel gesit waar die Sévère van Januarie 1784 geeneen gesit het nie. Die tiende jaar het ’n Franse 64 op Bloubergstrand by ’n gemiste stag geskryf, en ’n Kompanjie- Hoop op Mouillepunt in die nag van die 7de van Julie, met een man verloor. Die negende jaar het die Deense uitgaande Nicobar ’n ent oos van Agulhas geskryf, met slegs elf van haar bemanning op land. Mei 1785 het Agulhas weer geskryf, en ’n tuiswaartse Kompanjie-skip geskryf, en twaalf geskryf. [3]
Agulhas was nie Blouberg nie en nie Mouillepunt nie. Dit was die suidelike rif, by die kaap wat die tuisskepe moes omseil, ver van die Kasteel se uitkyke wat die Sévère se gemiste stag en die Hoop se nagtelike strandloping gesien het. Die Brederode was ’n Kompanjie-skip tuiswaarts, nie ’n Franse tweedekker nie en nie ’n Deense uitgaande nie. Van Gennep het nog die vlootinrigting gesit. Brand het nog die winterhawe gesit. Die meeste van die bemanning het bote gesit. Twaalf nie. Geen vrag het ’n strandwinkel gesit nie. Mei het haar as stukkend geskryf, en dit het die jaar as ’n jaar geskryf wat ’n Kompanjie-tuisromp in dieselfde week geneem het waarin dit ’n fiskaal van die stoel sou haal. [3]
In Mei 1785 is die fiskaal Serrurier dood. Hy het die kantoor as die raad se waarnemer van April 1783 gesit, en as permanente offisier van die prins van Oranje sedert November 1784. Mei het daardie stoel in vakature geneem. Die raad het een van sy lede benoem om voorlopig waar te neem. Boers was al van April 1783 van die stoel af, met borgtog as hy na Europa sou seil voordat die aanklagte beslis is. Die burgers wat Serrurier as sonder integriteit en sonder ondervinding geskryf het, het sy dood nie as ’n verlossing tot ’n beter fiskaal geneem nie. Hulle het ’n leë stoel geneem, in dieselfde maand wat hul laaste memoriaal voor die State-Generaal gelê is. Mei 1785 het dus ’n fiskaalsdood op die Kasteel geskryf, en geen opvolger van die tuisland op die kaai geskryf nie. [3] [9]
Dieselfde maand is ds. Meent Borcherds, wat onlangs uit Holland aangekom het, as derde predikant van die Kaap aangestel. Sedert Van de Graaff se aankoms was daar nie baie veranderinge in die predikantekorps nie. Bode se dood van Julie 1784 het die dorp by twee gelaat. Philip Kuys se dood van Februarie het Stellenbosch by Aling as konsulent gelaat. Mei het ’n derde Gereformeerde naam terug op die Kaapse kerk gesit, vyf maande nadat ’n soldaat aan wal gestap het, en vier jaar nadat Fleck bevestig is om die stoel te vul wat Kroonenburg se pensioen van Desember 1778 leeggemaak het. Serrurier van Hanau en Fleck het nog gesit. Kolver het nog Melk se skip gesit. Johannes Abraham Kuys het nog Waveren gesit. Zwartland het nog ’n konsulent gesit. Mei het dus ’n preekstoel op die Kaap geskryf in dieselfde maand wat dit ’n wrak op Agulhas en ’n dood op die fiskaal se kantoor geskryf het. [3]
Die oes van 1785 het heeltemal misluk weens aanhoudende droogte. Westerse graan was al in 1783 en 1784 baie swak. Kalender 1785 het ’n derde droogtejaar op die westelike skure geskryf, en dit as algehele mislukking geskryf. Daar was nie ’n muid graan te kry toe die Kompanjie se vraag op die grootboek gesit het nie. Vleis en botter was in die ooste die twee vorige jare volop en goedkoop; die eerste jaar van die soldaat-goewerneur het ’n oes gesit wat glad nie gesit het nie. Die raad wat die Sewentien in Julie sou aankondig om produktepryse vas te stel, sou geen geleentheid hê om sy vermoë op ’n 1785-oes te beproef nie. Mei het daardie droogte al gesit, voor die stuk van die 28ste van Julie, en voor Desember ’n derde drosdy vernoem het. Die eerste stoel het ’n ingenieur gesit. Die skure het leeg gesit. [3]
