Boer History1722 aan die Kaap die Goeie Hoop: Tafelbaai-storm, Delagoa-boekanier, Schoonberg-wrak en koringuitvoer-herstel
Koringuitvoer-herstel — Byna drieduisend vyfhonderd muids — 1722
Die droë reeks wat uitgaande koring onder ’n honderd muids gelaat het in 1720 en rys in die plek van brood op Kompanjiestafels gedwing het in 1721, is in die winterreëns van daardie laaste jaar gebreek. In kalender 1722 het die oes geantwoord. Byna drieduisend vyfhonderd muids koring het die kolonie verlaat en ’n werklike uitvoersyfer herstel ná die simboliese een-en-vyftig muids wat net na Batavia gegaan het om die naam van uitvoer lewendig te hou. [3]
Daardie drieduisend vyfhonderd muids het gestaan teen die herinnering aan vier maer seisoene onder goewerneur Maurits Pasques de Chavonnes: ’n swak oes in 1718, nog een in 1719, minder as ’n honderd muids uitwaarts in 1720, en die rys-en-tekenjaar van 1721. Die herstel het nog nie die groter pakkette van die middel-dekade geëwenaar nie, maar dit het die ergste graanskaarste by die verversingstasie afgesluit en Indië-gerigte koring weer in handelsvolume op die boeke geplaas. [3]
Veesiektes en die lewende-diere-plakkaat van 2 Julie 1720 het steeds die vleisvoorsiening beperk, en uitlanders het onder streng reëls vir vars voorrade gebly. Graan was egter weer ’n Kaapse surplus-artikel. Die kalenderjaar het dus onder Chavonnes geopen met magazyns en vryburgers wat koring seewaarts gestuur het terwyl die Kasteel ’n suidoostelike fabriek en ’n vol reede dopgehou het. [3]
Hendriks word burger; tabak gestaak; wynmonsters misluk — 1722
Die direkteure se program van stapelproewe, aangedring sedert die raadsverslae van 1717 en die resolusie van 17 April 1718, het in 1722 ’n praktiese einde vir tabak bereik. Cors Hendriks, die kenner wat in 1719 uit Amsterdam gestuur is, het die grond ná ’n kolonie-toer ongunstig geag, plante by Rustenburg langs Rondebosch en in die Kompanjiestuin in Tafelvallei geplant, en wind en son die oes sien vernietig terwyl die ryp blare sleg van geur was. Die politieke raad het sy wanhoop oor sukses gedeel. [3]
In 1722 het die tabakkenner ’n burger geword. Die statusverandering het die einde van sy amptelike toesig gemerk eerder as ’n nuwe handelsbedryf: geen bemarkbare Kaapse tabakblaar is gevestig nie, en die proef het gestaak gestaan naas die lang mislukking van die olyf, wie se bome nog weelderig gegroei het net om sonder duidelike oorsaak te vrek of vrugte jonk af te gooi. [3]
Wynproewe het op ’n groter vat voortgegaan. Nadat ses half-ame wat op die terugvloot ná die direkteure se brief van 27 Junie 1719 gestuur is by Amsterdam en Batavia onbruikbaar geblyk het, het die direkteure half-leggers in plaas van half-ame beveel. In 1722 het tien half-leggers na Amsterdam en Middelburg gegaan; die resultaat was dieselfde as vroeër. ’n Verdere proef met duisend bottels wat uitgevaar is om gevul en terug te stuur, het eweneens misluk. Gewone vloot- en hospitaalwynpryse het op die ou skaal gebly, terwyl Constantia onder Johannes Colyn sy afsonderlike Europese reputasie gehou het met rooiwyn teen ’n hoë leggerprys en witwyn wat geredelik verkoop is. [3]
Boekanier neem Fort Lagoa — 19 April 1722
By Delagoabaai het die besetting wat op die 14de Februarie 1721 uit Tafelbaai gevaar het, reeds twee derdes van sy eerste geselskap aan koors verloor, insluitend bevelvoerder Willem van Taak en die ingenieur. Casparus Swertner is dood voordat sy junior-koopman-kommissie kon geld; onderoffisier Jan Michel het die oorlewendes gelei nadat die Zeelandia en jag Uno die pos in Augustus 1721 versterk het. Tyd het toe verbygegaan met handel, verkenning en inligtingversameling onder Kaapse afhanklikheidsreëls. [3]
