Boer History1722 aan die Kaap die Goeie Hoop: Tafelbaai-storm, Delagoa-boekanier, Schoonberg-wrak en koringuitvoer-herstel
Koringuitvoer-herstel — Byna drieduisend vyfhonderd muids — 1722
Reëlings was skaars getref vir die lewering van koring na Indië, en van bone, ertjies en gepelde gars aan die tuiskepe, toe ’n reeks droë seisoene ingetree het. In 1718 was die oes swak, maar ’n klein hoeveelheid koring is nog uitgevoer. Dit was dieselfde in 1719. In 1720 is minder as honderd muids uit die land gestuur. In 1721 was dit nie moontlik om die skepe van bone, ertjies en gars te voorsien nie, en rys is aan die Kompanjie se eie mense in die plek van brood uitgedeel; maar een-en-vyftig muids koring is na Batavia gestuur om die naam van uitvoer lewendig te hou. In die winter van 1721 het die seisoene ten goede verander. In kalender 1722 het die oes geantwoord. Byna drieduisend vyfhonderd muids koring het die kolonie verlaat en ’n werklike uitvoersyfer herstel ná die tekenpakkie van die rysjaar. [3]
Daardie drieduisend vyfhonderd muids het teen vier maer seisoene onder goewerneur Maurits Pasques de Chavonnes gestaan. Magazynen wat eens vyftienduizend vierhonderd muids in die drie oeste van 1714–1716 getel het, voordat die direkteure die amptelike koringprys tot tien sjielings en agt pennies per muid gesny het, het die Indië-rekening in tweesyferpakkies deur die droogte gemeet. Die 1722-herstel het daardie midde-dekade-totale nog nie geëwenaar nie, maar dit het die ergste stuk graanskaarste by die verversingstasie gesluit en Indië-koring weer in handelsgrootte op die boeke geplaas. Erertjies teen nege-en-twintig sjielings en bone teen vyf-en-twintig sjielings per muid, pryse onthou uit die jare toe Indië-koring nog betwis is, hoef nie langer vir ’n leë wa in te staan nie. [3]
Veesiekte en die lewende-dier- plakkaat van 2 Julie 1720 het vleisvoorsiening nog ingeperk. Daardie bevel het die verkoop van lewende diere aan uitlanders verbied en skaapversending aan boord van die Kompanjie se skepe gestaak. Vleis het tot drie-en-driekwart pennies per pond gestyg. Engelse kapteins, wat gewoond was om beeste in aansienlike getalle te koop, hulle te slag, die vleis te sout en skape weg te neem, het ná die verbod luid in Europa gekla; die direkteure het opdrag gegee dat hulle so goed moontlik behandel moes word. Graan was egter weer ’n Kaapse oorskotartikel. Die kalenderjaar het dus onder Chavonnes oopgegaan met magazynen en vrye boere wat koring seewaarts stuur terwyl uitlanders onder streng reëls vir vars proviand gebly het. [3]
Die tien jaar van 1 Januarie 1715 tot 31 Desember 1724, waarvan 1722 ’n middeljaar gevorm het, het agthonderd een-en-sewentig skepe in Tafelbaai laat aandoen, of gemiddeld sewe-en-tagtig per jaar: seshonderd vyf-en-veertig Nederlandse, honderd twee-en-negentig Engelse, sewentien Franse, tien Deense, vier Portugese en drie Vlaamse. Ná die vrede van Utrecht het die Kompanjie sy handel uitgebrei met skepe van die eerste klas wat van tweehonderd-en-tagtig tot driehonderd-en-vyftig man elk gedra het. Die somervloot het nog in Tafelbaai byeengekom—die stadigste seilers eers uit Batavia, dan die Ceylon-eskader, dan die laat Batavia-skepe—en probeer om teen einde Maart of begin April te vertrek, dikwels twintig tot dertig groot