Laaste memoriaal en die Sewentien se veranderinge — 10 Mei en 28 Julie 1785
Op die 10de van Mei 1785 is die laaste memoriaal wat van die Kaap gestuur is, deur die afgevaardigdes van die burgers voor die State-Generaal van Nederland gelê. Deur daardie liggaam is dit vir verslag na die kamer van Zeeland verwys. ’n Informele konferensie van die vooraanstaande lede van die wetgewer en van die direktoraat van die Kompanjie is gehou. Die Desember 1784-stukke — onregverdige en gebiedende regering, wanadministrasie van justisie, skrale aandag deur die bewindhebbers aan die voorstellings van die koloniste — het dus ’n State-Generaal-tafel gesit in dieselfde maand wat Agulhas die Brederode geneem het en die Kasteel sy fiskaal verloor het. Van Reenen, Artois en Heyns het nog die lobby gesit. Die nuwe deputasie van Maart was nog op die water. Die Sewentien se stuk van die 3de van Desember 1783 het die vraag nie van die tafel gehaal nie. Mei het dit verby die Oos-Indiese Huis gesit. [3] [9]
Die gevolg van daardie konferensie was dat die Vergadering van Sewentien op die 28ste van Julie sy besluit aangekondig het om verskeie veranderinge in die regeringstelsel te maak. Die lede van die politieke raad moes almal as opperkoopmanne rang, en die sekretaris, wat geen stem in die verrigtinge sou hê nie, as koopman. Die hooggeregshof moes deur die sekunde voorgesit word, en verder uit ses dienaars van die Kompanjie en ses burgers bestaan, almal as koopmanne. Sy sekretaris moes as onderkoopman rang. Slegs lidmate van die Nederduitse Gereformeerde kerk kon in die politieke raad of die hooggeregshof sit; maar Lutherane kon tot enige ander ampte aangestel word. Julie het dus ses en ses op ’n stuk geskryf, twee jaar nadat die komiteverslag van die 3de van Desember 1783 al die hersamestelling van die hooggeregshof op daardie grondslag goedgekeur het, en dit het die Gereformeerde deur nog toegesluit op die raad en die hooggeregshof geskryf, met Kolver se skip vry vir elke ander stoel. [3]
Die Kompanjie sou alle graan, wyn en ander produkte van die kolonie aankoop en na Europa stuur wat nie aan vreemdelinge verkoop kon word nie, nadat die behoeftes van die Kaap en Indië voorsien is. Die pryse moes jaarliks vasgestel word deur ’n raad wat die politieke raad uit die lede van die hooggeregshof moes aanstel, en uit drie dienaars van die Kompanjie en drie burgers bestaan. Hierdie raad moes ook die metode en bedrag van belasting aan die politieke raad voorstel; hy moes paaie, brûe en ander koloniale werke versorg; hy moes die publieke meulens verhuur, wagte vir die dorp in diens neem, en verskeie munisipale pligte verrig. Die raad is opgedra om te berig oor die waarskynlikheid om produkte by verskeie baaië te kry, hangende welke berig geen besluit oor ’n kusvaart geneem sou word nie. Die versoek van die grenskoloniste om ’n landdros en ’n predikant onder hulle te hê, moes ingewillig word, en ’n nuwe distrik moes geskep word, met ’n heemraad soos dié van Stellenbosch en Swellendam. Al die regerende liggame in Nederland was dit eens dat die stelsel só ingevoer ’n billike proef moes hê, dus was daar geen verdere regstelling van die State-Generaal te kry nie. [3] [9]
