Boer History1714 aan die Kaap die Goeie Hoop: De Chavonnes geïnstalleer, leenplaashuur en seëls, en Helot geskors
Bennebroek-Malabaar by die kasteel — 26 Februarie 1714
Op die 26ste van Februarie 1714 het ’n enkele Malabaarse slaaf die kasteel bereik met nuus wat die eerste deel van die Bennebroek-stranding afgesluit het. Hy alleen van dié wat nie na die wrak teruggedraai het nie, het ’n volle jaar weswaarts gestoot nadat die tuiswaartse Ceylon-skip op die Natalse kus op 16 Februarie 1713 gebreek het. Sewe-en-vyftig Europeërs en twintig Malabaarse slawe wat vir die Kaap bestem was, het op stukke van die wrak land bereik; die res van die bemanning het omgekom toe die romp by daglig uitmekaar geval het. Dié wat gered is, het voedsel bymekaargemaak wat uitgespoel het en na die Kaap vertrek, net om deur ’n diep rivier gestuit te word wat hulle nie kon oorsteek nie. Sommige het toe na die omgewing van die wrak teruggedraai en tot Junie op melk, vleis en gierst geleef wat hulle van kusstamme vir yster en koper uit die wrakgoed gekry het. Toe die metaal op was, het hulle binneland toe probeer om die riviermonde te vermy; honger en uitputting het die sewe oorlewende Europeërs eindelik by ’n stam laat skuiling soek wat hulle vriendelik behandel het, onder wie hulle ’n Fransman gevind het wat sowat dertig jaar tevore vergaan het. Die Malabaar wat in Februarie Tafelvallei sou bereik, was nie van daardie terugkerende geselskap nie. Hy het twaalf maande wes gebly en elke hindernis op sy pad oorkom. [3]
’n Burger het hom naby die mond van die Breede-rivier gevind en hom na Tafelvallei gestuur. Die sewe oorlewende Europeërs van die geselskap het nog by ’n kusgemeenskap ver oos gewoon, op die oewer van ’n rivier met ’n bevaarbare mond, in oorlog met San-groepe, en hoofsaaklik van melk, pampoen en gierstbrood geleef wat tussen klippe fyngeryf en in as gebak is. Hulle terugkeer sou later in die jaar van buitelandse kushandel afhang. Die Malabaar se jaarlange tog het hom deur ’n landskap gedra wat in 1713 en 1714 nog deur leë hutte en onbegrawe dooies gekenmerk is waar die groot suidelike Khoikhoi-stamme voor die pokke gestaan het. [3] [7]
Binne die Kaap se eie kalender het die aankoms minder as redding as as bevestiging getel dat nie al die oostelike oorlewendes van die wrak omgekom het nie, en dat geen Kompanjieskip hulle nog herwin het nie. Helot se waarnemende raad het die verslag ontvang terwyl hy nog op die permanente goewerneur gewag het wat reeds in die Nederlande aangewys was. Die Malabaar se jaarlange tog, die Breede-ontdekking en die kasteeldatum van 26 Februarie het die Bennebroek-verhaal as onvoltooide sake van 1714 vasgelê eerder as ’n geslote lêer van die pokkejaar. Kanonne, ankers en die sewe Europeërs het op die Natalse strand gebly; net een slaaf se voete het die oortog na die kasteel voltooi. [3]
Maurits Pasques de Chavonnes arriveer en word geïnstalleer — Maart 1714
Maurits (Maurice) Pasques de Chavonnes is op die 23ste van Julie 1654 te Den Haag gebore, seun van Pierre, markies de Chavonnes. Pierre en sy vader Joachim het Frankryk vir die Nederlande verlaat ná die slagting van Sint Bartolomeus in 1572; familietradisie het die lyn aan Louise de Coligny gekoppel, dogter van admiraal Gaspard de Coligny, wat daardie nag vermoor is, en later vierde vrou van Willem die Swyger. Vroeg vir die wapen bestem, het Maurits die leër van die State-Generaal betree. In 1689 het hy met Balthazarina Kien getrou, dogter van Rochus Kien, ’n regsgeleerde van Utrecht, en Marie de Beaumont, van nog ’n Franse gesin in die Republiek. Teen die middel-1690’s het hy die militêre goewerneurskap van versterkte Bergen-op-Zoom gehou. Hy het van luitenant-kolonel deur kolonel tot brigadier gestyg. ’n Seun, Pieter Rochus, is in die 1690’s gebore en het later sy Kompanjie-loopbaan begin terwyl sy vader die Kaap regeer het, en mettertyd tot direkteur-generaal van Nederlands-Indië gestyg. Kompanjierolle het die goewerneur onder Kaapse Hugenote-verwante dienaars gelys saam met sy bloedverwant Dominique (garnisoenskaptein in 1687–1689, daarna in Oos-Indië) en daardie seun. [8] [9]
