Boer History1738 aan die Kaap die Goeie Hoop: Van den Henghel waarnemend, De la Fontaine seil, Schmit-sending, droogte, Van Gendt
Van den Henghel as waarnemende hoof deur 1738
Die kalenderjaar 1738 het begin met die Kaap nog onder die waarnemende hoof wat deur die lot gekies is ná goewerneur Adriaan van Kervel se dood op die 19de September 1737. Die onafhanklike fiskaal, Daniel van den Henghel, het die oop stoel op die oggend van die 20ste ingeneem, toe die raad gelykop tussen hom en die sekunde Hendrik Swellengrebel verdeel was en die meester van die pakhuise, Christoffel Brand, voorgestel het dat die lot moet besluit. [3]
Die Vergadering van Sewentien het nie Van den Henghel se aanstelling goedgekeur nie, omdat hulle die sekunde as die regte persoon beskou het om die hoogste gesag by die dood van ’n goewerneur oor te neem. Hulle het dus opdrag gestuur dat hy na sy amp as onafhanklike fiskaal moes terugkeer, dat Swellengrebel goewerneur moes word, en dat die sekretaris Ryk Tulbagh sekunde moes word. Dié veranderinge het eers op die 14de April 1739 in werking getree. Deur die hele 1738 het die fiskaal wat deur die lot gekies is dus waarnemende hoof van die Kaapse regering gebly. [3]
Van den Henghel was sedert Maart 1731 in die kolonie en het sy eis gegrond op langer senioriteit as senior koopman as Swellengrebel, wat slegs negentien dae sekunde was toe Van Kervel gesterf het alhoewel hy dertien jaar in die politieke raad gesit het. Die jaar het dus ’n ongewone waarnemende reëling voortgesit: ’n fiskaal, nie die tweede in bevel nie, het die stoel gehou terwyl die direkteure se korrigerende despatsjes nog in die stadige kringloop tussen Europa en Tafelbaai was. [3]
De la Fontaine seil na Europa — Maart 1738
Die afgetrede goewerneur Jan de la Fontaine het die administrasie op die 31ste Augustus 1737 aan Van Kervel oorgedra nadat despatsjes van die 17de Junie sy aftrede gemagtig het. Hy het die kolonie nie dadelik verlaat nie. Hy het tot die maand Maart 1738 aan die Kaap gebly, toe hy as admiraal van ’n vloot van vyf skepe na Europa geseil het, met die rang en salaris wat die direkteure ’n uittredende goewerneur op die tuisreis toegestaan het. [3]
De la Fontaine het agt-en-twintig jaar die Kompanjie gedien, sedert sy installasie op die 8ste Maart 1730 geregeer, en in 1736 aansoek gedoen om die aand van sy lewe in die Vaderland deur te bring met kinders vir wie hy ’n Europese verblyf wou hê. Sy Maart-vertrek het die laaste persoonlike teenwoordigheid van daardie lang administrasie op Kaapse grond afgesluit en die nedersetting onder Van den Henghel se waarnemende regering gelaat sonder dat die vorige goewerneur nog stil in die kolonie gewoon het. [3]
Vir die reede was die seiling gewone Kompanjiesaak—’n admiraalsvlag oor vyf tuiswaartse rompe—maar vir Kaapse politiek het dit die finale fisiese uittog gemerk van die man wat in Augustus oorgedra het en wie se opvolger binne drie weke gesterf het. Die kalenderjaar 1738 het dus begin met De la Fontaine nog teenwoordig en geëindig met hom weg, terwyl die lotgekose fiskaal aangehou het om voor te sit. [3]
George Schmit gaan voort by Baviaanskloof — 1738
Die Morawiese sendeling George Schmit is in die verrigtinge van die politieke raad op die 11de Julie 1737 genoteer as iemand wat met die skip Huis te Rensburg gekom het om die Khoikhoi tot die Christendom te bekeer as dit moontlik sou wees. Die raad het gehoop so ’n uitslag sou deur die seën van die Here bereik word en beveel dat alle moontlike bystand aan hom verleen word. Hy het hom by Baviaanskloof, later Genadendal, in die distrik Stellenbosch gevestig. [3]