skepe saam, met handelsware wat van vyf- tot sewehonderdduisend pond sterling gekos het. Die wintervloot was veel kleiner, dikwels net drie of vier skepe. Wanneer ’n Engelse vaartuig sonder ’n koninklike kommissie of behoorlike geloofsbriewe van die Engelse Oos-Indiese Kompanjie aangekom het, is sy gewaarsku om dadelik te seil; Vlaamse skepe is op dieselfde wyse behandel. In die vyftien jaar van 1 Januarie 1700 tot 31 Desember 1714 het duisend-en-sewe skepe Tafelbaai aangedoen, of gemiddeld sewe-en-sestig per jaar. Die ná-Utrecht-dekade het dus omtrent twintig meer aandoeners per jaar na dieselfde rede gebring wat die Junie-storm sou leegmaak. [3]
Daardie besige rede was dieselfde water waarin die Junie-storm later nie ’n enkele romp drywend sou laat nie. Kalender 1722 het dus herstelde koringuitvoer gekombineer met ’n vleisplakkaat wat nog gegeld het, ’n gelisensieerde Kompanjie- en Oos-Indiese verkeer wat groot gebly het selfs terwyl uitlandse veekopers afgesluit was, en ’n winterankerplek waarvan die beskutting sou faal. Boere wat in droogte gekla het, en wat ook gekla het wanneer oorvloedige reëns sterfte onder beeste gebring het wat jong gras eet, het nou ’n oes gehad wat in duisende muids getel kon word eerder as in ’n teken-een-en-vyftig. [3] [9]
Hendriks word burger; tabak gestaak; wynmonsters misluk — 1722
Die direkteure se program van stapelproewe, aangedruk sedert die raadsverslae van 1717 en die besluit van 17 April 1718, het in 1722 ’n praktiese einde vir tabak bereik. Cors Hendriks, ’n kenner van die verbouing en vervaardiging van tabak wat in 1719 uit Amsterdam gestuur is, het ’n toer deur die kolonie onderneem en by sy terugkeer na die kasteel baie ongunstig oor die voorkoms van die grond geoordeel. Die geskikste stuk wat hy gevind het, was omtrent twee morgen aangrensend aan Rustenburg by Rondebosch. Daar, en in die Kompanjie se tuin in Tafelvallei, is ’n groot aantal tabakplante onder sy leiding deur slawe uitgeplant. Eers het hulle goed gedy; ná ’n tyd is sommige deur hewige winde vernietig en ander deur die hitte van die son. Die saad was sorgvuldig gekies, maar die blare wat ryp geword het, was so sleg van geur dat Hendriks, wat die gehalte aan die grond toegeskryf het, aan sukses gewanhoop en aangeraai het dat die proef gestaak word. [3]
Die lede van die politieke raad was van dieselfde mening, en in 1722 het die tabakkenner ’n burger geword. Die statusverandering het die einde van sy amptelike toesig gemerk eerder as ’n nuwe handelsbedryf: geen bemarkbare Kaapse tabakblaar is gevestig nie, en die proef het gestaak gestaan. Die olyf het dieselfde uitslag as by elke vorige geleentheid gehad. Die bome het weelderig gegroei, maar baie van hulle het skielik sonder enige verklaarbare oorsaak doodgegaan. Van ander het die vrug afgeval terwyl dit nog jonk was, en die paar olywe wat in uitsonderlik goeie seisoene ryp geword het, was van baie swak gehalte. Twee stapelhope wat die Here XVII op die Kaap gedruk het, het dus in hierdie kalenderjaar as mislukte proewe gesluit langs ’n koringoes wat eindelik herstel het. [3]