Ná die vrede van Utrecht in 1713 het die Republiek sy veldmagte verminder en kon brigadier Chavonnes se aktiewe bevel ontbeer. Op die sterk aanbeveling van pensioenaris Anthonie Heinsius het die Here Sewentien hom as goewerneur van die Kaapse nedersetting aangestel met die rang, titel en salaris van buitengewone raadslid van Indië. Sowat twee jaar en drie maande het verloop sedert goewerneur Louis van Assenburgh se dood—langer as wat stadige oseaanposte alleen verklaar. Van 28 Desember 1711 het die Politieke Raad die sekunde Willem Helot as regeringshoof laat waarneem deur pokke, droogteherstel en Namakwa-alarm. Kommissaris Johan van Hoorn het Helot “bekwaam en bevoeg” genoem in ’n brief aan sy skoonvader Abraham van Riebeeck, tog het Helot onder die vryburgers wyd ongewild gebly, en die direkteure se lang versuim het nie tevredenheid met die tussentydse bestuur aangedui nie. [3] [9]
Die uitgaande skip was die Kockinge. Langs die Spaanse kus en in die Golf van Biskaje het sy ’n storm van drie-en-twintig dae deurgemaak. In een kajuit saam met die goewerneur was sy vrou, drie dogters, twee seuns, ’n skoonsuster en drie meide gepak. Ten spyte van daardie beproewing het die gesin Tafelbaai gesond bereik. Argiefverhaal plaas die aankoms op die 24ste van Maart 1714 en die formele installasie op die 28ste van dieselfde maand—die datums wat hier gevolg word; ’n later kasteelkroniek druk die landing soms in die installasiedag saam. Die predikant François Valentyn, wat in 1685, 1695, 1705 en weer in hierdie jaar by die Kaap aangedoen het, was in Tafelvallei om die verwelkoming waar te neem. [3] [3] [9]
Die verwelkoming het die reis beantwoord. Kaapse here en hulle dames het langs die steiger geprosesseer terwyl gewere en muskette deur die dorp gerol het. Die ooggetuieverslag van die saluutteken teken aan dat die kasteel een-en-twintig skote gevuur het, die admiraal van die vloot negentien, die vise-admiraal sewentien, die skout-by-nag vyftien, en die ander skepe elk dertien, met burgerinfanterie en kavalerie wat drie musketsalvo’s tussen die groot kanonne gegee het. Dit was ’n verdowende geraas vir ’n huishouding net van ’n Biskaje-storm af, en die nuwe goewerneur, eenvoudig van smaak en geen liefhebber van vuurwerk nie, het dit as die nedersetting se verskuldigde eer ontvang eerder as as ’n smaak wat hy gedeel het. Van die Kat van die kasteel het hy ’n kort installasietoespraak tot die burgers gerig. Chavonnes se installasie op 28 Maart het Helot se lang waarneming formeel beëindig. Hy sou regeer tot sy dood op 8 September 1724; die openingsmaande van 1714 merk dus sowel die sluiting van die tussentyd as die eerste fiskale en grondmaatreëls van ’n permanente militêre goewerneur. [3] [9]
Immigrasie uit Europa het etlike jare tevore feitlik opgehou. Toename van die vrykoloniste het hoofsaaklik op die oorskot van geboortes bo sterftes berus, terwyl veeboere nog van die Land van Waveren die Breede af en van Hottentots-Holland langs die Zonder End gestoot het. Die dorp in Tafelvallei het nog sowat tweehonderd-en-vyftig private huise buiten Kompanjiegeboue gehad en is nog nie gebruiklik Kaapstad genoem nie; amptelike briewe het nog van en na die Kasteel die Goeie Hoop geloop. In daardie nedersetting het Chavonnes ’n spaarsame militêre huishouding en ’n program op inkomste, grondhuur en dokumentseëls ingebring. Later skrywers het hom by Bax van Herentals en Ryk van Tulbagh onder die Kompanjie se meer gewilde Kaapse regeerders gereken, en hom gekrediteer dat hy baie vir onderwys gedoen het—’n skatting wat in die Hoërskool wat in sy tyd geopen is, en in die stil godsdienstige houding wat koloniste met Wilhem Adriaan van der Stel en selfs met Van Assenburgh kontrasteer het, getoets sou word. [3] [7] [9]
