Boer History1723 aan die Kaap die Goeie Hoop: Koringuitvoer oor vierduisend muids, Stefler-ekspedisie, Meteren-wrak en Slicher-induksie
Koringuitvoer oor vierduisend muids — 1723
Die oesherstel wat in 1722 byna drieduisend vyfhonderd muids koring na die uitvoerboeke teruggebring het, het in kalenderjaar 1723 weer versterk. Meer as vierduisend muids het die kolonie verlaat en die Kaap verby die tekenversendings van die droë reeks én verby die eerste herstelde syfer van die vorige jaar gedra. [3]
Dié vierduisend-plus muids het gestaan teen die geheue van vier maer seisoene onder goewerneur Maurits Pasques de Chavonnes: swak oeste in 1718 en 1719, minder as honderd muids uitwaarts in 1720, en die rys-en-tekenjaar van 1721, toe een-en-vyftig muids na Batavia gegaan het net om die naam van uitvoer lewendig te hou. Die winterreëns van 1721 het dié droogtestrook gebreek; teen 1723 het die pakhuise en vryboere weer koring in kommersiële hoeveelheid see toe gestuur na Indië. [3]
Vleisvoorsiening het ’n aparte druk gebly. Siekte onder horingsvee en skape, die private vleiskontrak met Jacob van der Heiden, en die lewende-diere-plakkaat van 2 Julie 1720 het steeds die koste van vars proviand vir Kompanjie-tafels en buitelandse skepe gevorm. Graan was egter weer ’n Kaapse surplus-artikel, en die kalenderjaar het oopgegaan met koring seewaarts terwyl die kasteel ’n herstellende ree en ’n gekneusde Delagoa-afhanklikheid dopgehou het. [3]
Delagoabaai ná die boekanier — ontsetting, goud, ivoor en koper — 1723
By Delagoabaai het die besetting wat op 14 Februarie 1721 uit Tafelbaai geseil het, reeds twee derdes van sy eerste geselskap aan koors verloor en daarna die boekanier-inname van Fort Lagoa op 19 April 1722 deurgemaak. Die fortgeselskap is van die buitewêreld afgesny totdat ontsetting mettertyd gekom het. Verkenning van die land ’n paar myl binneland toe is daarna voltooi. [3]
’n Bietjie goud is deur swart handelaars uit die binneland gebring om vir krale te ruil. Die hele hoeveelheid was minder as twee onse, dog genoeg om hoop by die baai en aan die Kaap te wek. Die draers het beweer hulle het drie en ’n half mane gereis; dié stelling is nie geglo nie. Die eerste wat gekom het, het ’n klein skaaltjie gehad met klippies van verskillende groottes as gewigte, waaruit dit bekend was dat hy vantevore met blankes, waarskynlik Portugese, handel gedryf het. [3]
Meer as twee ton ivoor en vierhonderd-en-negentig pond koper is ook bekom. Die plek van die kopermyne kon nie vasgestel word nie, omdat die plaaslike mense óf nie kon óf nie wou duidelike inligting gee nie. Handel, ruil en kortafstand-verkenning het dus die maande ná ontsetting gevul terwyl Jan Michel steeds die pos gelei het en die Kaapse raad die baai as ’n afhanklikheid onder gewone appèl- en ernstige-saakreëls hanteer het. [3]
Onder die baai se latere persoonlike skakels met die wyer Atlantiese wêreld was ’n neef van die magtige kaptein Maphumbo wat in Engeland was, by die doop die naam John ontvang het, vlot Engels gepraat het, en in 1723 na Delagoabaai teruggestuur is. Sy terugkeer het behoort tot dieselfde dun kontakgang wat goudstof, ivoor en koper tussen die fort en die binneland oopgehou het. [3]
Stefler se ysterberg-ekspedisie — 9 Augustus 1723
’n Berig van ’n ysterberg ’n entjie binneland het ’n geselskap van negentien man onder die sekunde Jan Christoffel Stefler gelok om dit te gaan soek. Hulle het Fort Lagoa op 9 Augustus 1723 verlaat met drie pakosse om proviand te dra. [3]
