Boer History1723 aan die Kaap die Goeie Hoop: Koringuitvoer oor vierduisend muids, Stefler-ekspedisie, Meteren-wrak en Slicher-induksie
Koringuitvoer oor vierduisend muids — 1723
Reëlings was skaars getref vir die lewering van koring na Indië, en van bone, ertjies en gepelde gars aan die tuiskepe, toe ’n reeks droë seisoene ingetree het. In 1718 was die oes swak, maar ’n klein hoeveelheid koring is nog uitgevoer. Dit was dieselfde in 1719. In 1720 is minder as honderd muids uit die land gestuur. In 1721 was dit nie moontlik om die skepe van bone, ertjies en gars te voorsien nie, en rys is aan die Kompanjie se eie mense in die plek van brood uitgedeel; maar een-en-vyftig muids koring is na Batavia gestuur om die naam van uitvoer lewendig te hou. In die winter van 1721 het die seisoene ten goede verander. In 1722 het byna drieduisend vyfhonderd muids koring die kolonie verlaat. Kalender 1723 het gevolg met meer as vierduisend muids, wat die Kaap verby die tekenversendings van die droë reeks en verby die eerste herstelde syfer van die vorige jaar gedra het. [3]
Daardie vierduisend-en-ietwat muids het teen vier maer seisoene onder goewerneur Maurits Pasques de Chavonnes gestaan. Magasyne wat eens vyftienduizend vierhonderd muids in die drie oeste van 1714–1716 getel het, voordat die direkteure die amptelike koringprys tot tien sjielings en agt pennies per muid gesny het, het die Indië-rekening in tweesyferpakkies deur die droogte gemeet. Die 1723-syfer het daardie midde-dekade-totale nie herstel nie, maar dit het Indië-koring weer in handelsgrootte vir ’n tweede agtereenvolgende jaar op die boeke geplaas. Erertjies teen nege-en-twintig sjielings en bone teen vyf-en-twintig sjielings per muid, pryse onthou uit die jare toe Indië-koring nog betwis is, hoef nie langer vir ’n leë wa in te staan nie. [3]
Veeziekte het ’n aparte druk gebly. Beeste en skape is van 1714 deur ’n siekte aangeval wat nie vantevore bekend was nie; teen 1718 was dit so moeilik om slagdiere te kry dat toe die vleiskontrak op veiling aangebied is daar nie ’n enkele bieër was nie, en die skape in burgers se hande het met byna ses-en-vyftigduisend afgeneem. ’n Private reëling met Jacob van der Heiden was toe nodig, teen drie pennies per pond vir vleis en twaalf sjielings en sespennies vir lewende skape. Die plakkaat van 2 Julie 1720 het nog die verkoop van lewende diere aan vreemdelinge verbied en opgehou om skape aan boord van die Kompanjie se skepe te stuur. Vleis het tot drie-en-driekwart pennies per pond gestyg. Engelse kapteins, wat gewoonlik beeste in aansienlike getalle gekoop, hulle geslag, die vleis gesout en skape saamgeneem het, het luid in Europa gekla; die direkteure het opdrag gegee dat hulle so goed moontlik behandel moes word. Graan was egter weer ’n Kaapse oorskotartikel. [3]
Perdesiekte, eerste as ’n strawwe nuwe plaag in 1719 aangeteken, het die nedersetting nie verlaat nie. Bees- en skaapsiekte van die midde-dekade het nog vleispryse en vreemde verversingsreëls gevorm. Teen daardie veedruk het die koringoorskot van 1723 die binnelandse jaar sy karakter gegee: magasyne en vrye boere wat graan seewaarts verskeep het terwyl die Kasteel ’n herstellende ree en ’n gekneusde Delagoa-afhanklikheid dopgehou het. Twee agtereenvolgende handelsoeste—byna vyf-en-dertighonderd muids, daarna meer as vierduisend—het die midde-dekade-magasyne nie weer volgemaak nie, maar hulle het die stuk gesluit waarin een-en-vyftig muids net gestuur is om die naam van uitvoer lewendig te hou. Indië kon weer as ’n koringkliënt genoem word, en die tuiskepe kon weer na die Kaap kyk vir bone, ertjies en gepelde gars in plaas van rys. [3]