Skorsing van sekunde Willem Helot — Mei 1714
Slegs sowat twee maande ná Chavonnes se kort installasietoespraak tot die burgers van die Kat van die kasteel, het die nuwe goewerneur hom teen die man gekeer wat die tweede stoel deur die lang tussentyd gehou het. In Mei 1714 is die sekunde Willem Helot, wat van Van Assenburgh se dood tot 28 Maart as waarnemende regeringshoof gedien het, geskors omdat hy Kompanjiegoed vir eie gebruik toegeëien het. Die klag was nie ’n afgeleë boekhoustryery nie. Chavonnes, onder streng direkteursopdragte om te besuinig en reeds besig om te peil waarom uitgawe so ver inkomste oortref, het meer as ’n bietjie korrupsie in regeringskringe tot nadeel van Kompanjie-inkomste gevind. Helot het een van die eerste slagoffers van daardie antikorrupsiestoot geword—die hoogste plaaslike slagoffer van die nuwe bewind se openingsmaande. [3] [9]
Die val het ’n loopbaan gesluit wat slegs maande tevore veilig gelyk het. Helot het Van Assenburgh in Januarie 1712 staatsiewol begrawe, die kolonie deur die pokkewinter van 1713 gestuur, en as waarnemende hoof gesit tot die permanente goewerneur die stoel ingeneem het. Kommissaris Johan van Hoorn het hom nog “bekwaam en bevoeg” genoem in ’n brief aan sy skoonvader Abraham van Riebeeck, tog het Helot onder vryburgers wyd ongewild gebly, en die Here Sewentien se lang versuim om ’n opvolger te noem het nie tevredenheid met die tussentyd aangedui nie. Toe Chavonnes die toe-eiening gerapporteer het, het die direkteure die raad opgedra om Helot sonder rang of salaris na die Nederlande te stuur. ’n Ontklede sekunde het dus die Kaap sonder loon en amp verlaat; die huishouding wat hom vergesel het, het byna seker van private middele vir die tuisvaart afgehang. [3] [9]
Daardie private kussing was sy vrou, Maria Engelbrecht, weduwee van die predikant Hercules van Loon en daarom na Kaapse maatstaf gerieflik daaraan toe. Met haar middele kon die Helots uit die nedersetting verdwyn sodra die raad die direkteure se bevel uitgevoer het. Sy aangewese opvolger, Abraham Cranendonk, onlangs fiskaal van die vestiging aan die Hoogly, het eers op die 4de van Maart 1715 die plig oorgeneem. Kalender 1714 het dus Helot se val uit die tweede stoel binne weke ná Chavonnes se installasie gesien, ’n vakante sekunde-amp deur die res van die jaar, en die persoonlike sluiting van die waarnemende era in onguns selfs terwyl die nuwe goewerneur se fiskale program van grondhuur en seëls sonder hom voortgegaan het. [3] [9]
Inkomste, uitgawe en die goewerneur se eerste doel — 1714
Die eerste doel waarop die nuwe goewerneur sy aandag gerig het, was ’n poging om die inkomste van die kolonie nader aan die uitgawe te bring as wat tot dusver die geval was. Al is die opgawes jaarliks tot fraksies van ’n farting opgestel, is dit onmoontlik om presies te sê wat die uitgawe van die kolonie was. Kaapse rekeninge is as van ’n takonderneming gehou: elke som uit elke bron het aan die een kant gestaan, en elke som wat uitbetaal is, ongeag die doel, aan die ander. Laste teen die Kaap het verversing van skeepsbemannings, lone aan matrose in sulke skepe, hospitaal- koste en ander poste ingesluit wat nie geheel uit ’n koloniale balans geskrap kon word nie, terwyl somme in die Nederlande en in Indië vir streng koloniale doeleindes nie altyd in die plaaslike boeke verskyn het nie. Die hospitaal, byvoorbeeld, het siekes van die garnisoen sowel as van die vlote gehuisves, sodat ’n deel van sy koste ’n behoorlike koloniale las was. Die boeke het dus sowel die ware koste van die verversingstasie as die aandeel van daardie koste wat billik die kolonie alleen tref, onderskat. [3]