Op die 19de April 1722 het sommige van die plaaslike swart inwoners berig dat drie skepe die baai binnegekom het. Die vaartuie was beman deur boekanier. Hulle het Fort Lagoa aangeval, dit ná ’n kort kanonnade ingeneem, en die store geplunder. Hulle het die Kompanjie se manne by die fort andersins nie mishandel nie; agtien van hulle het by die rowers aangesluit. [3]
Toe die rowers seegereed was, het hulle ’n amptenaar met die naam De Bucquoi gedwing om hulle uit te loods, want hy het die baai opgemeet en ’n kaart van die dieptes gemaak. Hulle het ook die vaartuig geneem wat as pakket gedien het—sodat hulle, na hulle sê, die loods buite kon terugstuur. Hulle het daardie woord nie gehou nie. De Bucquoi en die bemanning van die Kaap moes by die boekanier bly tot ’n ander hawe bereik is, vanwaar hulle na Indië deurgedring het. Dié wat by die stasie agtergebly het, is van verbinding met die buitewêreld afgesny tot verligting mettertyd gekom het; eers daarna is verkenning van die land ’n paar myl binneland voltooi en ’n bietjie goud-, ivoor- en koperhandel onder die gebreekte pos hervat. [3]
Noordwes-storm in Tafelbaai — 14–16 Junie 1722
Die jaar 1722 was die rampvolste wat tot dusver vir die Kompanjie se vlote in hierdie seë bekend was. Op die 17de Januarie het die ryk gelaaide terugkeerskepe Sampson en Amstelveen, wat tot ’n groot tuisvloot behoort het, ’n groot storm aan die suidelike kus teëgekom en in die oop oseaan gesink. Twee manne van die eerste en een van die laaste is later deur ander skepe op wrakstukke drywend gevind; die res van hulle bemannings het vergaan. Daardie Januarie-verlies het ’n kalender geopen wat veel erger binne Tafelbaai self sou sluit. [3]
Op Sondag die 14de Junie het ’n storm uit die noordweste Tafelbaai binnegekom. Vir die Kompanjie het twee tweede-klas uitgaande skepe, die Standvastigheid en Rotterdam, saam 453 man; twee derde-klas uitgaande skepe, die Zoetigheid en Lakeman, saam 283 man; ’n klein uitgaande vaartuig, die Schotsche Lorrendraayer, met 52 man; die pakketboot Gouda, gereed om met voorrade na Delagoabaai te vaar; en die brik Amy, in Kaapse gebruik sedert haar beslaglegging in Saldanhabaai in 1693, voor anker gelê. [3]
Drie Engelse Oos-Indiëvaarders het ook in die baai gelê: die Nightingale, op pad na Madras, met ’n bemanning van 140; en die Addison en Chandos, tuiswaarts uit Bengale, met bemannings van 80 en 70. Die Chandos het ’n veertien dae vroeër in nood ingekom, ontmas in ’n storm op see. Daardie hele Sondag was die gevaar vir die skeepvaart groot, maar geen ongeluk erger as gebreekte kabels en gesinkte bote het voorgekom nie. Op Maandag het die storm bedaar. In die nag het die wind na noord-noordwes geskuif, en op Dinsdagoggend het die baai met branders bedek gelyk. Tot skemer het die skepe nog aan hulle ankers gehou. [3]
Soos die duisternis ingesak het, het die storm toegeneem. Om sewe-uur is minuutgewere tussen die winde gehoor, en die skietery het tot middernag aangehou. Die see het so geweldig teen die strand gebreek dat dit gevaarlik was om langs die pad tussen die kasteel en die oewer te gaan. Deur daardie nag het die reede by sy ankers geveg terwyl die nedersetting niks kon doen behalwe na die gewere luister nie. [3]
Dageraad van 17 Junie 1722 — Elke skip aan land