Delagoabaai ná die boekanier — ontsetting, goud, ivoor en koper — 1723
By Delagoabaai het die besetting wat op die 14de Februarie 1721 van Tafelbaai vertrek het, reeds twee derdes van sy eerste geselskap aan koors verloor en daarna die boekanierinname van Fort Lagoa op die 19de April 1722 gely. Agtien van die pos het by die rowers aangesluit. Die kaartmaker De Bucquoi is gedwing om hulle uit te loods, en die pakket Kaap is geneem. Toe die raad van beleid verneem het wat gebeur het, het hy Casparus Swertner as opvolger van Van Taak aangestel, met die rang van onderkoopman en ’n salaris van £2 15s. 6d. per maand. Hy was toe by die baai, maar hy is oorlede voordat die nuus van sy aanstelling die stasie bereik het. ’n Onderoffisier, Jan Michel, is toe gekies as hoof van die besettingsgeselskap. Die raad het gehoop dat die oorlewendes van die koors teen dié tyd aan die klimaat gewoond was, en dat alles voortaan goed sou gaan. Die fortgeselskap is nietemin van die buitewêreld afgesny totdat ontsetting te syner tyd gekom het. Verkenning van die land ’n paar myl binnelands is daarna voltooi. [3]
’n Bietjie goud is deur Afrika-handelaars uit die binneland gebring om vir krale te ruil. Die hele hoeveelheid was minder as twee onse, tog was dit genoeg om hoop by die baai en by die Kaap te wek. Die draers het beweer dat hulle drie-en-’n-halwe mane gereis het; daardie bewering is nie geglo nie. Die eerste wat gekom het, het ’n klein skaal gehad met klippies van verskillende groottes as gewigte, waaruit bekend was dat hy vantevore met blankes, waarskynlik Portugese, handel gedryf het. [3]
Meer as twee ton ivoor en vierhonderd-en-negentig pond koper is ook verkry. Die ligging van die kopermyne kon nie vasgestel word nie, omdat die plaaslike mense óf nie kon óf nie wou duidelike inligting gee nie. Handel, ruil en kortafstandverkenning het dus die maande ná ontsetting gevul terwyl Jan Michel nog die pos gelei het en die Kaapse raad die baai as ’n afhanklikheid onder gewone appèl- en ernstigesaakreëls behandel het. [3]
Onder die baai se later persoonlike bande met die wyer Atlantiese wêreld was ’n neef van die magtige hoofman Maphumbo wat in Engeland was, in die doop die naam John ontvang het, vlot Engels gepraat het, en in 1723 na Delagoabaai teruggestuur is. Sy terugkeer het tot dieselfde dun kontakgang behoort wat goudstof, ivoor en koper tussen die fort en die binneland oopgehou het. Die ysterberggerug wat Jan Christoffel Stefler in Augustus binnelands sou trek, het op daardie selfde dun kennis gesit: krale vir stof, geen kaart van die myne nie, en ’n fort wat nog van strooptog en afsondering herstel het. [3]
Stefler se ysterberg-ekspedisie — 9 Augustus 1723
’n Berig van ’n ysterberg ’n ent binnelands het ’n geselskap van negentien man onder die sekunde Jan Christoffel Stefler getrek om dit te gaan soek. Hulle het Fort Lagoa op die 9de Augustus 1723 verlaat met drie pakosse om proviand te dra. Die pos wat hulle gestuur het, was nog ’n koorsstasie met ’n geplunderde magazyn, ’n vermiste pakket, en geen vaste kaart van koper of goud nie. ’n Binnelandse mars van negentien was ’n groot sny uit só ’n sterkte. [3]
