Boer History1718 aan die Kaap die Goeie Hoop: Noodt se vestingplanne, direkteure se stapelbevel, vleiskrisis en Tulbagh se klerkskap
Direkteure beveel hernude stapelproewe — 17 April 1718
Die politieke raad se skriftelike antwoorde van Februarie 1717 op die direkteure se vraelys van 24 Junie 1716 het die Vergadering van Sewentien in die gewone loop van Indiese korrespondensie bereik. Op die arbeidspunt het die Kaapse meerderheid slawe bo Europese werkers verkies; op eksotiese stapels het elke lid koffie, suiker, katoen, indigo, olyfolie, tabak, vlas, sy en hop betwyfel sonder mans met spesiale kennis; ’n belasting op proviand aan buitelandse skepe is verwerp; en nóg steenkool by Franschhoek nóg nywerhede het ’n voorstander gevind. [3]
Ná ontvangs van daardie verslae het die direkteure op die 17de van April 1718 besluit dat proewe met alle ywer herhaal moes word in die verbouing van tabak, sy, indigo en olywe, en dat iemand met spesiale kennis in die produksie van elkeen uitgestuur moes word om die werk te bestuur. Die resolusie het nie die arbeidsbesluit van die Kaapse meerderheid heropen nie; dit het die stapel-twyfel beantwoord deur Amsterdam aan kundiges en saad te verbind eerder as aan vrye Europese nedersetting as pad na ’n groter koloniale bevolking. [3]
Skaapwol is nie in die April 1718-bevel genoem nie. Alle pogings om ’n bemarkbare Kaapse vlies te bevorder het misluk: seshonderd-en-vyftig pond wat in 1714 gestuur is, het by openbare veiling nie die koste gedek nie, en drieduisend pond wat in 1716 teen sewe pennies per pond gekoop is, was onverkoopbaar vir spin by Amsterdam. Die bedryf is in afwagting gelaat totdat ’n ander diere-ras ingevoer kon word. Teen dieselfde maande is die grootste moeite ondervind om soveel vleis te kry as wat nodig was, sodat wol, van minder dringendheid, uit die direkteure se onmiddellike program geval het selfs terwyl tabak, sy, indigo en olywe weer op die agenda geplaas is. [3]
Die kundiges en saad wat die resolusie sou volg, het hoofsaaklik tot later kalenderjare behoort—’n groot hoeveelheid indigo-saad met ’n kundige uit Batavia en sywurmeiers uit Persië en Bengale in 1719, die tabakkundige Cors Hendriks uit Amsterdam in dieselfde seisoen—maar die bindende Kompanjie-besluit wat daardie proewe heropen het, is in April 1718 geneem. Binne hierdie jaar het die Kaap dus onder ’n dubbele erfenis van die 1716–1717-ondersoek gesit: slawe-arbeid in die praktyk bevestig deur stilte oor die meerderheidsverslag, en ’n vars metropolitaanse stoot vir nie-graan-stapels wat die plaaslike raad sonder spesialiste twyfelagtig genoem het. [3]
Pieter Gysbert Noodt arriveer om vestingwerke te beplan — 6 Mei 1718
Die oppergesag het reeds besluit om bykomende vestingwerke in Tafelvallei op te rig. Op die 20ste van Februarie 1715 het goewerneur Maurits Pasques de Chavonnes die grondsteen gelê van ’n battery genaamd Mauritius naby die seestrand aan die voet van die Leeukop. Die Vergadering van Sewentien het toe gemeen dat planne en spesifikasies eers deur ’n ingenieur opgestel en aan hulle voorgelê moes word voordat verder gegaan word, en Pieter Gysbert Noodt, direkteur van vestingwerke in Nederlandsch-Indië, is opdrag gegee om die Kaap daarvoor te besoek. [3]
Noodt het op die 6de van Mei 1718 gearriveer en tot die 18de van April die volgende jaar gebly. Hy was ’n knorrige, twisgierige man wat nie eers die planne wat hy maak aan die goewerneur wou wys nie, al is hy herhaaldelik versoek om dit te doen. Die ingenieur se teenwoordigheid het dus Tafelvallei-verdediging ná die Mauritius-steen van 1715 weer in formele ontwerp geplaas, maar dit het nie openlike samewerking tussen die vestingdirekteur en die hoof van die nedersetting gedurende kalenderjaar 1718 opgelewer nie. [3]