Teen die einde van ’n week was hulle in ’n bekoorlike land. In bergkloewe het pragtige woude gestaan; die grond was ryk en met lang gras bedek; strome vars water was talryk; en verskillende soorte wild, veral olifante, is in groot oorvloed gesien. Die mars het vir ’n paar dae die risiko uit ’n koorspos wat nog van roof en isolasie herstel het, gelyk te regverdig. [3]
Toe hulle ’n rivier oorgesteek het, is die voorste afdeling van die verkenningsgeselskap deur ’n bend plaaslike mense aangeval en vernietig. Niemand wat bevele kon gee, is toe onder die oorlewendes oor nie, en dié wat oorgebly het, het na die baai teruggekeer. Die ysterberg is nie bereik nie. Die mislukking het die vernaamste binnelandse stoot van 1723 vanuit Fort Lagoa afgesluit en die koper- en goudvrae onbeantwoord gelaat toe, in Mei 1724, Jan van de Capelle as voorlopige kommandant aangewys sou word nadat Michel gevra het om ontlas te word. [3]
Slicher formeel as assistent-predikant geïnduseer — Februarie 1723
In die Kaapse kerk het sake onder die gewone dorpsbedeling ’n bevredigende gedaante aangeneem. Ds. mnr. D’Ailly het eerste of hoofpredikant van die Kaap gebly. Die rektor van die skool, ds. Lambertus Slicher, was ’n geordende predikant wat eers net as sieketrooster gedien het. In dié hoedanigheid het hy na die nedersetting gekom; daarna, op versoek van die plaaslike owerhede en met toestemming van die direkteure, het hy in die kerk begin help. Sy eerste diens is op 15 Junie 1721 gehou. [3]
Hy het steeds die plig van skoolrektor verrig, al is hy in Februarie 1723 formeel as tweede of assistent-predikant van die Kaapse gemeente geïnduseer. Die dubbele las—skoolrektoraat en bystandspreekstoel—het dus metropolitaanse en plaaslike erkenning gekry in dieselfde winter dat die koringuitvoer vierduisend muids oorskry het. Die orrel waarvoor in 1720 vir die Kaapse kerk ingeteken is, het reeds tot die voltooide raamwerk van dorpsaanbidding langs D’Ailly en Slicher behoort. [3]
By Drakenstein het ds. Petrus van Aken, deur die direkteure aangestel en in Augustus 1714 aangekom, die preekstoel gehou in die kerk wat in 1720 voltooi is. By Stellenbosch het ds. mnr. Bek aangebly terwyl die vervangingskerk, in 1717 ná die brand begin, steeds uit die armesfonds, spesiale kollektes, ’n lening van die Kaapse kerkraad en ’n lotery met direkteure se verlof getrek het. Die drie gemeentes het 1723 dus met gevestigde leraars binnegegaan en met die Kaapse dorpskerk nou formeel tweehandig op die preekstoel. [3]
Franse sieketrooster vir Drakenstein afgewys — 23 Februarie 1723
Toe Paul Roux sterf, het die Drakensteinse kerkraad die politieke raad versoek om ’n ander Franse sieketrooster in sy plek aan te stel, aangesien daar nog sowat vyf-en-twintig of ses-en-twintig bejaarde mense geleef het wat nie Nederlands verstaan het nie. Die versoek het ’n taalkundige herinnering aan die Hugenote-nedersetting bewaar binne ’n gemeente wat andersins na Nederlandse openbare erediens beweeg het. [3]
Die raad het op 23 Februarie 1723 geweier om die aanstelling te maak totdat die welbehae van die direkteure bekend kon word. Hul besluit, toe dit gekom het, was ongunstig. Geen nuwe Franse sieketrooster het Roux onder daardie aansoek vervang nie. Die handjievol bejaarde Franstaliges het sonder ’n toegewyde trooster in hulle eie taal gebly terwyl Van Aken die gewone Nederlandse bediening van die voltooide Drakensteinse kerk voortgesit het. [3]
Die Februarie-weiering het in dieselfde maand as Slicher se formele induksie aan die Kaap gesit. Saam het die twee besluite gemerk hoe die Kompanjie en die Kaapse raad taal en personeel orden: ’n geordende assistent is vir die dorpskerk bevestig, terwyl ’n spesiale Franse sieketrooster vir ’n krimpende bejaarde minderheid by Drakenstein nie. [3]