Aan die einde van ’n week was hulle in ’n bekoorlike land. In bergkloowe het pragwoude gestaan; die grond was ryk en met lang gras bedek; strome vars water was talryk; en verskillende soorte wild, veral olifante, is in groot oorvloed gesien. Vir ’n paar dae het die mars die risiko gelyk te regverdig wat uit ’n koorspos geneem is wat nog van strooptog en afsondering herstel het. Die ysterberg self was nog nie bereik nie; die land binnelands van die baai, waarvan ’n paar myl ná ontsetting al bewandel was, het nou in beboste kloowe en goed-bewaterde gras oopgegaan. [3]
Toe hulle ’n rivier oorgesteek het, is die voorste afdeling van die verkenningsgeselskap deur ’n bende plaaslike mense aangeval en vernietig. Niemand wat rigting kon gee, was daarna onder die oorlewendes oor nie, en dié wat oorgebly het, het na die baai teruggekeer. Die ysterberg is nie bereik nie. Die kopermyne het ongevind gebly. Die goudstof het nog in hoeveelhede te klein om ’n stasie te betaal aangekom, en nog sonder ’n pad wat die fort kon volg. Die mislukking het die vernaamste binnelandse stoot van 1723 vanuit Fort Lagoa gesluit. [3]
Jan Michel het tot die res van die kalender aan die hoof van die besetting gebly. Die Kaapse raad het voortgegaan om die baai as ’n afhanklikheid onder gewone appèl te behandel. ’n Pakket wat die seeverbinding tussen Tafelbaai en Fort Lagoa moes vasmaak, was reeds op haar uitvaart vanaf Texel toe Stefler se oorlewendes teruggestap het: die klein Meteren, wie se verlies in November sou onderstreep hoe dun daardie skakel ná die boekanierhou en die ysterbergmislukking gebly het. [3]
Slicher formeel as assistent-predikant geïnduseer — Februarie 1723
In die Kaapse kerk het sake onder die gewone stadse inrigting ’n bevredigende aansig aangeneem. Ds. mnr. D’Ailly het eerste of hoofpredikant van die Kaap gebly. Die rektor van die skool, ds. Lambertus Slicher, was ’n bevestigde predikant wat eers net as sieketrooster gedien het. In daardie hoedanigheid het hy na die nedersetting gekom; daarna, op versoek van die plaaslike owerhede en met toestemming van die direkteure, het hy in die kerk begin help. Sy eerste diens is op die 15de Junie 1721 gehou. [3]
Slicher was van Middelburg. Voordat hy uitgekom het, het hy ses jaar as veldprediker van die troepe by Lillo gedien. Verskille en vyandigheid in daardie gemeente het hom laat bedank. Hy het die Kompanjie se diens as adelbors op die ’t Vaderland Getrouw betree en in daardie hoedanigheid in dieselfde jaar as Petrus van Aken, 1714, aan die Kaap aangekom. Hy was goed onderlê in Latyn, Grieks en Hebreeus, en is kort daarna as rektor van die hoërskool aangestel wat pas in Kaapstad tot stand gebring is; hy het koshuisleerlinge in sy huis geneem. Hy het goeie getuigskrifte gehad van die predikante van die plekke waar hy bedien het. In 1721, terwyl hy nog rektor was, het hy deur die voorspraak van die Kaapse goewerneur en raad toestemming van die Here Sewentien gekry om nou en dan in die stadskerk te preek. [8]
Hy het nog die plig van rektor van die skool nagekom, al is hy op die 16de Februarie 1723 formeel as tweede of assistent-predikant van die Kaapse gemeente geïnduseer. Die dubbele las—skoolrektoraat en bystandspreekstoel—het dus metropolitaanse en plaaslike erkenning ontvang in dieselfde winter dat die koringuitvoer vierduisend muids oorskry het. Die orrel waarvoor in 1720 vir die Kaapse kerk ingeteken is, het reeds tot die voltooide stof van stadsaanbidding langs D’Ailly en Slicher behoort. [3] [8]