Die vernaamste inkomstebron was die geld vir die alleenreg om wyne en sterke drank by kleinhandel te verkoop, bepaal by openbare veiling op die laaste dag van Augustus. Gedurende die eerste kwart van die agtiende eeu het daardie pag gemiddeld sowat £3 167 per jaar beloop. Tiendes van koring, transport- gelde op grondverkope en winste op goedereverkope tesame het gemiddeld sowat £4 789 beloop. Koloniale inkomste was dus sowat £8 000 per jaar. By die omsetting van destydse geld word die swaar gulden wat algemeen in rekeninge na die Nederlande gebruik is, op een sjieling en agt pennies gewaardeer, en die ligte gulden in transaksies in die kolonie en in Indië op sestien pennies en twee derdes van ’n penny; voor 1743 is dit dikwels twyfelagtig watter een bedoel is. Uitgawe, ná aftrekking van skeepskoste sover moontlik, kon nie op minder as sowat £14 500 per jaar geskat word nie. Dit is laag gehou deur klein salarisse met voorregte, deur eenhonderd-en-vyftig tot tweehonderd man uit ’n garnisoen van sowat vyfhonderd-en-vyftig tydelike diens by boere te laat neem, en deur slawe-arbeid in bou en tuinmaak. Selfs toe het die gaping tussen die twee kante van die grootboek groot genoeg gebly om kasteel en direkteure te bekommer. [3] [9]
Die nuwe meester van die kasteel het op hierdie punt min met onlangse voorgangers gemeen. Hy was die teenoorgestelde van verkwistend, eenvoudig in persoonlike smaak, en spaarsaam in administrasie—nie uit private gierigheid alleen nie maar uit pligsgevoel onder streng opdragte van die Here Sewentien om te besuinig. Die finansiële toestand van die nedersetting was kommerwekkend: uitgawe het inkomste grootliks oortref, en Chavonnes het hard probeer om te voldoen. By die deursoek van die boeke het hy ook meer as ’n bietjie korrupsie in regeringskringe gevind, natuurlik tot nadeel van Kompanjie-inkomste—die ontdekking wat binne sowat twee maande ná sy Kat-installasietoespraak die skorsing van Willem Helot as die hoogste plaaslike slagoffer van die openings-antikorrupsiestoot gebring het. [3] [9]
Daar was dus ’n groot oorskot van uitgawe bo inkomste, al is dit nie moontlik om die presiese bedrag in syfers te stel nie. Die direkteure het die goewerneur opgedra om middele te bedink om dit, deels indien nie geheel nie, te dek. Chavonnes se antwoord in 1714 was nie ’n enkele nuwe heffing nie maar ’n bundel grond- en dokumentheffings wat langs die ouer drankpag en graantiende sou loop: huur op veeposte, vryeiendomomsetting vir sommige ouer bewoners, terugval van ongebruikte dorpserwe, en seëlregte op die papier van die burgerlike lewe. ’n Belasting op wyn wat boere pers en verdere “ergernisse” het later in dieselfde besuinigingsprogram gevolg. Aan die uitgawekant het hy openbare werke verminder, en selfs geweier om die kanaalbrûe in die Heerengracht te laat herstel of vernuwe—’n sigbare inperking in Tafelvallei self eerder as net ’n heffing op verre veeposte. [3] [9]