Die verandering in die hooggeregshof, en die raad wat pryse moes vasstel, sou eers in Maart van die volgende jaar sit. Julie 1785 het hulle op ’n Sewentien-stuk geskryf. Dit het hulle nie op ’n Kaapse bank geskryf nie. Vryhandel met Europa en Indië is nie toegestaan nie. Appèlle na die Vaderland is nie toegestaan nie. Sewe burgerstoele in die politieke raad is nie toegestaan nie. Die reorganisasie sou sommige wense van die nuwe Patriotte-deputasie kon vooruitloop, maar dit was geheel ontoereikend om die toenemende eise om meer vryheid te bevredig. In die soldaat-goewerneur se oë was hierdie hele reorganisasie ’n absurditeit. Hy het die koloniste as soldate beskou wat hul bevelvoerder moes gehoorsaam, en vir die res hul monde hou. Julie het dus ’n stuk op die tafel gesit wat ’n derde drosdy en ’n hof van ses en ses vernoem het, en dit het die eerste stoel ’n man gelaat wat daardie stuk nie as ’n burgeroorwinning geneem het nie. [3] [9]
Vier blouboeke, tesame 1 146 groot kwartobladye, is in 1785 in Holland gedruk. Hulle het die vernaamste stukke oor die burgers se klagtes bevat, van die 1ste van Maart 1779 tot die 28ste van Julie 1785, met die antwoorde van die offisiere aan die Kaap. Julie het dus die Kaapse twis in druk in Nederland geskryf, op dieselfde dag wat die Sewentien die veranderinge aangekondig het, en dit het ses jaar memories, antwoorde en komitestukke op 1 146 bladsye geskryf. Die Kompanjie se eie boeke het ’n ander syfer gesit. Sy skuld in 1785 was byna sewe miljoen pond sterling, en die provinsiale state van Holland en Zeeland moes tot redding kom, of dit sou onder die las sink. Hierdie provinsies het borge vir swaar lenings geword, benewens dat hulle deur ’n spesiale belasting sowat twee en ’n half miljoen sterling ingesamel het, wat teen lae rente aan die Kompanjie geleen is. Die winste op die verkoop van goedere uit die Kompanjie se winkels aan die Kaap was gemiddeld sowat £6 200. Daar was ’n tekort van byna £92 000 per jaar om goed te maak. Openbare uitgawe aan die Kaap het nou ’n som van ietwat meer as £120 000 per jaar bereik. Julie het daardie insolvensie in Amsterdam gesit, en ’n hervormingstuk op die Kaap gesit, in ’n jaar waarvan die oes al misluk het. [3]
In Nederland was die inwoners in twee partye verdeel, een ten gunste van demokratiese regering en verbond met Frankryk, die ander ten gunste van die regering van die stadhouer en verbond met Engeland. Die eerste hiervan was in 1785 oppermagtig, en in November van daardie jaar is ’n verdrag van noue verbond met Frankryk gesluit. Die soldaat-goewerneur wat die stadhouer se vertroue geniet het, het dus ’n Kaapse stoel gesit in ’n jaar toe die stadhouer se party tuis nie oppermagtig was nie, en toe Frankryk — wie se Pondicherry-regiment die hospitaalvleuel in April 1784 gelaat het, en wie se naam nog Klein-Parys gesit het — in ’n Hollandse verdrag geskryf is. November het Van de Graaff nie van die eerste stoel gehaal nie. Die stadhouer se mag as goewerneur-generaal van die Oos-Indiese Kompanjie sou later groter sit as ooit tevore. In 1785 het dit ’n Franse verdrag gesit, ’n sewemiljoen-skuld, en ’n Sewentien-stuk wat ’n derde drosdy vernoem het en nie vryhandel vernoem het nie. [3]
Graaff-Reinet vernoem — 13 en 18 Desember 1785
Die bewindhebbers het tot die vorming van ’n nuwe distrik toegestem. Op die 13de van Desember van daardie jaar is die formele magtiging vir die instelling van die nuwe drosdy — wat op dieselfde voet as dié wat al bestaan het, moes wees — uitgereik. Op die 18de van Desember 1785 het die politieke raad ’n ou burger woonagtig in die dorp Stellenbosch gekies, genaamd Maurits Herman Otto Woeke, wat as ’n man van gesonde oordeel beskou is. Hy is opgedra om ’n tog langs die grens te doen, ’n plek vir sy hof te kies, en volledig aan die raad te berig. Die distrik het terselfdertyd die naam