Die raad het verwag dat as enige Khoikhoi bekeer sou word, hy hulle aan die predikant van die gemeente vir die doop sou voorstel, en dat hy nie sou probeer om ’n afsonderlike gemeente met reëls anders as dié van die Nederlandse Gereformeerde kerk te stig nie. Hy het ’n groep Khoikhoi bymekaargemaak en vyf jaar lank gearbei om die leerstellinge van die Christendom en die voordele van ’n gevestigde ywerige lewe te leer. Al dié tyd het hy niks as welwillendheid van die regering ondervind nie. [3]
Binne 1738 was dié werk nog in sy vroeë fase: die latere botsing oor die doop in 1742, die verstrooiing van sy toehoorders, en sy vrye tuisreis in Januarie 1744 het nog voorlê. Die jaar se Kaapse rekord toon dus ’n Morawiese teenwoordigheid wat onder Gereformeerde gemeente-aannames voortgaan, met Kompanjie-welwillendheid en sonder die sakramentele dispuut wat die eerste sending sou beëindig. [3]
San-inval op Lourens se vee en versoening — 1738
In 1738 het ’n San-rowersgroep die vee van ’n boer met die naam August Lourens weggedryf. Die vee is agternagesit en sonder enige bloedvergieting herwin. Op las van die raad het die landdros en milisie-raad van Stellenbosch toe ’n diskrete boer versoek om ’n vriendskaplike ooreenkoms met die San te probeer bereik, en geskenke is gemaak in die hoop om hulle van roof te weerhou. [3]
Dié versoenende lyn is onthou op die grens toe, vroeg in 1739, ’n ander horde Piketberg en die Bokkeveld getref het, twee Europeërs en verskeie slawe vermoor het, huise aan die brand gesteek het, en groot troppe weggevee het. Boere het toe gevrees die regering sou weer probeer versoen eerder as straf, en baie het hul plase na die Kaap toe verlaat. Die 1738-Lourens-episode het dus in die rekord gestaan as die vorige jaar se sagte antwoord—herwinning sonder bloedvergieting en gawes—vóór die harder kommando-beleid van die volgende Maart. [3]
Onder Van den Henghel se waarnemende regering het die Stellenbosch-raad dus binnelandse veediefstal hanteer as ’n saak vir herwinning, onderhandeling en geskenke eerder as as outomatiese doodstraf-agtervolging. Die keuse het nie San-druk op die verspreide veeposte beëindig nie, maar dit het die amptelike toon van 1738 op daardie grens as versoening eers vasgelê. [3]
Oostelike olifantjagters en die Keiskamma-lyn — 1738
Olifantjag oos van die oostelike grens, kortliks verbied in Julie 1737 ná die slagting van Hermanus Hubner se agterhoede by Palo se krale, is in Oktober van daardie jaar heropen teen betaling van twee sjielings en ’n pennie vir ’n lisensie wat verbied het om inheemse gemeenskappe te molesteer of met hulle te handel. Gelisensieerde ivoortogte het dus deur 1738 wettig gebly al kon die Kasteel die geskrewe voorwaardes nie maklik ver inland afdwing nie. [3]
Dekades later, in 1809, het kolonel Collins ’n burger van vyf-en-negentig jaar ontmoet wat ’n olifantjagtog in Xhosa-gebied onthou het wat hy in 1738 onderneem het. Volgens die ou man het geen Xhosa destyds wes van die Keiskamma gewoon nie. Die informant was waarskynlik verbind met die vroeëre Hubner-geslag oostelike jagters, maar die datum wat hy gegee het, het ’n 1738-tog in latere grensherinnering vasgelê. [4]
Die kalenderjaar 1738 het dus ’n gelisensieerde ivoorgrens wat ná die Hubner-verbod-en-heropening-siklus oop gebly het, verbind met ’n later mondelinge eis dat Xhosa-nedersetting nog nie wes van die Keiskamma bereik het toe jagters van daardie jaar oos beweeg het nie. Die Kompanjiepapier van die dag het in lisensies en verbodspunte gepraat; die Collins-onderhoud het ’n enkele jagter se herinnering bewaar van waar Afrika-politieke eenhede toe op die kusvlakte gestaan het. [3] [4]
Droogte en die swak oes van 1738