By Drakenstein het ds. Petrus van Aken, deur die direkteure aangestel en in Augustus 1714 aangekom, die preekstoel in die kerk gehou wat in 1720 voltooi is. Hy is in Utrecht gebore, waar sy vader Arnoldus van Aken gewoon het. Sy vrou Anna Margaretha Bolwerk was deur huwelik verwant aan die familie van goewerneur Chavonnes, wat met verskeie lede van daardie familie na die Kaap gekom het; Chavonnes self het tot ’n ou Hugenotehuis behoort, en verskeie van die familie het as peetouers by Van Aken se kinders gestaan. Die Drakenstein-kerk is befonds deur ’n nalatenskap van £208 6s. 8d. wat Henning Huising vir die doel bemaak het, £314 8s. 6d. wat deur individue in die vloot onder die goewerneur-generaal Van Hoorn hier by die regering vir liefdadigheid gelaat is, £698 12s. 2d. wat die Kaapse kerkenraad geleen het, en £715 12s. 6d. wat deels deur besondere kollektes en deels uit die armefonds ingesamel is. [3] [8]
By Stellenbosch het ds. mnr. Bek gebly terwyl die vervangingskerk, in 1717 ná die brand begin, voortgegaan het om op die armefonds, besondere kollektes, ’n lening van die Kaapse kerkenraad—wat toe meer as £9,300 in die plus gehad het—en ’n lotery waarvoor die direkteure toestemming gegee het, te trek. Die drie gemeentes het dus 1723 binnegegaan met gevestigde predikante en met die Kaapstadse kerk nou formeel tweehandig in die preekstoel. [3]
Franse sieketrooster vir Drakenstein afgewys — 23 Februarie 1723
Paul Roux van Orange, die eerste onderwyser en voorleser van die Franse gemeente, is op die 7de Februarie 1723 te Drakenstein oorlede, nadat hy die pos vyf-en-dertig jaar beklee het. Die Kompanjie het hom op die 8ste November 1688 in diens geneem as voorleser en skoolmeester van die Franse gemeenskap, teen vyf-en-twintig sjielings per maand en twaalf sjielings en sespennies rantsoentoelae, gekies weens goeie gedrag en bewyse van bekwaamheid. Hy het eers met Claudine Seugnet van Saintonge getrou, en later met Elizabeth Couvret, weduwee van die vlugteling Josue Cellier. [8]
Toe hy sterf, was daar nog sommige vyf-en-twintig of ses-en-twintig ou mense van die oorspronklike aankomelinge oor wat nie Nederlands verstaan het nie. Die Drakensteinse kerkenraad het die Politieke Raad gevra om ’n ander Franse sieketrooster, of voorleser, in sy plek aan te stel, sodat daardie bejaarde lidmate nie van openbare godsdiens in Frans ontneem sou word nie. Die versoek het ’n taalkundige herinnering aan die Hugenote-nedersetting bewaar binne ’n gemeente wat andersins na Nederlandse openbare erediens beweeg het. Franse dienste is in 1718 nog gehou; die direkteure het lank gewens dat die Franse tong so gou moontlik vervang word, maar vermelding daarvan in die openbaar het nog nie uit die rekords verdwyn nie. [3] [8]
Die raad het op die 23ste Februarie 1723 besluit dat die plek van wyle mnr. Roux vir eers nie gevul moes word nie, maar dat die direkteure in kennis gestel sou word. Die lede het die Sewentien se voorneme geken dat dienste te Drakenstein slegs in Nederlands gehou moes word, sodat die mense aan daardie tong gewoond kon raak. Hulle het geweier om die aanstelling te maak totdat die welbehae van die direkteure bekend gemaak kon word. [3] [8]