Wynproewe het op ’n groter vat voortgegaan. Die direkteure was van oordeel dat as die geur van Kaapse wyn verbeter word, ’n groot mark in Europa én in Indië gevind kon word, tot voordeel van die koloniste sowel as van die Kompanjie. Hulle het toe ses pond per legger vir gewone wyn vir die vlotte betaal, en agt pond vir ou wyn vir gebruik in die hospitaal. Op 27 Junie 1719 het hulle om geselekteerde monsters geskryf, en met die volgende tuisvloot is ses half-ame gestuur. Toe die vate Amsterdam bereik, is hulle ongeskik vir gebruik bevind. Dit was dieselfde met ses half-ame wat na Batavia gestuur is. Die direkteure het veronderstel dat die rede die klein grootte van die vate kon wees, en het daarom ’n verdere proef met halfleggers in plaas van half-ame beveel. In 1722 is tien halfleggers na Amsterdam en Middelburg gestuur; die uitslag was dieselfde as tevore. ’n Proef is daarna met bottels gedoen: duisend is uitgestuur om met wyn gevul en terugbesorg te word. Dit het nie beter as die ander geslaag nie. [3]
Private Constantia het nog ’n mark gehaal wat amptelike proefvate nie gehaal het nie. Johannes Colyn, die eienaar van die plaas in daardie tyd, het jaarliks tien tot twaalf leggers rooiwyn gelewer, waarvoor hy £16 13s. 4d. per legger ontvang het, en omtrent twintig leggers witwyn, wat hy geredelik teen £10 8s. 4d. verkoop het. Gewone Kaapse wyn het ’n vloot- en hospitaalstapeltjie teen die ou sespond- en agtpondsyfers gebly. Graan, vleis en wyn het dus deur die jaar in verskillende rigtings getrek: koringuitvoer herstel in duisende muids, lewende diere nog van uitlandse kopers afgesluit, amptelike wynmonsters nog bederf op die Europese en Batavia-reise, Constantia nog premie-leggers verkoop. [3]
Boekanier neem Fort Lagoa — 19 April 1722
Nadat die Portugese Delagoabaai in 1692 verlaat het, het die Nederlandse Oos-Indiese Kompanjie in 1720 besluit om daardie hawe in besit te neem en daar ’n fabriek as afhanklikheid van die Kaapse regering te vestig, net soos Mauritius was. Belangrike sake moes vir verhoor na die Kaap gestuur word, en in alle sake behalwe die geringste moes daar ’n reg van appèl na die hooggeregshof by die Kasteel de Goede Hoop wees. Die besetting wat op 14 Februarie 1721 uit Tafelbaai vertrek het, vergesel van ’n klein vaartuig genaamd die Zeelandia, en die baai op 29 Maart bereik het, het ’n terrein op die linkerower van die Engelse rivier naby sy mond gekies. Voordat veel gebou is, het koors die geselskap aangeval, en binne ses weke is twee derdes van hulle dood, onder wie bevelvoerder Willem van Taak en die ingenieur. Eindelik, met die hulp van sommige van die plaaslike inwoners, is ’n klein fort opgerig, en is die Zeelandia na die Kaap teruggestuur met briewe en ’n bietjie ivoor en was wat in ruil verkry is. [3]
Casparus Swertner is as opvolger aangestel met die rang van onderkoopman en ’n salaris van £2 15s. 6d. per maand, maar hy is dood voordat die nuus van sy aanstelling die stasie bereik het. ’n Subaltern genaamd Jan Michel is toe gekies om die besettingsgeselskap te lei. Die Zeelandia en die jag Uno het in Augustus 1721 teruggekeer met proviand en tagtig soldate om die pos te versterk. Die raad het gehoop dat die oorlewendes van die koors tot die klimaat gewoond was, en dat alles voortaan goed sou gaan. Tyd het daarna in handel, verkenning en inligtingsversameling onder Kaapse afhanklikheidsreëls verloop. Die buitepos was tot verdere moeilikheid bestem. [3]