Die maatreëls was in die abstrak ooglopend ongewild, tog het die goewerneur nooit die agting van die burgers verloor nie. Kasteelkroniek skryf daardie voortbestaan van welwillendheid aan takt en geleidelike toepassing toe: die besuinigingsmes is met begrip gebruik, en die persoonlike houding van die man wat dit hanteer het, het voorbeeldig genoeg gebly dat min blywende gemor aan die 1714-pakket as geheel geheg het. ’n Ander rede waarom koloniste hierdie goewerneur meer as Wilhem Adriaan van der Stel, en selfs Louis van Assenburgh, gerespekteer het, was dat hy, in teenstelling met hulle, ’n godsdienstige man was—’n karakter wat later dikwels in joernaalinskrywings belig is, maar al in die stilte van sy eerste maande sigbaar was. Kalenderjaar 1714 het dus die Chavonnes-fiskale program as sowel ’n direkteurs-ekonomiebevel as ’n plaaslike nedersettingsdissipline geopen—deel van ’n strukturele tekort van sowat £6 500 per jaar nader gebring terwyl grond, papier en openbare werke ná die bevolkingsverliese van die pokkejaar stywer aan Kompanjie-inkomste gebind is. [3] [9]
Veepas-huur, vryeiendom en dorpserwe — vanaf 3 Julie 1714
Geen inkomste is tot dusver uit verhuring van grond vir veeposte getrek nie. Ná die 3de van Julie 1714 is ’n huur van vyf-en-twintig sjielings vir ses maande, of vyftig sjielings per jaar, gehef, bo en behalwe die tiende van graan wat geproduseer is. Ou inwoners in die Land van Waveren en elders is egter toegelaat om vryeiendomstitels op aansoek by die goewerneur uit te neem, om hulle aan te moedig om die grond te verbeter. Alle bouerwe in die dorp wat uitgegee is, moes aan die Kompanjie terugval indien daar nie binne twaalf maande huise op opgerig is nie. [3] [4]
Die leenplaasstelsel het al vroeër ’n jaarlikse huur in ’n vroeëre vorm gedra. Tuiners wat vee by hul persele gevoeg het, het groter toekennings op leen van die Kompanjie geneem, en, sover bekend, eers sonder huur; daardie leenplase was slegs nominale sessies, herroepbaar na willekeur van die regering. Bevolking was skaars, daar skyn geen opmetings gemaak te wees nie, en min omgegee is toe begunstigdes geleidelik onbepaalde grense in aanliggende gebied uitgestrek het. Die Kompanjie se doel was proviand vir besoekende skepe; die lukrake stelsel het geskik gelyk om opbrengs uit die grond te trek en ’n beter voorraad vee as wat van die Khoikhoi afgehang kon word. Kwytskelding van huur het nie uit altruïsme ontstaan nie: meer as die ekwivalent is in tiendes van die oeste en ander regte geëis. Met die onvoorsiene ontwikkeling van die kolonie en die stygende koste van regering het ’n mate van ordening nodig geword. In 1703, om meer direkte inkomste uit die grond te trek, is verlof om ’n leenplaas te beset, jaarliks hernubaar, teen ’n seël van ses riksdaalders met ’n jaarlikse huur van vier-en-twintig riksdaalders verkry; verder is in 1714 ’n jaarlikse belasting of recognitie van vier-en-twintig riksdaalders gehef. Een argiefsintese stel die nuwe veepas-heffing in sterling op vyftig sjielings per jaar plus graantiende, met vryeiendom- verligting vir gevestigde Waveren- en ander ouer bewoners wat by die goewerneur aansoek gedoen het. [3] [4]
Die huur of leen by die regering van grond wat aan private vryeiendom grens—die tenure bekend as leenings eigendom—het daardie aanliggende akkers as nog die eiendom van die Kompanjie behandel selfs wanneer dit saam met die getitelde grond gebruik is. Jaarlikse hernuwing van verlof om ’n leenplaas te beset het ’n gevoel van onsekerheid van tenure geskep wat nywerheid ontmoedig en verbetering vertraag het; die Julie-vryeiendomdeur vir ou Waveren-inwoners was ’n beperkte antwoord op daardie onsekerheid, nie ’n algemene omsetting van die pastorale grens nie. Dorpserwe wat ’n jaar leeg gestaan het, het aan die Kompanjie teruggeval, ’n reël gemik op spekulasie in Tafelvallei- erwe terwyl die kasteel ná die pokkedodes nog besette strate en belasbare huishoudings nodig gehad het. [3] [4]