Graaff-Reinet gekry, ter ere van die goewerneur en sy dame — Graaff vir die soldaat in die Kasteel, Reinet vir Hester Cornelia Reynet. Dit was eers meer as sewe jaar ná Plettenberg se oostelike tog van 1778 dat die maatregel uitgevoer is. Die vertraging het ontstaan uit die oorlog met Engeland, die staking van verkeer, en die binne-onluste wat die ongewildheid en beweerde wanbestuur van Van Plettenberg meegebring het. Desember 1785 het dus die derde drosdy op die kaart geskryf, sewe jaar nadat ’n goewerneur ’n landdrossetel goedgekeur het wat hy nie sonder Holland magtig was om in te stel nie, en dit het die goewerneur se eie name op daardie kaart geskryf. [3] [4] [9]
Daar is besluit dat die nuwe distrik in die weste begrens sou word deur die Gamkarivier van sy bron tot die Zwartberg, daardie bergreeks tot die Gamtoosrivier, en vandaar die Gamtoos tot die see; in die ooste deur die Groot-Visrivier; en in die suide deur die oseaan. In die noorde was die grens onbepaald, die enigste vaste punt die baken wat goewerneur Van Plettenberg op die oewer van die Zeekoeirivier geplaas het. Die distrik was van ontsaglike omvang. Vir alle godsdienstige en burgerlike doeleindes was die drosdyes van Stellenbosch en Swellendam te ver. Die gesinne van die boere was aan die uiterste gevaar van San blootgestel terwyl die manlike inwoners periodiek weggeneem is om die gebruiklike parade en sake in die weste by te woon. Die nood van die afgeleë distrik is vererger deur die teenwoordigheid van ’n aantal waardelose Europeërs van verskillende nasionaliteite wie se swerwende en wettlose lewe ’n voortdurende bedreiging vir alle vreedsame bedrywighede was. Desember het daardie grense op ’n raadsminuut geskryf, met die Vis nog die oostelike rivier wat Van Jaarsveld in Julie 1781 skoongemaak het, en met Plettenberg se Zeekoei-baken nog die enigste noordelike spyker. [3] [4]
Woeke is opgedra om ’n geskikte plek vir sy hoofkwartier te kies, en so die kern van ’n dorp te vorm. Hy het nog nie ’n hof oopgemaak nie. Hy het nog nie twee plase naby die bron van die Sondagsrivier vernoem nie. Desember het ’n landdros op ’n distrik gesit wat nog nie ’n drosdygebou gesit het nie, en hom op ’n tog gesit. In die nuwe distrik was veeteelt byna die enigste bedryf van die Europeërs. Totdat bouterreine uitgegee is, was daar nie ’n roede grond onder enige ander titel as jaarlikse huur nie. Een keer in twaalf maande het elke gesin wat kon, ’n wa vol botter en seep na Kaapstad gestuur om huishoudelike benodigdhede te kry; maar die mense, sonder om dit as ’n swaarkry te voel, het met baie min ingevoerde artikels gelewe. Uit lang oorlogvoering met San was hul selfstandigheidsgewoontes hoog ontwikkel, en hulle was uiters afkerig van dwang. Die regering het bedoel dat die distrik byna selfonderhoudend moes wees, dit wil sê, dit moes die Kompanjie baie min vir verdediging of onderhoud kos. Fondse vir plaaslike doeleindes moes, soos in Stellenbosch en Swellendam, ingesamel word deur ’n jaarlikse belasting van een sjieling en vier pence vir elke honderd skape en een pennie vir elke horingsbees, benewens spesiale heffings wanneer nodig. [3] [4]