Op die 28ste Februarie het die Drakensteinse kerkenraad die aankondiging opgeteken. Daar is besluit dat dit aan die mense bekend gemaak word, “wat ons kan bespeur ons Franse gemeente geen bevrediging sal gee nie”; en verder, dat hulle gevra word of hulle ’n Franse voorleser op eie koste sou onderhou. Die Februarie-weiering het die taalkwessie dus nie in stilte gesluit nie: dit het koste én metropolitaanse beleid voor ’n krimpende bejaarde minderheid geplaas. [8]
Op die 20ste Maart 1723 het die Kaap aan die Kamer Amsterdam geskryf. Die predikant en kerkenraad van Drakenstein het gevra dat, weens die dood van die Franse voorleser, ’n ander persoon gekies word om die pos te vul, omdat sommige vyf-en-twintig of ses-en-twintig ou mense in die distrik nie Nederlands baie goed verstaan het nie en andersins van openbare godsdiensoefening in Frans ontneem sou word. Met inagneming van die geringe getal, en veral die bevele en voornemens van die Sewentien om die godsdiens daar in Nederlands te laat beoefen sodat dit aan die ingesetenes geleer kon word, het die raad besluit om nie tot die versoek in te stem nie, maar die saak voor hulle Edeles te plaas en om geëerde bevele te vra. Die Februarie-induksie van Slicher aan die Kaap en die Maart-brief oor Roux se vakante voorleserskap het dus, in dieselfde seisoen, gemerk hoe die Kompanjie taal en personeel georden het: ’n bevestigde assistent is vir die stadskerk bevestig, terwyl ’n besondere Franse trooster vir ’n krimpende bejaarde minderheid te Drakenstein na Nederland verwys is. [8]
Wrak van die Meteren noord van die Olifantsrivier — 7 November 1723
Die volgende wrak aan die kus ná die Schoonberg-stranding naby Kaap Agulhas op die 20ste November 1722 het op die 7de November 1723 geval, toe ’n klein vaartuig met die naam die Meteren, op haar uitvaart om as pakket tussen die Kaap en Delagoabaai gebruik te word, ’n entjie noord van die mond van die Olifantsrivier verloor is. Die pakket wat Fort Lagoa ná die verlies van die Kaap nodig gehad het, het dus nooit haar stasie opgeneem nie. [3]
Sy het Texel met ’n bemanning van nege-en-twintig siele verlaat. Skeurbuik het verskyn, en ses is op die vaart oorlede; van die ander was uiteindelik net tien in staat om te werk. In ’n kalmte is haar anker naby die kus laat sak, maar ’n deining het ingetree; sy het gesleep en is as ’n volkome wrak aan land gewerp. Vyf man is verdronk. [3]
Die oorblywende agtien het aan land gekom. Nege van hulle, wat kon loop, het vyf-en-twintig dae rondgedwaal voordat hulle gevind is. Van die ander is geglo dat hulle van gebrek gesterf het. ’n Weskusstranding, ’n skeurbuikvaart, en ’n drie-en-’n-halwe-week se stap vir die gesonde helfte van die oorlewendes het dus die jaar se vernaamste skeepvaart-ramp aan dieselfde kus gesluit wat die vorige jaar seshonderd-en-sestig man in Tafelbaai sien omkom het en die Schoonberg by daglig by Agulhas aan land sien loop het. [3]
Die Meteren-verlies het ’n klein uitgaande pakket wat vir die Kaap–Delagoa-vaart bedoel was, by die vroeëre rampe van 1722 gevoeg—die oseaanvergaan van die Sampson en Amstelveen, die Junie-storm wat Tafelbaai leeggemaak het, en die Agulhas-stranding van die Schoonberg—terwyl dit onderstreep het hoe dun die pakketskakel na Fort Lagoa ná die boekanierhou en die Stefler-mislukking gebly het. Geen vervangingspakket van daardie naam het in die res van die kalender die baai-diens opgeneem nie. [3]