Wrak van die Meteren noord van die Olifantsrivier — 7 November 1723
Die volgende wrak aan die kus ná die Schoonberg-stranding naby Kaap Agulhas op 20 November 1722 het op 7 November 1723 geval, toe ’n klein vaartuig met die naam Meteren, op haar uitreis om as pakketboot tussen die Kaap en Delagoabaai gebruik te word, ’n entjie noord van die mond van die Olifantsrivier vergaan het. [3]
Sy het Texel verlaat met ’n bemanning van nege-en-twintig siele. Skeurbuik het verskyn, en ses is op die vaart dood; van die ander was uiteindelik net tien in staat om te werk. In ’n stilte is haar anker digby die kus laat sak, maar ’n deining het opgestel; sy het gesleep en is as ’n volledige wrak aan land gewerp. Vyf man is verdrink. [3]
Die oorblywende agtien het land bereik. Nege van hulle, wat kon loop, het vyf-en-twintig dae rondgeswerf voordat hulle gevind is. Van die ander is geglo dat hulle van gebrek gesterf het. Die Meteren-verlies het dus ’n klein uitwaartse pakketboot vir die Kaap–Delagoa-roete by die vroeëre rampe van 1722 gevoeg—die oseaan-sink van die Sampson en Amstelveen, die Junie-storm wat Tafelbaai skoongemaak het, en die daglig-Agulhas-stranding van die Schoonberg—terwyl dit beklemtoon het hoe dun die pakketskakel na Fort Lagoa ná die boekanier-slag en die Stefler-mislukking gebly het. [3]
Skeepvaart, vlote en die 1715–1724-ree — omstreeks 1723
Ná die vrede van Utrecht op 11 April 1718 ’n twaalfjarige oorlog met Frankryk afgesluit het, het die Kompanjie sy handel uitgebrei en eersteklas skepe gebou wat elkeen van tweehonderd-en-tagtig tot driehonderd-en-vyftig man gedra het. Ná 1715 was die aantal persone wat die Kaap elke jaar besoek het, baie groter as vroeër. [3]
Gedurende die vyftien jaar van 1 Januarie 1700 tot 31 Desember 1714 het eenduisend-en-sewe skepe in Tafelbaai aangedoen, of gemiddeld sewe-en-sestig per jaar—waarvan 683 Nederlands, 280 Engels, 36 Deens, 6 Frans en 2 Portugees was. Gedurende die tien jaar van 1 Januarie 1715 tot 31 Desember 1724 was die aantal wat aangedoen het agthonderd-een-en-sewentig, of gemiddeld sewe-en-tagtig per jaar—waarvan 645 Nederlands, 192 Engels, 17 Frans, 10 Deens, 4 Portugees en 3 Vlaams was. Kalenderjaar 1723 het binne dié digter tweede dekade gesit. [3]
Kompanjie-skepe het steeds in Tafelbaai saamgetrek om in ’n vloot na Europa terug te keer. Die stadigste seilers het Batavia eers verlaat en gewoonlik in Januarie aangekom; daarna die Ceylon-eskader, en laastens die laat skepe uit Batavia. Hulle het probeer om teen die einde van Maart of begin April te vertrek. Twintig tot dertig groot skepe wat saam seile gesit het, het die somervloot gevorm, wat dikwels handelsware gedra het wat van vyf- tot sewehonderdduisend pond sterling gekos het. Die wintervloot was baie kleiner, dikwels net drie of vier skepe. Engelse vaartuie het soms saam met die somervloot geseil. [3]
Interlopers het onder streng uitsluiting gebly. Ná Engelse regeringsprotes teen bystand wat vroeër aan private handelaars gegee is, het ’n ooreenkoms tussen die Vergadering van Sewentien en die direkteure van die Engelse Kompanjie elkeen verbied om interlopers enigiets in hulle hawens te laat bekom. ’n Engelse vaartuig sonder koninklike kommissie of behoorlike Oos-Indiese Kompanjie-geloofsbriewe is gewaarsku om dadelik seil te maak, met geen omgang met die wal toegelaat nie. Vlaamse skepe wat vir voorrade aangedoen het, is dieselfde behandel. Die besige wettige ree van die middel-1720’s het dus langs ’n geslote deur vir onlisensieerde handelaars geloop. [3]