Die stryd om bestaan teen die San in die nuwe distrik was aanhoudend, en aan geen kant is kwartier gegee of inderdaad moontlik nie. Geen Europeër het ’n uur se ry van sy opstal durf waag sonder wapens in die hand nie. Dit was die gewone toestand dwarsdeur die land wat Desember Graaff-Reinet genoem het, en langs die noordelike grens van die distrik Stellenbosch. Woeke is deur die raad opgedra om die vernaamste Xhosa-kapteins in die omgewing van die kolonie te besoek, hulle van die regering se vriendskap te verseker, en aan hulle geskenke van geelkoperdraad, krale en ander artikels van geringe waarde te gee wat hulle hoog geskat het. Hy is beveel om groot sorg te dra dat die Visrivier as grens nagekom word, en dat geen Europeërs dit oorsteek of die Xhosa op enige wyse lastig val nie. Die ruil van vee deur die koloniste was streng verbode. Desember het dus ’n landdros op ’n grens gesit wat nog Van Jaarsveld se 1780–81-bevel gesit het, en hom onder bevele gesit om die Vis as ’n lyn te hou, met krale in die een hand en ’n verbod in die ander. Die hof sou in 1785 nie sit nie. Die naam het gesit. [3] [4]
Eerste jaar sluit: Bletterman, ’n vakante fiskaal en ’n distrik op papier — 1785
In Augustus 1785, by die dood van mnr. Van Ryneveld, is Hendrik Lodewyk Bletterman as landdros van Stellenbosch en Drakenstein aangestel. Van Ryneveld het daardie drosdy van Februarie 1782 gesit, nadat De Wet na die pakhuise gegaan het, en het Swellendam daarvoor van Mei 1777 gesit. Augustus het hom van die tweede-oudste landstoel gehaal. Bletterman het dit gesit. Onkruydt het nog Swellendam gesit. Faure het nog ’n sekretarisskap gesit. Brand het nog die winterhawe gesit. Van Gennep het nog die vlootinrigting gesit. Hacker het nog die tweede stoel in die Kasteel gesit. Die fiskaal se kantoor het nog ’n vakature van Mei gesit, ’n raadslid voorlopig waarnemend. Gordon het nog die garnisoen as kolonel gesit. De Lille het nog ná hom gesit. Gilquin het nog die werke gesit. Meuron het nog die Switserse stoele gesit. Sowat vyfhonderd Hollandse infanterie het nog onder Gordon gesit. ’n Paar ingenieurs het nog onder Gilquin gesit. Die tweeduisend wat die bewindhebbers as staande garnisoen vernoem het, het nog nie gesit nie. [3]
Serrurier van Hanau en Fleck het nog die Gereformeerde Kaap gesit, met Borcherds nou derde van Mei. Kolver het nog Melk se skip gesit. Stellenbosch het Aling as konsulent gesit, Philip Kuys dood van Februarie. Johannes Abraham Kuys het nog Waveren gesit. Zwartland het nog ’n konsulent gesit, Goldbach dood van Maart 1783. Drakenstein het nog Aling van April 1784 gesit, nou met Stellenbosch ook op sy hande. Die eerste jaar van die soldaat-goewerneur het ’n derde predikant op die Kaapse kerk gesit, en Stellenbosch terug na ’n besoekende preekstoel gesit. Dit het nie ’n predikant op Graaff-Reinet gesit nie. Soos Swellendam het die nuwe distrik nog net ’n sieketrooster in vooruitsig gehad, en selfs dit nog nie gesit nie. Desember het ’n landdros vernoem. Dit het nie ’n kerkraad vernoem nie. [3]
Kaapstad was in hierdie tyd ’n heel ander plek as in vroeër jare. Met die aankoms van die Franse troepe in 1781 het ’n duur lewenswyse ingesit, en elkeen het nou gestreef om ’n pragtige huis vol duur meubels en ’n gevolg nuttelose slawe te besit. Allerhande Europese ware is in Deense skepe ingevoer, en teen enorme winste verkoop. Die bewindhebbers in Amsterdam het ongerus geraak toe hulle vasstel watter groot bedrae in Holland verskuldig was vir huismeubels alleen op krediet gekoop, en gekla dat die Kaap by reisigers as Klein-Parys bekend word. Geld het volop gelyk, en elkeen het vergeet dat die skynbare voorspoed op die onseker fondament van militêre uitgawe berus het. Pondicherry het in April 1784 ingeskeep. Meuron het nog gesit. Klein-Parys het nog die Parade gesit nadat die Franse infanterie weg was. Spotprentgeld het nog die verre distrikte gesit. Die slawe was nog byna kaal, omdat ’n wewer in Stellenbosch nie toegelaat is om te spin nie. Die onopgevoede boere van die binneland het nog vervalste note aanvaar. [3] [9]