Tesame het die maatreëls binnelandse veeposte stywer aan jaarlikse betaling gebind terwyl titel sekerheid aan manne wat al lank op die grond was, gebied is. Veeboere het nog van Waveren die Breede af en van Hottentots-Holland langs die Zonder End uitgebrei; die Julie-heffing het hulle as recognitie gevolg eerder as as ’n opgemeette kadastrale belasting. Die Julie-grondpakket was dus sowel ’n inkomstewerktuig as ’n nedersettingsdissipline ná die bevolkingsverliese van die pokkejaar—die eerste nuwe grondgeld wat die Kompanjie as sulks uit veeposte getrek het. [3] [4]
Seëlregte op regsdokumente — vanaf 20 Julie 1714
Ná die 20ste van Julie 1714 is vereis dat seëls op verskillende soorte dokumente aangebring moes word om hulle wettig te maak. Hierdie dokumente het transportaktes van grond en slawe, testamente, huwelikskontrakte, erfsertifikate, handelslisensies, volmagte, en in die algemeen alle notariele aktes en stukke wat deur howe van reg gegaan het, ingesluit. Die vereiste seëls het in waarde van ses pennies tot twaalf sjielings en ses pennies gewissel. [3]
’n Seël van ses riksdaalders het al sedert 1703 aan die jaarlikse verlof om ’n leenplaas te beset geheg. Die Julie-plakkaat het daardie papier-eis van pastorale lisensies tot die gewone instrumente van die vrye lewe veralgemeen. Elke transport van ’n slaaf of ’n morg, elke huwelikskontrak en erf- sertifikaat, elke handelslisensie en volmag het nou ’n sigbare Kompanjie-eis gedra voordat dit in die reg geldig was. Die reeks van sespennies tot twaalf en sespennies het die las volgens die gewig van die instrument gegradeer eerder as volgens ’n plat hoofbelasting. [3] [4]
In ’n jaar van inkomsteherstel ná pokke-sterftes het die Julie-seëlplakkaat die papier van burgerlike transaksies in ’n bestendige klein opbrengs langs die Augustus- drankveiling en die graantiende verander. Testamente wat al vroeër in die jaar opgestel is—onder hulle die testament van Johannes Guillaume de Grevenbroek, gedateer die 3de van Februarie 1714, wat ’n goue ring met granaatstene aan die Franse vlugteling Pierre de Villiers bemaak het, wat met vrou en kinders aan die voet van Paarlberg te Drakenstein gewoon het, “ter erkenning van die vriendelikheid vroeër van sy geloofsgenote in Frankryk ontvang”—toon hoe dig daardie notariele verkeer al was voordat die seëlreël in werking getree het. Vanaf 20 Julie het sulke instrumente die Kompanjie se merk nodig gehad om in die hof te staan. [3] [8]
Petrus van Aken op Drakenstein; Slicher arriveer — Augustus 1714
Ds. Petrus van Aken, wat deur die direkteure as predikant van Drakenstein aangestel is, het in Augustus 1714 aangekom en dadelik die plig oorgeneem. Hy is te Utrecht gebore, waar sy vader Arnoldus van Aken gewoon het. Sy vrou Anna Margaretha Bolwerk was deur huwelik verwant aan die familie van goewerneur Maurits Pasques de Chavonnes, van wie etlikes na die Kaap gekom het. Geruime tyd voor daardie aanstelling was die gemeente sonder ’n herder. Hendrik Bek het die betrekking van Mei 1702 tot April 1707 gehou; daarna het die kudde jare sonder ’n permanente predikant gegaan. [3] [8]
In 1713 het die Drakensteinse kerkeraad aan die Classis van Amsterdam geskryf dat hulle ses jaar sonder ’n permanente predikant was, en dat die gemeente, destyds sowat sewehonderd siele, kinders en volwassenes, in ’n kerk so bouwvallig dat dit nie nog ’n jaar sou staan nie, onregeerbaar en ontaard geraak het. Hulle het om ’n predikant gevra wat Frans kon praat, sodat ouer lidmate wat nie Nederlands verstaan het nie, ten minste in daardie taal vermaan en getroos kon word, aangesien die kinders al in Nederlands onderrig is. Valentyn het op sy besoeke die Drakensteinse kerk binne en buite sleg gebou gevind en meer soos ’n skuur as ’n kerk; Kaapse briewe van 1708 het die bidplek al ’n hok of skuur van baie nederige aansien genoem. Van Aken se Augustus-aankoms het dus ’n vakature gesluit wat van Bek se vertrek deur die hele Helot-tussentyd en tot in Chavonnes se eerste winter geloop het. [3] [8]