Skeepvaart, vlote en die 1715–1724-ree — omstreeks 1723
Nadat die vrede van Utrecht op die 11de April 1713 ’n twaalfjarige oorlog met Frankryk gesluit het, het die Kompanjie haar handel uitgebrei en eersteklas skepe gebou wat van tweehonderd-en-tagtig tot driehonderd-en-vyftig man elk gedra het. Ná 1715 was die getal persone wat elke jaar die Kaap besoek het, veel groter as vantevore. Kalender 1723 het binne daardie digter tweede dekade gesit, ’n jaar van herstelde koring en ’n verlore pakket, nie van ’n storm wat die baai leeggemaak het nie. [3]
Gedurende die vyftien jaar van 1 Januarie 1700 tot 31 Desember 1714 het eenduisend-en-sewe skepe Tafelbaai aangedoen, of gemiddeld sewe-en-sestig per jaar—waarvan 683 Nederlands, 280 Engels, 36 Deens, 6 Frans, en 2 Portugees was. Gedurende die tien jaar van 1 Januarie 1715 tot 31 Desember 1724 was die getal wat aangedoen het agthonderd een-en-sewentig, of gemiddeld sewe-en-tagtig per jaar—waarvan 645 Nederlands, 192 Engels, 17 Frans, 10 Deens, 4 Portugees, en 3 Vlaams was. [3]
Kompanjieskepe het nog in Tafelbaai vergader om in ’n vloot na Europa terug te keer. Die stadigste seilers het Batavia eerste verlaat en gewoonlik in Januarie aangekom; daarna het die Ceylon-eskader gekom, en laaste die laat skepe uit Batavia. Hulle het probeer om omtrent die einde van Maart of begin van April te vertrek. Twintig tot dertig groot skepe wat saam uitgeseil het, het die somervloot gevorm, dikwels met handelsware wat van vyf- tot sewehonderdduisend pond sterling gekos het. Die wintervloot was veel kleiner, dikwels net drie of vier skepe. Engelse vaartuie het soms in geselskap met die somervloot geseil. [3]
Interlopers het onder streng uitsluiting gebly. Ná Engelse regeringsprotest teen bystand wat vroeër aan private handelaars gegee is, het ’n reëling tussen die Vergadering van Sewentien en die Engelse Kompanjie-direkteure elkeen verbied om interlopers enigiets in hulle hawens te laat verkry. ’n Engelse vaartuig sonder ’n koninklike kommissie of behoorlike Oos-Indiese Kompanjie-geloofsbriewe is gewaarsku om dadelik uit te seil, met geen verkeer met die wal toegelaat nie. Vlaamse skepe wat vir voorrade aangedoen het, is dieselfde behandel. Die vol wettige ree van die middel-1720’s het dus langs ’n geslote deur vir ongelisensieerde handelaars geloop. [3]
Van die jaar 1723 het die Kompanjie se jaarlikse dividende begin daal van die sewe-en-dertig persent per jaar op volbetaalde kapitaal wat vir die tien jaar tot 31 Desember 1722 betaal is. Die kolonie se lotgevalle het nog van daardie Kompanjie afgehang. Koringwaens wat weer beweeg het, ’n digter gelisensieerde verkeer in Tafelbaai, en ’n stil goewerneur se boeke het teen ’n metropolitaanse dividend gestaan wat sy piek verby was. Aan die Kaap was daar minder geleentheid vir die vertoon en bedrog wat toe in sommige Asiatiese afhanklikhede versprei het, omdat die koloniste nie die mense was om maklik aan onreg van enige aard te onderwerp nie; maar die verversingstasie het die Kompanjie se stywer jare gevoel in die druk om koste laag te hou en Delagoa te laat betaal. [3] [9]
Chavonnes, De la Fontaine en gewone administrasie — 1723