In die lank-gevestigde dele van Stellenbosch en Drakenstein het die mense in gerief en rus gelewe. Baie van die stewige woonhuise wat voor en in hierdie tyd opgerig is, het gebly, soos ook die eike en ander bome waarmee die werwe versier is. Die rowwe arbeid van die plase is deur Afrika-slawe onder Europese opsigters verrig; die ambagswerk, soos dié van die timmerman, messelaar en kuiper, is hoofsaaklik deur inboorlinge van die Indiese eilande, vry of slaaf, uitgevoer. Langs die noordelike grens was oorlogvoering met San aanhoudend, en die koloniste daar was in dieselfde toestand as dié van die land wat nou Graaff-Reinet genoem is. Van Jaarsveld het nog die oostelike bevel gesit, met die Vis nog as grens geskryf en met die derde drosdy vernoem en nog nie ’n hof sittende nie. San het nog die noordelike plase versteur. Percheron het in die oorlogsjare groot hoeveelhede proviand teen hoë pryse gekoop. Hendrik Justinus de Wet het nog die Deense agentskap gesit. Die eerste jaar van die soldaat-goewerneur het voorspoed in die winkels en droogte in die weste gesit, en dit het ’n grensdistrik op papier gesit. [3]
Van Reenen, Artois en Heyns het nog in Amsterdam gesit, met Roos dood, met ’n laaste memoriaal op die 10de van Mei voor die State-Generaal gelê, met ’n Sewentien-stuk van die 28ste van Julie wat ses en ses en ’n derde drosdy toegestaan het en nie die handel toegestaan het nie, en met ’n nuwe deputasie wat in Maart gelaat het. Die 1779-vier het drie geword. Die 1784-tien het aan die Kaap geteken. Die 1785-deputasie het gevolg. Al die regerende liggame in Nederland was dit eens dat die stelsel só ingevoer ’n billike proef moes hê. Geen verdere regstelling het ’n State-Generaal-tafel gesit nie. Die hooggeregshof van ses en ses het nog nie gesit nie. Die prysraad het nog nie gesit nie. Woeke het nog nie ’n hof op die Sondagsrivier oopgemaak nie. Die eerste stoel het ’n ingenieur-kolonel gesit wat opgedra is om die burgers te kalmeer en die baai te bewapen, en wat die burgers as soldate geneem het wat moes gehoorsaam. [3] [9]
Note, nie spesie nie, het nog die Kasteel se rekeninge gedek. Die Kompanjie se skuld het byna sewe miljoen pond gesit. Holland en Zeeland het tot redding gekom. ’n Verdrag van noue verbond met Frankryk het November gesit. Die Kaapse Vlaktes-plantaas het laat vaar gesit. Die Amsterdam-battery het te ver gevorder gesit om te verander. Plettenberg het Windesheim gesit, van die kaai af van die 10de van April as admiraal van die tuisvloot. Die Brederode het stukkies op ’n Agulhas-rif van die nag van die 3de en 4de van Mei gesit, twaalf man verloor, geen vrag gered. Serrurier het ’n graf van Mei gesit. Borcherds het ’n derde Kaapse preekstoel van Mei gesit. Philip Kuys het ’n Stellenbosch-graf van Februarie gesit. Van Ryneveld het ’n Stellenbosch-graf van Augustus gesit, Bletterman op daardie stoel. Die oes het algehele mislukking gesit. Graaff-Reinet het ’n naam van Desember gesit, met Woeke opgedra om te reis, en met die Vis nog die lyn. Die eerste jaar van Cornelis Jacob van de Graaff het op daardie feite geëindig, sonder ’n terugbetaalde November-lening, sonder ’n wewer se kombers op ’n slaaf se rug, sonder sewe burgerstoele in die politieke raad, sonder ’n sittende derde hof, met ’n soldaat in die eerste stoel, met ’n Sewentien-stuk wat veranderinge vernoem het en nie vryhandel vernoem het nie, en met twee burgerdeputasies nog in Nederland nadat ’n laaste memoriaal al gelê is. [3] [4] [7] [9]