In dieselfde jaar as van Aken, hoewel in ’n heel ander hoedanigheid, het Lambertus Slicher van Middelburg die Kaap bereik. Hy het ses jaar as kapelaan van die garnisoen te Lillo gedien; weens verskille en vyandigheid in daardie gemeente het hy vrywillig bedank en as adelbors op die skip Vaderland Getrouw in die Kompanjie se diens getree. Hy was goed onderlê in Latyn, Grieks en Hebreeus, en het goeie getuigskrifte van die predikante van die plekke waar hy gedien het, gehou. Kort daarna is hy as rektor van die Hoërskool aan die Kaap, destyds pas gestig, aangestel, en het hy koshuisleerlinge in sy huis geneem—’n onderwysopening wat later skrywers onder Chavonnes se dienste aan die nedersetting gereken het. [7] [8]
Drakenstein het dus in dieselfde maande ’n vaste predikant ontvang as Tafelvallei ’n permanente goewerneur. Die Franstalige ouer lidmate het nog pastorale troos in hulle eie taal nodig gehad; die kinders is al in Nederlands grootgemaak. Die bou van ’n behoorlike kerk sou op later kollektes, ’n Huising-nalatenskap en Van Hoorn se liefdadigheidsrestant wag; wat 1714 self gelewer het, was die man in die preekstoel ná ses vakante jare, en ’n geleerde adelbors wat binnekort in die dorp skool sou hou. [3] [8]
Engelse kusboot en vier Bennebroek-matrose — 4 September 1714
Op die 4de van September 1714 het ’n gedekte boot agt-en-twintig voet lank by nege voet breed onder Engelse vlag in Tafelbaai aangekom. Haar skipper het berig dat sy doelbewus in Engeland gebou is vir handel aan die suidoostelike kus van Afrika, en in stukke na Delagoabaai in ’n vaartuig genaamd die Clapham Galley geneem is. Sy is daar inmekaargesit, het sedertdien aan die kus handel gedryf, en het nou volgens afspraak na Tafel- baai gekom om op die terugkeer van die Clapham Galley uit Indië te wag. [3]
Sy het ’n rivier ingevaar, waarvan die naam nie gegee word nie, en daar die sewe oorlewende matrose van die Bennebroek gevind, van wie sy vier na die Kaap gebring het. Daardie sewe het by ’n kusstam in oorlog met die San gewoon, op die oewer van ’n rivier met ’n bevaarbare mond, en het onder hulle ’n Fransman gehad wat sowat dertig jaar tevore vergaan het. Die interessantste deel van die skipper se verhaal was dat hy by verskeie plekke waar hy onder Delagoabaai aangedoen het, ’n groot hoeveelheid ivoor vir krale en koperringe gekry het wat uitdruklik in Engeland vir handel met die kusstamme vervaardig is. Engelse private handel en die herwinning van vier van die sewe Bennebroek-Europeërs het dus op dieselfde klein gedekte romp Tafelbaai binnegekom. [3]
Engelse handelaars was dus in 1714 al aan die suidoostelike kus van Afrika besig, met ’n ivoorverkeer wat die Kompanjie nie van Tafelbaai af op dieselfde kusstrook georganiseer het nie. Krale en koperringe in Engeland vir daardie ruilhandel gemaak, het getoon hoe doelbewus die reis toegerus is. Die ongenoemde rivier wat die Bennebroek-manne gehou het, het iewers onder Delagoabaai gelê op ’n kus wat die kasteel nog hoofsaaklik uit wrak en gerug geken het. [3]
Die Februarie-Malabaar en die September-Engelse boot tesame het die hooftydige terugkeer van persone wat in 1714 aan die Kaap uit die Natalse wrak bekend was, voltooi. Drie Europeërs moes nog gesoek word. Ivoorruil suid van Delagoabaai, met Engelse krale en koperringe, het die raad ook gewys dat vreemde kusvaartuie al waters bewerk het wat die Postlooper vir wrakgoed eerder as vir ’n Kompanjiefabriek sou moet deursoek. [3]
Die Postlooper gestuur om die Natalse kus te deursoek — November 1714