Op 19 April 1722 het sommige van die plaaslike inwoners berig dat drie skepe die baai binnegekom het. Die vaartuie het geblyk beman te wees deur boekanier. Hulle het Fort Lagoa aangeval, dit ná ’n kort kanonnade in besit geneem, en die magazyn geplunder. Hulle het die Kompanjie se manne by die fort nie anders mishandel nie; agtien van hulle het by die aanvallers aangesluit. Die slag het ’n pos getref wat al deur koors uitgedun was en nog van Kaapse pakkette vir verbinding afgehang het. [3]
Toe die aanvallers seegereed was, het hulle ’n amptenaar genaamd De Bucquoi gedwing om hulle uit te loods, want hy het die baai opgemeet en ’n kaart van sy dieptes gemaak. Hulle het ook die vaartuig wat as pakket dien, saamgeneem—sodat hulle, het hulle gesê, die loods kon terugsit sodra hulle buite was. Hulle het daardie woord nie gehou nie. De Bucquoi en die bemanning van die Kaap moes by die boekanier bly tot ’n ander hawe bereik is, vanwaar hulle na Indië deurgedring het. Die pakket wat die eerste voorhoede in 1720 uit die Nederlande gebring het, tesame met die Gouda, is dus in dieselfde maand tot die Kaap–Delagoa-roete verloor waarin die fort self geneem en gestroop is. [3]
Dié wat by die stasie gelaat is, is van verbinding met die buitewêreld afgesny. Ontsetting sou eers te syner tyd kom. Die Gouda, wat in Junie in Tafelbaai gelê het, gereed om met voorrade na Delagoabaai te seil, was onder die rompe wat die noordwes-storm aan wal sou dryf voordat sy daardie gaping kon sluit. Kalender 1722 het Fort Lagoa dus geplunder gelaat, agtien man na die aanvallers oorgegaan, die opmeter en die pakketbemanning weggevoer, en die Kaapse afhanklikheid sonder ’n werkende seeverbinding tot ’n latere ontsetting. [3]
Noordwes-storm in Tafelbaai — 14–16 Junie 1722
Die jaar 1722 was die ramspoedigste tot nog toe bekend vir die Kompanjie se vlotte in hierdie seë. Op 17 Januarie het die ryk gelaaide tuiskepe Sampson en Amstelveen, wat tot ’n groot tuisvloot behoort het, ’n groot storm aan die suidkus ontmoet en in die oop oseaan gesink. Twee man van die eerste en een van die laaste is later deur ander skepe van die vloot, etlike ure daarna, op stukke wrakhout drywend gevind; die res van hulle bemannings het omgekom. Daardie Januarie-verlies het ’n kalender oopgemaak wat veel erger binne Tafelbaai self sou sluit. [3] [9]
Op Sondag 14 Junie het ’n storm uit die noordweste Tafelbaai ingestoot. Vir die Kompanjie het daar voor anker gelê twee uitgaande skepe van die tweede klas, die Standvastigheid en Rotterdam, tesame met 453 man; twee uitgaande skepe van die derde klas, die Zoetigheid en Lakeman, tesame met 283 man; ’n klein uitgaande vaartuig, die Schotsche Lorrendraayer, met 52 man; die pakketboot Gouda, gereed om met voorrade na Delagoabaai te seil; en die brigantyn Amy, in Kaapse gebruik sedert haar inbeslagneming in Saldanhabaai in 1693. Die rede wat gemiddeld sewe-en-tagtig aandoeners per jaar gehad het, het daardie Sondag dus ’n gemengde Kompanjielys van uitgaande Indiëvaartuie, ’n Delagoa-pakket en ’n ou prys-brigantyn gehou. [3]
Drie Engelse Oos-Indiëvaartuie het ook in die baai gelê: die Nightingale, bestem na Madras, met ’n bemanning van 140; en die Addison en Chandos, tuiswaarts uit Bengale, met bemannings van 80 en 70. Die Chandos het veertien dae vroeër in nood binnegekom, ontmas in ’n storm op see. Gelisensieerde Engelse verkeer, wat die direkteure beveel het so goed moontlik behandel moes word ná die 1720-vleisplakkaat, het dus dieselfde ankers as die Nederlandse uitgaande skepe op die Sondagaand gedeel. [3]