Goewerneur Chavonnes het die goeie gesindheid van direkteure en koloniste bewaar deur geen duur nuwe ondernemings aan te durf nie, koste laag te hou, en eendrag te bewaar. Hy was ’n stil, godsdienstige man. Geen hooghartigheid, trots of koue het in die gesig van Maurice, markies Pasques de Chavonnes, gesit nie, al kon sy naam en afkoms dit sulke kenmerke gegee het: sy adel het in sy siel gesit. Hy is op die 23ste Julie 1654 in Den Haag gebore, seun van Pierre, markies de Chavonnes, wie se huis Frankryk ná die Bartholomeusnag verlaat het. Hy het die State-Generaal as luitenant-kolonel, kolonel en brigadier gedien, en as militêre goewerneur van Bergen-op-Zoom, voordat pensioenaris Heinsius se aanbeveling hom na die Kaap gestuur het. Hy het op die 28ste Maart 1714 as goewerneur en buitengewone raadslid van Indië aangekom, met streng opdrag om te bezuinig. [3] [9]
Die direkteure was so tevrede dat hulle hom tot gewone raadslid van Indië verhef het—’n waardigheid wat geen van sy Kaapse voorgangers geniet het nie—nuus waarvan die Kaap op die 1ste Junie 1721 bereik het en nog sy rang deur 1723 geram het. ’n Vers wat die joernaal vir een van die jare gesluit het toe hy aan die hoof van sake was, kon hom as leuse gedien het: Geluckigh is hy die syn tyd in stille rust en weldoen slyt—gelukkig is hy wat sy tyd in stille rus en weldoen slyt. [3]
Sekunde Jan de la Fontaine, deur die Politieke Raad gekies ná Abraham Cranendonk se dood op die 8ste Oktober 1721, het deur 1723 waargeneem hangende die direkteure se welbehae. Hy het homself opgewerk gedurende die elf jaar van sy verblyf in Suid-Afrika. As boekhouer op die Horstendal op haar terugvaart van Ceylon in 1710 het hy by die Kaap deur kommissaris Johan van Hoorn aangehou en as pakhuismeester aangestel. Teen 1723 was hy die nedersetting se tweede amptenaar in alles behalwe bevestigde rang. Onafhanklike fiskaal Cornelis van Beaumont het nog amp beklee. [3] [9]
Gedurende die breër tydperk 1714 tot 1724 verskyn die name van maar min nuwe koloniste in die oorblywende rekord. Onder dié wat genoem word, is van Breda, Hermanus Combrinck, Jan Hop, Hendrik Klopper, Hermanus Kriel, Daniel Krynouw, Abraham Peltzer, Melt van der Spuy, Jan de Waal, en Pieter Wion. Die lys merk ’n stadige inname van nuwe vrye vanne eerder as ’n massaimmigrasiejaar binne 1723 self. Een genoemde aankoms van die kalender was Jean Blignault van Amsterdam, seun van Pieter Blignault en Elisabeth Desbordes, wat in 1723 die Kompanjie se diens betree het. [3] [8]
Chavonnes se stil boeke, De la Fontaine by die sekunde se tafel, Van Beaumont as fiskaal, D’Ailly en Slicher in die stadspreekstoel, Van Aken te Drakenstein, en Bek te Stellenbosch het dus gewone administrasie geram deur ’n jaar wie se binnelandse oorskot koring was en wie se uitwaartse risiko’s Fort Lagoa en die Meteren was. Die goewerneur wat die Kaap met opdrag om te bezuinig oorgeneem het, het nog die koloniste se goeie gesindheid én die direkteure se gewone-raadslid-waardigheid gehou terwyl die Kompanjie se dividend, van hierdie jaar, begin daal het. [3] [9]
Hugenote-sterftes en die Drakenstein-teakhoutpreekstoel — 1723
Binnelandse Hugenotehuishoudings het hulle eie sluitings in dieselfde kalender opgeteken. Roux se dood op die 7de Februarie was die eerste. Op die 11de Junie 1723 is Jacques Bisseux van Pikardie, wat in die Vosmaar in 1696 as vryman gekom het en wat in 1720 as bakker beskryf is, oorlede en in die kerkhof te Kaapstad begrawe. Sy seun Pieter, by sy eerste vrou Marie le Febre, is later as van Middelburg in Zeeland beskryf; Jacques het weer met Elizabeth Posseaux van Parys getrou. [8]