Die besoek het tot ’n langer boog van kussekuriteit onder Chavonnes behoort: die onvoltooide Mauritius-battery, die direkteure se aandrang op professionele planne vóór verdere uitgawe, en Noodt se latere terugkeer as goewerneur in Februarie 1727. Binne 1718 was die konkrete feite aankoms op 6 Mei, verblyf deur die res van die jaar, weiering om tekeninge aan die goewerneur te toon, en die begin van ’n rangtwis wat die politieke raad sou besig hou terwyl vleis, graan en stapelbevele dieselfde raad gedruk het. [3]
Noodt en Cranendonk twis oor voorrang — 1718
Onder die dienaars van die Kompanjie was die stryd om plek deurlopend. In die leër en vloot was grade makliker om te definieer; buite daardie takke het ingewikkelde vrae aanhoudend ontstaan. Senior koopman, koopman en junior koopman het nie elke eis besleg nie. Noodt was nie lank aan die Kaap nie toe ’n twis tussen hom en die sekunde Abraham Cranendonk oor die vraag van voorrang ontstaan het. [3]
Hulle het getwis oor wie die hoogste militêre saluut moes ontvang, wie se vrou die voorste sitplek in die kerk moes inneem, wie se koets die middel van die straat moes hou wanneer hulle mekaar ontmoet, en ander soortgelyke sake. Hulle het voor die politieke raad gekom, elkeen met ’n lang skriftelike stelling van sy eise. Die raad het die saak ernstig oorweeg en ná bespreking ten gunste van mnr. Noodt besluit. [3]
Die burgerkant van rang was meer gevestig. Die direkteure wou hê dat vrye koloniste so na as moontlik van dieselfde stand moes wees, tog het burgerlike en militêre ampte sommige onderskeidinge onvermydelik gemaak. In die binneland het die landdros eerste gerangskik as die Kompanjie se verteenwoordiger, met ’n effens verhewe voorsitplek onder ’n afdak in die kerk; daarna die predikant; heemrade net agter die landdros; ouderlinge en diakens langs die preekstoel; en militêre offisiere in die skip van die gebou volgens graad. Vroue se stoele het dieselfde orde gevolg, wat dit die koster se plig was om korrek te hou. Noodt se oorwinning oor Cranendonk het dus binne ’n gemeenskap gesit wat reeds fyn gerangskik was by erediens en op die pad, en dit het die besoekende vestingdirekteur bó die sekunde geplaas vir saluute, koetsreg en kerksitplek terwyl albei mans onder Chavonnes in 1718 gedien het. [3]
Swak oes en die opening van die droë seisoene — 1718
Reëlings was skaars getref vir die lewering van koring aan Indië, en van bone, ertjies en gepelde gars aan die retourskepe, toe ’n reeks droë seisoene ingetree het. Die oeste van 1714 tot 1716 was so goed dat vyftienduizend vierhonderd muid koring na Batavia gegaan het—meer as vyfduisend muid gemiddeld per jaar—voordat die direkteure die Kaapse prys tot tien sjielings en agt pennies per muid gesny en nuwe koring- en wyngrond sonder hul goedkeuring in elke geval verbied het. [3]
In 1718 was die oes swak, maar ’n klein hoeveelheid koring is nog uitgevoer. Dieselfde patroon het in 1719 gegeld; teen 1720 sou minder as honderd muid die land verlaat, en in 1721 sou rys in plaas van brood aan die garnisoen uitgedeel word terwyl een-en-vyftig muid die naam van uitvoer in stand gehou het. Kalenderjaar 1718 was dus die eerste volle oesjaar van die droogtereks wat die graanbloei ná 1716 gebreek het, tog was dit nog nie die byna-stilstand van latere seisoene nie: skepe en Batavia het nog sommige Kaapse koring onder die verlaagde Kompanjie-prys geneem. [3]