Daardie hele Sondag was die gevaar vir die skeepvaart groot, maar geen ongeluk erger as losbrekende kabels en sinkende bote het voorgekom nie. Op Maandag het die storm gelu. Gedurende die nag het die wind na noord-noordwes verskuif, en op Dinsdagoggend het die baai met branders bedek gelyk. Tot skemer het die skepe nog aan hulle ankers gehou. Die Maandag-pouse het die gevaar dus nie beëindig nie: dit het die wind slegs op ’n lyn herstel wat die rede met gebreekte water gevul het. [3]
Toe duisternis inval, het die storm toegeneem. Om sewe-uur is minuutgewere tussen die vlae gehoor, en die vuur het tot middernag aangehou. Die see het met soveel geweld op die strand gebreek dat dit gevaarlik was om die pad tussen die kasteel en die wal te gebruik. Deur daardie nag het die rede by sy ankers geveg terwyl die nedersetting geen hulp kon gee behalwe om na die gewere te luister nie. Die Kasteel het binne gehoorafstand van die minuutgewere gestaan en binne sig van ’n strand wat nie veilig bewandel kon word nie. [3]
Dageraad van 17 Junie 1722 — Elke skip aan land
Met dagbreek op die oggend van die 17de was nie ’n enkele vaartuig in die baai drywend nie. Die Amy het naaste aan die kasteel gelê en was stukkend, maar haar bemanning het aan wal gekom. Daardie brigantyn was in Kaapse gebruik sedert haar inbeslagneming in Saldanhabaai in 1693 onder die vermoede dat sy ’n seerowervaartuig was; byna dertig jaar plaaslike diens het in fragmente teen die kasteelstrand geëindig. Die Chandos was volgende, naby die kasteel; sy was deels stukkend, en slegs twee van haar mense het verdrink. Daarna het fragmente van die Zoetigheid gekom, van wie se bemanning die helfte omgekom het. Die Sondaglys van Nederlandse en Engelse rompe het in een nag ’n lyn wrakstukke geword, van die kasteelstrand uitwaarts gelees. [3]
Die Lakeman het ’n ent verder hoog op die land gestaan, met slegs een man vermis. Net daarbo was die verbryselde fragmente van die Standvastigheid, Rotterdam en Schotsche Lorrendraayer, almal saam; van hulle bemannings was slegs vyf-en-veertig man nog in lewe. Daardie drie skepe het, met die twee tweede-klas-skepe en die klein uitgaande vaartuig in die Sondag-ankerlys gereken, die grootste deel van die Nederlandse sterktes in die baai gedra. Hulle wrakstukke het in een hoop gelê. [3]
Die Gouda en die Nightingale het ’n ent verder gelê, albei hoog op die land en nie veel stukkend nie: die Nightingale het een man verloor, die Gouda niemand. Die Addison het in die mond van Soutrivier vasgeloop, omgeslaan en stukkend gegaan; slegs tien van haar bemanning het aan land gekom. Die Delagoa-pakket het dus as romp op die strand oorleef sonder lewensverlies, terwyl die Engelse tuisskip uit Bengale by die riviermond vernietig is. [3]
Die rede wat op die Sondagaand Nederlandse uitgaande skepe, ’n Delagoa-pakket, die ou prys-brigantyn en drie Engelse Indiëvaartuie gehou het, was teen Woensdagoggend ’n enkele lyn wrakstukke van die kasteelstrand na Soutrivier. Geen romp het voor anker gebly nie; die baai se beskutting het heeltemal gefaal onder die verskuifde noord-noordwes-storm ná die Maandag-pouse. Elke skip wat daar op die 14de gelê het, was op die 17de aan wal. [3]