Gedurende die dertien jaar 1738–1750 was daar verskeie slegte seisoene en een uitsonderlik goeie een, en uitvoere het sterk gewissel. Die jaar 1738 was een van droogte, en gevolglik was die oes so swak dat in 1739 slegs 340 muid koring en 85 muid rog buiteland toe gestuur kon word. [3]
Die volgende oeste is byna deur roes vernietig, sodat in 1740 nie net geen graan uitgevoer kon word nie, maar hongersnood tuis gevrees is en die regering die uitreiking van brood noukeurig gereël het, terwyl ’n plakkaat die verkoopprys van koring beperk het. Dié latere krisisse het uit die droë seisoen van 1738 en die dun voorrade wat dit nagelaat het, gegroei; die droogtejaar self word gemeet in die uitvoersyfers van die volgende seisoen eerder as in ’n afsonderlike hongersnoodplakkaat binne 1738. [3]
Vir boere en Kompanjie-magasyne gelyk het die droë jaar die surplus gesny wat ’n redelik bestendige koringuitvoer deur die latere 1720’s en middel-1730’s gesteun het. Onder Van den Henghel moes die nedersetting steeds skepe voed en ’n reserwe hou, maar die veldopbrengste van 1738 het min oorgelaat sodra die volgende seisoen se boeke oopgemaak is. [3]
Ds. Willem van Gendt by Stellenbosch — Desember 1738
Die enigste kerke in die kolonie was by die Kaap, Stellenbosch en Drakenstein. Dié was destyds almal van predikante voorsien, nadat ds. Willem van Gendt deur die direkteure uitgestuur en in Desember 1738 by Stellenbosch gestasioneer is. By elkeen van dié plekke was daar skole, maar oral elders is die opvoeding van die kinders grootliks verwaarloos en in die meeste gevalle toevertrou aan geen bekwamer onderwyser as ’n soldaat vir ’n kort termyn nie. [3]
Daar was meer as vierhonderd leenplase of veeposte, waarvan sommige drie of vier dae se reis van die naaste kerk was, sodat bywoning van openbare erediens dikwels vir lang tye nagelaat is. Van Gendt se aankoms het ’n Stellenbosch-vakature in die pastorale rooster teen die einde van die jaar gesluit en die drie-gemeente-patroon van Kaap, Stellenbosch en Drakenstein onder residensiële predikante herstel. [3]
Toe goewerneur-generaal Gustaf Willem van Imhof in Januarie 1743 aangedoen en die toestand van die boere ondersoek het, het die predikante Francois le Sueur en Van Gendt meer kerke en skole vir die buiteposte aanbeveel. Dié latere inspeksie het die Desember 1738-aanstelling as deel van die basislyn van ’n vol bemande drie-kerk-inrigting gebruik voordat Waveren en Zwartland bygevoeg is. [3]
Waarnemende regering, uitvoerdruk en nedersetting — 1738
Deur 1738 het die Europese bevolking van Suid-Afrika nog om die drie kerksitplekke en die uitbreidende leenveeplase saamgetrek. Die direkteure se wil dat Swellengrebel moes regeer en Tulbagh as sekunde dien, was reeds in Europa geskryf, maar dit het eers in April 1739 plaaslik in werking getree. Dag-tot-dag Kaapse gesag het dus by Van den Henghel gebly deur droogte, grensveediefstal, gelisensieerde oostelike jag, en die Desember-vulling van die Stellenbosch-preekstoel. [3]
Graanadministrasie het die droë seisoen dadelik in die lande gevoel en, ’n jaar later, in die uitvoerboeke wat slegs ’n paar honderd muid kon verskeep. Wyn en gewone Kompanjie-skeepvaart het voortgegaan, maar die oesmislukking van 1738 het die eerste diep trog in die ongelyke uitvoerrekord van die 1738–1750-blok gestel. [3]
Die kalenderjaar 1738 het dus ’n waarnemende fiskaal aan die hoof van die regering gehou ná De la Fontaine se Maart-vertrek, ’n Morawiese sending wat nog by Baviaanskloof verwelkom is, ’n bloedlose herwinning en geskenkbeleid ná die Lourens-vee-inval, gelisensieerde olifantjag wat tot by die Keiskamma-lyn onthou is, ’n droogte wat die volgende jaar se uitvoer uitgehonger het, en Van Gendt se Desember-aankoms by Stellenbosch—terwyl Swellengrebel se bevestigde goewerneurskap nog op die direkteure se klok gewag het. [3] [4]