Die direkteure se vroeëre bevel dat Indiese skepe ertjies, bone en gepelde gars by die Kaap vir die tuisreis moes inneem— ertjies toe teen nege-en-twintig sjielings en bone teen vyf-en-twintig sjielings per muid—het op die boeke gebly terwyl droë weer die graanoorskot gesny het. Burgers wat ’n vrye handel na Indiese hawens geweier het omdat hulle nie lank ná die oes sonder opbrengs kon wag nie, het nou die teenoorgestelde probleem in die gesig gestaar: nie ’n ooraanbod onder ’n hoë Kompanjie-prys nie, maar ’n dun oes onder ’n gesnyde prys en ’n metropolitaanse verbod op uitbreiding van koring- en wyngrond sonder verlof. 1718 het daardie knyptang oopgemaak sonder om uitvoer heeltemal te beëindig. [3]
Vleiskrisis en Jacob van der Heiden se private kontrak — 1718
In 1714 het ’n ramp erger selfs as oesverlies die land getref. Horingsvee en skape is deur ’n siekte aangeval wat vantevore onbekend was, en groot getalle het gevrek. Teen 1718 was dit so moeilik om diere vir slagting te kry dat toe die kontrak om die Kompanjie van vleis te voorsien by veiling te koop aangebied is, daar nie ’n enkele bieër was nie. Die skape in besit van die burgers het met byna ses-en-vyftigduisend afgeneem. [3]
Dit was nodig om ’n private reëling met Jacob van der Heiden te tref, waarvolgens hy onderneem het om vleis teen drie pennies per pond en lewende skape teen twaalf sjielings en ses pennies elk te lewer. Die veilingmislukking en die private kontrak saam merk die pastorale laagtepunt van Chavonnes se middeljare: Kompanjie-voorsiening het die ope mark verlaat en na ’n enkele kontrakteur teen vaste tariewe oorgegaan terwyl kuddes tienduisende onder hul onlangse sterkte gestaan het. [3]
Engelse kapteins was gewoon om vee in aansienlike getalle te koop, dit te slag en die vleis te sout, en ook skape weg te neem. Latere verbod op lewende-dier-verkope aan buitelanders—by placaat op die 2de van Julie 1720 uitgevaardig, toe vleis tot omtrent drie pennies en ’n halfpenny per pond gestyg het—het ná hierdie jaar gelê; binne 1718 was die krisis nog die leë veiling, die verdwene skaaptelling, en Van der Heiden se ooreenkoms. Dieselfde druk wat wol van die direkteure se April-agenda afgestoot het, het vleis die dringende pastorale probleem van die nedersetting gemaak. [3]
Van der Heiden se latere loopbaan—verlof om vee by Khoikhoi in die verre binneland te bekom, onttrekking van daardie verlof ná klagtes van die Drakenstein-kerkraad oor geweld, en mislukte fiskale en landdros-vervolgings—behoort tot die 1720’s. In 1718 tree hy die rekord binne as die man wat die vleisvoorsiening oorgeneem het toe geen bieër die openbare kontrak sou raak nie, teen drie pennies die pond en twaalf sjielings en ses pennies die lewende skaap, onder ’n goewerneur wat nog probeer het om Kompanjie-uitgawe laag te hou terwyl siekte die krale leeggemaak het. [3]
Skeepvaart, vlote en uitgebreide Kompanjie-handel — omstreeks 1718
Ná die lang Franse oorlog het die Kompanjie besluit om sy handel uit te brei en gou ’n aantal skepe van die eerste klas gebou, wat van tweehonderd-en-tagtig tot driehonderd-en-vyftig mans elk gedra het. Ná 1715 was die getal persone wat die Kaap elke jaar besoek het veel groter as vantevore. Gedurende die vyftien jaar van 1 Januarie 1700 tot 31 Desember 1714 het eenduisend-en-sewe skepe Tafelbaai aangedoen, of gemiddeld sewe-en-sestig per jaar—waarvan seshonderd-drie-en-tagtig Nederlands, tweehonderd-en-tagtig Engels, ses-en-dertig Deens, ses Frans en twee Portugees. [3]