Seshonderd-en-sestig dooies en ’n kwartmiljoen verlies — Junie 1722
In alles het seshonderd-en-sestig man in daardie storm omgekom, en eiendom ter waarde van byna ’n kwartmiljoen sterling is verloor. Die syfer het Kompanjie-matrose en -soldate op die uitgaande skepe met Engelse Indiëvaartuig-bemannings en die klein vaartuie van Kaap- en Delagoa-diens saamgevoeg. Dit het sonder eweknie in die vroeëre wrakrekord van die nedersetting gestaan. Die Januarie-sink van die Sampson en Amstelveen in die oop oseaan het die jaar al gemerk; die Junie-totaal binne Tafelbaai het daardie eerste verlies oortref. [3] [9]
Onder die Nederlandse verliese het die verbryselde tros van Standvastigheid, Rotterdam en Schotsche Lorrendraayer die meeste dooies van die groot uitgaande sterktes uitgemaak: van die manne wat daardie drie gedra het, was slegs vyf-en-veertig nog in lewe. Die Zoetigheid het die helfte van haar mense verloor. Die Lakeman, hoog aan wal gedryf, het byna haar volle geselskap gered, met slegs een man vermis. Die pakket Gouda, bestem vir Delagoabaai-voorrade ná die April-boekanierhou by Fort Lagoa, het as romp op die strand oorleef sonder lewensverlies, terwyl die ou Amy stukkend gegaan het met haar bemanning aan wal. Tweede-klas-uitgaande skepe van vierhonderd drie-en-vyftig man tussen hulle, en die klein Lorrendraayer van twee-en-vyftig, het dus die swaarste Nederlandse dooielys gelewer; die derde-klas-paar het tussen ’n halfverlore bemanning en ’n skip hoog op die land verdeel. [3]
Aan die Engelse kant was die Addison by die Soutriviermond die ergste enkele geval onder die drie Indiëvaartuie: slegs tien man het van ’n bemanning van tagtig aan land gekom. Die Chandos, al eens op see ontmas en naby die kasteel gelê, het twee verloor. Die Nightingale, hoog en min stukkend, het een van honderd-en-veertig verloor. Die Junie-ramp het dus albei vlagge in dieselfde rede getref en Chavonnes se regering gelaat om te begrawe, te berg en te rapporteer op ’n skaal wat die Kaap nog nie geken het nie. [3]
Ná die ramp het die goewerneur op die strand tussen die lyke en wrakstukke gestaan wat uitgespoel is. Die jaar het al in Januarie twee volgelaaide tuiskepe geneem; Junie het nou die leeggemaakte rede en seshonderd-en-sestig dooies bygevoeg. Chavonnes, wat koste laag gehou en geen duur nuwe ondernemings begin het nie, het in ’n enkele dageraad ’n verlies van manne en eiendom in die gesig gestaar wat geen stil administrasie kon begroot het nie. Die Kasteel se pad na die wal, gevaarlik selfs om te loop terwyl die minuutgewere geskiet het, het by daglig ’n bergingsterrein geword. [3] [9]
Schoonberg strand naby Kaap Agulhas — 20 November 1722
Op 20 November van dieselfde ramspoedige jaar is die Schoonberg, tuiswaarts met ’n waardevolle vrag, naby Kaap Agulhas in volle daglig en in mooi weer aan wal gejaag deur die skuldige nalatigheid van haar offisiere. Die skip het stukkend gegaan, maar almal aan boord het veilig aan wal gekom. Geen storm het die stranding geregverdig nie; die hele geselskap het vry geloop terwyl die vrag met die romp gegaan het. [3] [9]