Op die 12de September 1723 is Amand Veron van Malines, of Mechelen, oorlede. Hy het in die Bosweyk in 1687 as soldaat in die Kompanjie se diens aangekom, op die 28ste November 1690 burger geword, en op die 1ste Februarie 1699 die plaas St. Omer in Dal Josafat, Drakenstein, ontvang. Daar is gestel dat hy te St. Thomas gebore is, en by sy dood was hy twee-en-sestig jaar oud; hy het geen vrou of kind nagelaat nie. Jean Imbert, gebore te Nîmes in Languedoc, landbouer te Drakenstein en grantee van die plaas Languedoc langs die Palmietrivier, is ook in 1723 oorlede. Hy het as sy erfgenaam Pierre Joubert van Provence, landbouer te Drakenstein, ingestel, uit erkenning van getroue dienste bewys; hy skyn nie getroud te gewees het nie. [8]
Op die 28ste Oktober 1723 is Pierre Jourdaan oorlede. Hy het op die plaas Cabrière gewoon, wat aan sy seun Joseph gekom het. Hy het eers met Anna Fouché getrou, wat omstreeks 1713 oorlede is en kinders Anna, Joseph en Susanna nagelaat het, en daarna met Maria Verdeau, dogter van die vlugteling Hercule Verdeau. In hulle gesamentlike testament van 1719 het hy homself as tussen ses-en-vyftig en sewe-en-vyftig en haar as negentien beskryf. Gideon Malherbe, gebore 1663, wat in 1688 in die Voorschoten as jongkêrel aangekom het en later met vrou Marie Grillion beskryf is, is ook in 1723 oorlede en het nageslag nagelaat. Twee plase in sy boedel genoem was De Groene Fonteyn en Hexenberg. [8]
Die Drakenstein-kerk self het in dieselfde jaar ’n timmermansherstel gekry. Die vensters van die nuwe kerk is deur die Kompanjie se glasmaker, Willem Dempers van Middelburg, ingesit. Daar was geen houtvloer nie; die grond is verhard en skoon gehou deur sand wat voor elke diens gestrooi is. Tot 1720 het bierglase en ’n slopkom vir nagmaal en doopvont gedien; daarna is ’n silwerstel gemagtig. Omtrent ’n jaar ná die inwyding het strawwe storms ’n deel van die noordelike gewel en ’n hoek van twintig voet laat inval, wat die dak saamgeneem het, wat die preekstoel en die kerkmeesters se banke verwoes het. In 1723 is ’n nuwe teakhoutpreekstoel, volgens die patroon van die ou een, gebou. Van Aken het nog uit daardie herstelde binnekant gepreek terwyl Roux se voorleserskap vakant gebly het en die Franse bejaardes vertel is dat ’n trooster van hulle eie tong nie aangestel sou word tensy hulle self vir hom betaal nie. [8]
Daardie kennisgewings—’n voorleser se dood in Februarie, ’n bakker in Junie in die Kaapse kerkhof begrawe, Veron te St. Omer in September, Jourdaan te Cabrière in Oktober, Imbert van Languedoc en Malherbe van Groene Fonteyn in dieselfde kalender, ’n teakhoutpreekstoel opgerig waar die storm die ou een stukkend geslaan het, en Blignault in Kompanjiediens geneem—het nie die Kasteel se koringtelling of die Meteren se wraklys verander nie. Hulle merk dieselfde jaar onder die Franse plase: Roux weg, die voorleserskap na Amsterdam verwys, Van Aken nog in die Drakenstein-preekstoel, Bek nog te Stellenbosch terwyl die vervangingskerk rys. Kalender 1723 het dus gesluit met meer as vierduisend muids koring uitgevoer, Fort Lagoa se ysterberggroep by ’n rivier gebreek, ’n pakket noord van die Olifantsrivier verloor, Slicher langs D’Ailly geïnduseer, en die Hugenoterol etlike name korter. [3] [8]