Gedurende die tien jaar van 1 Januarie 1715 tot 31 Desember 1724—die dekade wat kalenderjaar 1718 omraam het—was die getal wat aangedoen het agthonderd-een-en-sewentig, of gemiddeld sewe-en-tagtig per jaar: seshonderd-vyf-en-veertig Nederlands, eenhonderd-twee-en-negentig Engels, sewentien Frans, tien Deens, vier Portugees en drie Vlaams. Meer rompe en groter eerste-klas Indiëvaarders het swaarder vraag na Kaapse vleis, graan, water en hospitaalruimte beteken in dieselfde jare toe droogte en veesiekte gesny het wat die platteland kon afstaan. [3]
Die Kompanjie se skepe het in Tafelbaai versamel om in ’n vloot na Europa terug te keer. Die stadigste seilers is eers uit Batavia gestuur en het gewoonlik in Januarie aangekom; daarna die Ceylon-eskader, en laastens die laat skepe uit Batavia. Hulle het probeer om Tafelbaai teen die einde van Maart of begin van April te verlaat. Twintig tot dertig groot skepe wat saam seil het die somervloot gevorm, wat gewoonlik handelsware na Europa gedra het wat van vyfhonderd- tot sewehonderdduisend pond sterling gekos het; soms het Engelse vaartuie in sy geselskap geseil. Die wintervloot was veel kleiner, dikwels net drie of vier skepe. 1718 het binne daardie seisoenale ritme onder stygende gemiddelde verkeer gesit. [3]
Die Engelse regering het protes aangeteken teen bystand wat vroeër aan private handelaars by die Kaap verleen is, en ’n reëling tussen die Vergadering van Sewentien en die direkteure van die Engelse Kompanjie het bepaal dat geen van die twee interloper-skepe enigiets in hul hawens sou toelaat nie. Wanneer ’n Engelse vaartuig sonder ’n koninklike kommissie of behoorlike Oos-Indiese Kompanjie-geloofsbriewe aankom, is sy gewaarsku om dadelik seil te maak en is omgang met die wal geweier. Vlaamse skepe wat vir voorrade ingeloop het, is op dieselfde wyse behandel. Gelisensieerde Kompanjie- en nasionale verkeer het dus verdik terwyl interloper-kontak afgesluit is—nog ’n druk op wettige Kaapse markte in ’n skaars jaar. [3]
Ryk Tulbagh as assistent-klerk by die raadssekretaris geplaas — 1718
Ryk Tulbagh het in 1716 van die skip Terhorst geland, nog nie heeltemal sewentien jaar oud nie, onder ’n vyfjarige Kompanjie-ooreenkoms om te dien in watter hoedanigheid hy ook al die bevoegste blyk. Hy het Bergen-op-Zoom verlaat met geen kapitaal behalwe sy skoolopleiding en karakter nie. Hy was nie lank aan die Kaap nie toe sy meerderes erns, deeglike werk op geringe take, en ’n diensvaardige gesindheid opgemerk het wat hom ’n algemene gunsteling gemaak het. [3]
Kolonel De Chavonnes, toe goewerneur, het opgemerk dat die jong Tulbagh sy vrye ure hoofsaaklik aan die lees van nuttige boeke bestee. Op navraag het hy gevind dat die jongman ’n redelike rekenmeester was, met ’n styl van samestelling veel beter as dié van baie ou klerke, en met netjiese stukke en duidelike handskrif. Die goewerneur het hom daarom in 1718 as assistent-klerk in die kantoor van die sekretaris van die politieke raad geplaas. [3]
Die aanstelling het ’n geringe verhoging van soldy gegee, wat hy hard nodig gehad het, en groter geleenthede vir studie. Sy geheue het buitengewoon retensief gebly; in hierdie tydperk het hy baie van die kennisvoorraad opgebou wat latere waarnemers wonderbaarlik geag het in iemand wie se skooldae so kort was. Sy eerste sorg in die nuwe betrekking was om die werk te bemeester en dit daarna meesterlik te doen. Hy het tot 1722 junior gebly. Die 1718-klerkskap is dus die administratiewe begin van die loopbaan wat hom uiteindelik tot die goewerneurskap sou dra, vasgelê in dieselfde jaar dat Noodt vestingplanne geteken en Van der Heiden die vleiskontrak oorgeneem het. [3]