Chavonnes, De la Fontaine en gewone administrasie — 1723
Goewerneur Maurits Pasques de Chavonnes het die goeie gesindheid van direkteure en koloniste bewaar deur geen duur nuwe ondernemings aan te pak nie, uitgawe laag te hou en eendrag te bewaar. Hy is as ’n stil, godsdienstige man onthou. Die direkteure was so tevrede dat hulle hom tot gewone raadslid van Indië verhef het—’n waardigheid wat geen van sy Kaapse voorgangers geniet het nie—nuus waarvan die Kaap op 1 Junie 1721 bereik het en steeds sy rang deur 1723 gevorm het. [3]
Sekunde Jan de la Fontaine, deur die politieke raad gekies ná Abraham Cranendonk se dood op 8 Oktober 1721, het deur 1723 aangehou optree hangende die direkteure se welbehae. Sy bevestiging deur die Vergadering van Sewentien sou eers in 1724 kom. Onafhanklike fiskaal Cornelis van Beaumont het steeds amp beklee; hy sou op 14 Junie 1724 sterf, wanneer die raad Adriaan van Kervel sou kies om op te tree totdat ’n nuwe aanstelling gemaak kon word. [3]
Gedurende die breër tydperk 1714 tot 1724 verskyn die name van slegs enkele nuwe koloniste in die oorlewende rekord. Onder dié wat opgeteken is, is van Breda, Hermanus Combrinck, Jan Hop, Hendrik Klopper, Hermanus Kriel, Daniel Krynouw, Abraham Peltzer, Melt van der Spuy, Jan de Waal en Pieter Wion. Die lys merk ’n stadige inname van nuwe vrye vanne eerder as ’n massaimmigrasiejaar binne 1723 self. [3]
Perdesiekte, eers as ’n strawwe nuwe plaag in 1719 opgeteken, het die nedersetting nie verlaat nie. Vee- en skapiesiekte uit die middel-dekade het steeds vleispryse en buitelandse proviandreëls gevorm. Teen dié veedruk het die koringsurplus van 1723 en die gewone kerk- en raadsapparaat onder Chavonnes aan die jaar sy binnelandse karakter gegee terwyl Delagoa en die Meteren die jaar se uitwaartse risiko gedra het. [3]
Sluiting van 1723 aan die Kaap
Teen die einde van 1723 het die Kaap onder Maurits Pasques de Chavonnes meer as vierduisend muids koring uitgevoer en die herstel voortgesit wat in 1722 met byna drieduisend vyfhonderd muids begin het. By Delagoabaai, ná ontsetting van die 1722-boekanier-inname van Fort Lagoa, het ’n bietjie goud onder twee onse, meer as twee ton ivoor en vierhonderd-en-negentig pond koper van hande verander, terwyl Jan Christoffel Stefler se negentienman-ysterberg-geselskap op 9 Augustus vertrek het, binne ’n week ryk land bereik het, en sy voorste afdeling by ’n rivieroorsteek verloor het voordat die oorlewendes teruggekeer het. In Februarie is Lambertus Slicher formeel as assistent-predikant van die Kaapse gemeente geïnduseer terwyl hy steeds skoolrektor was; op 23 Februarie het die raad ’n nuwe Franse sieketrooster vir Drakenstein se oorblywende bejaarde nie-Nederlandssprekendes afgewys totdat die direkteure se ongunstige welbehae bekend was. Op 7 November het die pakketboot Meteren, uitwaarts van Texel met nege-en-twintig siele vir die Kaap–Delagoa-roete, noord van die Olifantsriviermond vergaan ná skeurbuik en ’n slepende anker: ses dood op vaart, vyf verdrink, agtien aan wal, nege vyf-en-twintig dae swerwend. Tafelbaai het ’n besige wettige ree binne die digter 1715–1724-skeepvaartdekade gebly, met somer- en wintervlote en ’n geslote deur vir interlopers. De la Fontaine het as sekunde opgetree, Van Beaumont as fiskaal, D’Ailly en Slicher by die Kaapse kerk, Van Aken by Drakenstein, en Bek by Stellenbosch. Die kalender het dus ’n sterk koringjaar en gevestigde dorpskerkpersoneel by ’n mislukte Delagoa-binnelandse soektog en nog ’n klein kuswrak op die pakketlyn gevoeg. [3]