Daardie November-verlies het in aard van die Junie-storm verskil. Die Tafelbaai-ramp was ’n noordwes- en daarna noord-noordwes-storm wat geen kabel gehou het nie; die Agulhas-stranding was ’n dagligfout op ’n mooiweer-kus. Vyf maande ná seshonderd-en-sestig sterftes in Tafelbaai en tien maande ná die oseaan-sink van die Sampson en Amstelveen het die Schoonberg-wrak die jaar se skeepstol van oopsee-tuisvloot tot rederamp tot ’n derde verlies op die Agulhaskus verleng. [3] [9]
Binne kalender 1722 het die Agulhas-stranding die bekende groot skeepverliese aan die Kaapse seeroetes onder Chavonnes gesluit. Die goewerneur wat in Junie op die Tafelbaaistrand gestaan het, het nou ’n derde wrak om te rapporteer gehad, hierdie een sonder verdrinking en sonder weer as verskoning. Vrag en romp was weg; die mense nie. Die jaar wat koringuitvoer in duisende muids herstel het, het dus, ter see, as die ramspoedigste tot nog toe bekend vir die Kompanjie se vlotte aan hierdie kus geëindig. [3]
Kerk en administrasie onder Chavonnes — 1722
Landinwaarts en in Tafelvallei het die gewone masjinerie van die kolonie onder dieselfde hoofde voortgegaan wat 1721 gesluit het. Ds. mnr. D’Ailly het eerste predikant van die Kaap gebly. Lambertus Slicher van Middelburg, rektor van die skool en ’n bevestigde predikant, wat sy eerste bystandsdienste op 15 Junie 1721 gehou het ná verlof van die Here XVII deur die goewerneur en raad, het nog in daardie bystandshoedanigheid gedien en nog die plig van rektor vervul. Hy was goed onderlê in Latyn, Grieks en Hebreeus, is as rektor van die Hoërskool in Kaapstad aangestel, en het leerlinge as losiesgangers in sy huis geneem. Die orrel waarvoor in 1720 vir die Kaapse kerk ingeteken is, het al tot die voltooide stof van stadserediens behoort. [3] [8]
By Drakenstein het ds. Petrus van Aken die preekstoel gehou in die kerk wat in 1720 voltooi is. Fondse vir daardie gebou het gekom uit ’n nalatenskap van £208 6s. 8d. deur Henning Huising bemaak, £314 8s. 6d. wat individue in die vloot onder goewerneur-generaal Van Hoorn by die regering vir liefdadige doeleindes gelaat het, £698 12s. 2d. deur die Kaapse kerkraad geleen, en £715 12s. 6d. deels deur spesiale kollekte en deels uit die armefonds ingesamel. By Stellenbosch het ds. mnr. Bek gebly terwyl die vervangingskerk, in 1717 ná die brand begin, op armefondsgeld, kollekte, ’n Kaapse kerkradslening van ’n kerkraad wat toe meer as £9 300 tot sy beskikking gehad het, en ’n lotery waarvoor die direkteure verlof gegee het, gerys het. [3]
Sekunde Jan de la Fontaine, gekies ná Abraham Cranendonk se dood op 8 Oktober 1721, het deur 1722 waargeneem hangende die direkteure se welbehae. Onafhanklike fiskaal Cornelis van Beaumont het nog sy amp gehou. Chavonnes self het die goeie gesindheid van direkteure en koloniste behou deur duur nuwe ondernemings te vermy, koste laag te hou en eendrag te bewaar. Die metropolitaanse eer wat die Kaap op 1 Junie 1721 bereik het—gewone raadslid van Indië, ’n waardigheid wat geen van sy voorgangers geniet het nie—het nog sy rang omraam terwyl die Junie-storm en die Delagoa-inval die praktiese perke van ’n stil administrasie by ’n verversingshawe getoets het. [3]