San-stilte, vlugteling-slawe en binnelandse kerke — 1718
Tot Januarie 1719 is geen vars klagte van roof deur Boesmans gemaak ná die vredegeskenke van 1716 nie. Kalenderjaar 1718 het dus nog binne die stil interval gelê wat gevolg het op die sersant se wag van twintig soldate, die geselskap met arak, tabak en krale, en die tydelike vriendskapsooreenkoms. Die ou buiteposte by Waveren, Saldanhabaai, Groenekloof en Klapmuts het nog klein partye gehou—nooit meer as sewe mans by elkeen nie—nádat die nuutgestigte militêre poste in Augustus 1716 op burgerversoek onttrek is. [3]
Op hierdie tydstip het vlugteling-slawe die koloniste baie moeilikheid gegee. Hulle het hulself in bendes gevorm en die boere geplunder wanneer nood en geleentheid dit meegebring het. Al het hulle gewoonlik ’n skuilplek gekies wat moeilik was om te ontdek en te bereik, was hulle veel makliker te vind as Boesmans. Die arbeidsmeerderheid van Februarie 1717 wat slawe-invoer verkies het, het dus voortgegaan om langs ’n sekuriteitsprobleem te sit wat deur dieselfde stelsel geskep is, deur ’n jaar toe San-rooftogte stil was en wegloopbendes nie. [3]
Binnelandse kerkbou wat in 1717 begin is, was nog aan die gang. By Drakenstein is ’n begin gemaak met boufondse uit Henning Huising se nalatenskap van £208 6s. 8d., liefdadigheidsgeld wat individue in Van Hoorn se vloot nagelaat het, ’n lening van die Kaapse kerkraad, en spesiale kollektees en armefonds-gebruik; daardie kerk sou in 1720 voltooi word. By Stellenbosch het werk ook in 1717 begin om die brandverwoeste kerk te vervang, gefinansier uit die armefonds, kollektees, ’n groot Kaapse kerkraadlening, en ’n direkteure-lotery. Landdros Jacob Voet, in Junie 1717 geïnstalleer as opvolger van Nicholas van den Heuvel, het die drostdy deur 1718 gehou terwyl daardie mure gereis het en terwyl rangtwiste en vleiskontrakte die kasteel besig gehou het. [3]
Sluiting van 1718 aan die Kaap
Teen die einde van 1718 het die Kaap onder die direkteure se 17 April-bevel geleef om tabak-, sy-, indigo- en olyfproewe met spesialiste te hernu, terwyl wol op die rak gebly het en die Februarie 1717-meerderheid vir slawe-arbeid sonder enige teenoorgestelde metropolitaanse bevel onbeantwoord gegaan het. Pieter Gysbert Noodt was sedert 6 Mei in Tafelvallei, het vestingplanne geteken wat hy nie aan goewerneur Chavonnes wou wys nie, en het ’n raadsbesluit oor voorrang bo sekunde Abraham Cranendonk gewen vir saluute, kerksitplek en die middel van die straat. Die oes was swak maar het nog ’n klein koringuitvoer opgelewer toe die droë reeks oopgegaan het. Veesiekte het die Kompanjie-vleisveiling sonder ’n bieër gelaat ná ’n verlies van byna ses-en-vyftigduisend skape, en Jacob van der Heiden het vleis teen drie pennies per pond en lewende skape teen twaalf sjielings en ses pennies onder private reëling gelewer. Gemiddelde skeepvaart in die dekade 1715–1724 het naby sewe-en-tagtig vaartuie per jaar geloop terwyl groter eerste-klas Indiëvaarders Tafelbaai-verkeer verdik het. Ryk Tulbagh het die sekretaris se kantoor as assistent-klerk binnegegaan. Die San-vrede van 1716 het nog gehou; vlugteling-slawebendes nie; Drakenstein- en Stellenbosch-kerkwerke het onder landdros Voet voortgegaan. Chavonnes se vyfde kalenderjaar het dus metropolitaanse stapelvoorskrifte en ’n ingenieur se geheimsinnige planne gepaar met droogte, ’n geprivatiseerde vleisvoorsiening, en die stil bevordering van ’n toekomstige goewerneur. [3]