Met dagbreek op die oggend van die 17de was nie ’n enkele vaartuig meer drywend in die baai nie. Die Amy het naaste aan die kasteel gelê en was stukkend, maar haar bemanning het aan land gekom. Die Chandos was volgende, digby die kasteel; sy was deels stukkend, en slegs twee van haar mense is verdrink. Toe het fragmente van die Zoetigheid gekom, van wie se bemanning die helfte vergaan het. [3]
Die Lakeman het ’n entjie verder hoog op die land gestaan, met slegs een man vermis. Net daarbuite was die verbryselde fragmente van die Standvastigheid, Rotterdam en Schotsche Lorrendraayer, almal saam; van hulle bemannings het slegs vyf-en-veertig manne gelewe. Die Gouda en die Nightingale het ’n entjie verder gelê, albei hoog op die land en nie baie stukkend nie: die Nightingale het een man verloor, die Gouda geen. Die Addison het in die mond van die Soutrivier gestrand, omgeslaan en stukkend gegaan; slegs tien van haar bemanning het aan land gekom. [3]
Die reede wat op die Sondagaand Nederlandse uitgaande skepe, ’n Delagoa-pakket, die ou prysbrik en drie Engelse Indiëvaarders gehou het, was teen Woensdagoggend ’n enkele lyn wrakstukke van die kasteelstrand na die Soutrivier. Geen romp het voor anker gebly nie; die baai se skuiling het heeltemal misluk onder die geskuifde noord-noordwes-storm ná die Maandag-stilte. [3]
Seshonderd-en-sestig dooies en ’n kwartmiljoen verlies — Junie 1722
Alles saam het seshonderd-en-sestig manne in daardie storm vergaan, en eiendom ter waarde van byna ’n kwart miljoen sterling is verloor. Die syfer het Kompanjie-matrose en -soldate op die uitgaande skepe saamgevoeg met Engelse Indiëvaarder-bemannings en die klein vaartuie wat aan Kaap- en Delagoa-diens gekoppel was. Dit het sonder eweknie in die vroeëre wrakrekord van die nedersetting gestaan. [3]
Onder die Nederlandse verliese het die verbryselde tros van Standvastigheid, Rotterdam en Schotsche Lorrendraayer die meeste van die dooies uit die groot uitgaande komplemente verklaar. Die Zoetigheid het die helfte van haar mense verloor. Die Lakeman, hoog aan land gedryf, het byna haar volle geselskap gered. Die pakket Gouda, bedoel vir Delagoabaai-voorrade ná die April-boekanierhou by Fort Lagoa, het as romp op die strand oorleef sonder lewensverlies, terwyl die ou Amy stukkend gegaan het met haar bemanning aan land. [3]
Aan die Engelse kant was die Addison by die Soutriviermond die ergste enkele geval onder die drie Indiëvaarders: slegs tien manne het uit ’n bemanning van tagtig aan land gekom. Die Chandos, reeds een keer op see ontmas, het twee digby die kasteel verloor. Die Nightingale, hoog en min stukkend, het een verloor. Die Junie-ramp het dus albei vlae in dieselfde reede getref en Chavonnes se regering gelaat om te begrawe, te berg en te rapporteer op ’n skaal wat die Kaap nog nie geken het nie. [3]
Schoonberg strand naby Kaap Agulhas — 20 November 1722
Op die 20ste November van dieselfde rampvolle jaar is die Schoonberg, tuiswaarts met ’n waardevolle vrag, naby Kaap Agulhas in helder daglig en mooi weer aan land gejaag deur die skuldige nalatigheid van haar offisiere. Die skip het stukkend gegaan, maar almal aan boord het veilig aan land gekom. [3]
Daardie November-verlies het in aard van die Junie-storm verskil: geen storm het dit geregverdig nie, en die hele geselskap het vrygeloop terwyl die vrag saam met die romp gegaan het. Vyf maande ná seshonderd-en-sestig dooies in Tafelbaai en tien maande ná die oseaan-sink van die Sampson en Amstelveen het die Schoonberg-wrak die jaar se skeepvaarttol uitgebrei van oopsee-terugvloot tot reede-katastrofe tot dagligstranding aan die Agulhaskus. [3]