In die kasteel-sekretariaat het ’n jonger dienaar opgeskuif. Rijk Tulbagh, gebore op 21 Mei 1699, het in 1716 as tiener van sestien aangekom, die juniorste van juniors teen twaalf gulden per maand, om magazynmeester Jan de la Fontaine by te staan. Hy het as junior gebly tot 1722, toe hy tot die pos van hoofklerk van die sekretaris van die politieke raad verhef is. Hendrik Swellengrebel was toe sekretaris; Tulbagh het sy senior klerk geword. Die magazyn het hom geleer om goedere te hanteer; die raad het hom geleer om mense te hanteer. Die bevordering het binne die jaar gebly: dit het nog nie ’n raadsstem of ’n koopmansrang gedra nie. [3] [9]
Sedert 1722 is die amptenare van die regering aan die Kaap toegelaat om tuine vir eie gebruik te hê, nie groter as twee morgen nie; hulle is verbied om enigiets daaruit te verkoop of op enige wyse in landbouprodukte te handel. Hulle salarisse was ontoereikend vir hulle fatsoenlike onderhoud, maar die tuinvoorreg van hierdie jaar was ’n huishoudelike toelae, nie ’n lisensie om te handel nie. Die Oos-Indiese Kompanjie, van wie se lotgevalle die kolonie grootliks afgehang het, het op 31 Desember 1722 ’n tienjarige loop van dividende teen sewe-en-dertig persent per jaar op die volbetaalde kapitaal gesluit. Daardie jaareindesyfer was die piekdekade van die Kompanjie se voorspoed soos later van die Kaap af gereken. Chavonnes se stil boeke en die herstelde koringuitvoer het, aan die einde van die kalender, gestaan teenoor ’n Kompanjie wat nog teen daardie hoë koers betaal het terwyl Tafelbaai se wrakke en Fort Lagoa se inval al gewys het hoe skielik manne en vrag verloor kon word. [3]
Du Buisson se dood en Gardiol se inventaris — 1722
Landinwaartse Hugenote-huishoudings het in dieselfde kalender hulle eie sluitings aangeteken. David du Buisson van Rochelle, wat in Augustus 1707 met Claudine Lombard, dogter van die vlugteling Pierre Lombard, getrou het, het in 1716 in Hottentots-Holland gewoon. Hy was skoolmeester van die kinders van Pierre Joubert. In 1722 is hy dood. Die sterfte het ’n Franse skoolmeester uit ’n wyk weggeneem wat nog ou mense getel het wat nie Nederlands verstaan het nie, selfs terwyl Van Aken se Drakenstein-kerk, twee jaar vroeër voltooi, gewone erediens vir die vallei gehou het. [3] [8]
Jean Gardiol het in 1722 as getuie tot ’n inventaris geteken. Sy naam het op die burgerrol van Drakenstein vir 1690 verskyn, toe hy op Drakenstein gewoon het en as compagnon met die drie broers de Villiers vermeld is. In 1700 het hy in die Stellenbosch-distrik gewoon, ongetroud. Die 1722-handtekening het hom nog onder die vallei se Franse name in die jaar van die Tafelbaai-storm geplaas, ’n getuie op papier terwyl koringwaens weer beweeg het en die Kasteel wrakke getel het. [8]
Daardie twee kennisgewings—’n skoolmeester se dood by Hottentots-Holland en ’n Drakenstein-burger se hand op ’n inventaris—het nie die Kasteel se wraklys of die Delagoa-inval verander nie. Hulle merk dieselfde jaar onder die Franse plase: Du Buisson weg, Gardiol nog getuigend, Van Aken nog in die Drakenstein-preekstoel, Bek nog op Stellenbosch terwyl die vervangingskerk rys. Kalender 1722 het dus gesluit met herstelde koring, mislukte tabak- en wynmonsters, Fort Lagoa geplunder, seshonderd-en-sestig dooies in Tafelbaai, die Schoonberg aan wal by Agulhas, Tulbagh by die sekretaris se tafel, amptenare tot tuine van twee morgen beperk, en die Hugenote-rol een naam korter. [3] [8]