Die volgende wrak aan die kus sou eers die volgende jaar val, toe die klein Meteren, uitwaarts as pakket vir die Kaap–Delagoa-roete, noord van die Olifantsriviermond op die 7de November 1723 vergaan het. Binne kalender 1722 het die Agulhas-stranding die bekende groot skeepsverliese wat aan die Kaapse seeroetes onder Chavonnes gekoppel was, afgesluit. [3]
Kerk en administrasie onder Chavonnes — 1722
Binnelands en in Tafelvallei het die gewone masjinerie van die kolonie voortgegaan onder dieselfde hoofde wat 1721 afgesluit het. Ds. mnr. D’Ailly het eerste predikant van die Kaap gebly. Lambertus Slicher, rektor van die skool en geordende predikant, wat sy eerste bystandsdienste op die 15de Junie 1721 gehou het, het steeds in daardie bystandshoedanigheid gedien; sy formele induksie as tweede of assistent-predikant van die Kaapse gemeente sou eers in Februarie 1723 kom. Die orrel wat in 1720 vir die Kaapse kerk ingeteken is, het reeds tot die voltooide raamwerk van dorpsaanbidding behoort. [3]
By Drakenstein het ds. Petrus van Aken die kansel gehou in die kerk wat in 1720 voltooi is. By Stellenbosch het ds. mnr. Bek gebly terwyl die vervangingskerk, in 1717 ná die brand begin, op armefonds-geld, kollekte, ’n Kaapse kerke-raadlening en ’n lotery wat die direkteure toegelaat het, opgerys het. Sekunde Jan de la Fontaine, gekies ná Abraham Cranendonk se dood op die 8ste Oktober 1721, het deur 1722 waargeneem hangende die direkteure se bevestiging wat in 1724 sou kom. Onafhanklike fiskaal Cornelis van Beaumont het nog sy amp gehou; hy sou op die 14de Junie 1724 sterf. [3]
Chavonnes self het die goeie gesindheid van direkteure en koloniste behou deur duur nuwe ondernemings te vermy, koste laag te hou en eendrag te bewaar. Die metropolitaanse eer wat die Kaap op die 1ste Junie 1721 bereik het—gewone raadslid van Indië—het steeds sy rang omraam terwyl die Junie-storm en die Delagoa-inval die praktiese perke van ’n stil administrasie by ’n verversingshawe getoets het. [3]
Sluiting van 1722 aan die Kaap
Teen die einde van 1722 het die Kaap onder Maurits Pasques de Chavonnes ’n werkende koringuitvoer van byna drieduisend vyfhonderd muids herstel ná die ryswinter van 1721; die amptelike tabakproef afgesluit deur Cors Hendriks ’n burger te maak; en tien half-leggers monsterwyn weer by Amsterdam en Middelburg sien misluk terwyl Constantia onder Colyn sy afsonderlike naam gehou het. Op die 19de April het boekanier Fort Lagoa ingeneem, die store geplunder, agtien manne uit die fortgeselskap getrek, en De Bucquoi en die Kaap-pakketbemanning na Indië weggevoer. Op die 17de Januarie het die Sampson en Amstelveen reeds aan die suidelike kus gesink. Van die 14de tot die 17de Junie het die noordwes- en noord-noordwes-storm elke skip in Tafelbaai vernietig—Standvastigheid, Rotterdam, Zoetigheid, Lakeman, Schotsche Lorrendraayer, Gouda, Amy, Nightingale, Addison en Chandos—omtrent seshonderd-en-sestig mense gedood en eiendom ter waarde van byna ’n kwart miljoen sterling verwoes. Op die 20ste November is die Schoonberg naby Kaap Agulhas in mooi dagligweer aan land gejaag, alle hande gered, vrag verloor. Kerk- en siviele hoofde—D’Ailly en bystandende Slicher aan die Kaap, Van Aken by Drakenstein, Bek by Stellenbosch, De la Fontaine as waarnemende sekunde, Van Beaumont as fiskaal—het die gewone jaar naas daardie seeramp gedra. Die kalender het dus oesherstel en mislukte stapelmonsters saamgevoeg met die ergste reede-wraknag wat nog opgeteken is en ’n tweede hou teen die Delagoa-afhanklikheid. [3]