In November is die galjoot Postlooper gestuur om langs die kus van Natal na die wrak van die Bennebroek te soek, en indien moontlik haar kanonne en ankers sowel as die drie oorlewende matrose te herwin. Ná ’n afwesigheid van byna ses maande het sy teruggekeer met die berig dat nóg manne nóg wrak gevind kon word. Die vertrek self het tot laat 1714 behoort; die leë terugkeer het in die volgende jaar geval, maar die bevel en die seil het die Kompanjie se eie poging in hierdie kalender gesluit om te voltooi wat die Engelse boot slegs gedeeltelik gedoen het. [3]
Kanonne, ankers en drie vermiste Europeërs het die Postlooper se opdrag bepaal. Die Engelse gedekte boot het al vier matrose uit ’n ongenoemde rivier gehaal; die galjoot moes die res en watter metaal nog in die branding gelê het, vind. Geen Kompanjiefabriek het op daardie strand gestaan nie. Die soektog was dus ’n kruisvaart langs ’n kus wat aan Engelse private handelaars en aan die Malabaar wat dit geloop het, bekend was, nie ’n besoek aan ’n Nederlandse pos nie. [3]
Die galjoot se mislukking om òf wrakgoed òf manne te vind, het die Bennebroek-lêer afhanklik gelaat van die vier matrose wat al in September geland het, van die Malabaar wat in Februarie die kasteel bereik het, en van watter later private berigte ook al mag aankom. Vir Chavonnes se eerste jaar was die November-seil die Kaap se amptelike oostelike soektog; die nietige uitslag sou eers ná die galjoot se lang kruisvaart bekend word. Kalender 1714 het dus die wrakverhaal met een oorlandse oorlewende geopen en die Kompanjie se poging met ’n galjoot nog ter see gesluit. [3]
Onbekende veesiekte en die wolversending — 1714
In 1714 het ’n rampspoed erger selfs as oesverlies die land getref. Beeste en skape is deur ’n siekte wat nie tevore bekend was nie, aangeval, en groot getalle het gevrek. Die uitbraak behoort tot Chavonnes se eerste jaar alhoewel die volle skaarste eers in die seisoene daarna gevoel is, toe slag- vee moeilik bekombaar geraak het en die burgers se skape tienduisende minder getel is. Vir die installasiejaar self is die feit die verskyning van ’n nuwe veesiekte op dieselfde pastorale grens wat Julie se veepas-huur pas begin belas het. [3]
Alle pogings om die groei van ’n bemarkbare skaapwol aan te moedig, het tot dusver misluk. In 1714 is seshonderd-en-vyftig pond na Europa gestuur, maar die gehalte was so sleg dat dit by openbare veiling nie soveel as wat dit gekos het, opgelewer het nie. Die versending staan dus as nog ’n eksperiment van die installasiejaar wat nie betaal het nie—wol op die boeke langs koring wat wél betaal het, en langs ’n veesiekte wat mettertyd die vleis- voorraad skerper as enige kort oes sou knyp. [3]
Die toeval was bitter vir veeboere wat al die nuwe recognitie betaal het. Veeposte van Waveren die Breede af was nou vyftig sjielings per jaar, of vier-en-twintig riksdaalders soos die grondtenure-verhaal dit het, plus graantiende op wat hulle ook al gesaai het, verskuldig, terwyl ’n onbekende siekte die kuddes gesny het wat daardie huur veronderstel het. Chavonnes se eerste doel het die grootboek gebly; die veesiekte en die waardelose wolbaal het getoon hoe min pastorale wins die kasteel deur plakkaat alleen kon beveel. [3] [4]
Koringuitvoer, goeie seisoene en setlaarsname — 1714
In 1713 was die reënval ruim, maar pokke het uitgebreide bewerking verhinder. Opbrengste op saad gesaai was buitengewoon groot, en in 1714 het die hoeveelheid koring uitgevoer vierduisend driehonderd vyf-en-sewentig muid beloop. Daardie syfer het die Kaap se Batavia-graandiens tot die orde van die beter jare voor die droogtetrog van 1712 (1 020 muid) en die beperkte pokke-uitvoer van 1713 (1 956 muid) herstel. [3]
Die oeste van 1714 tot 1716 was so goed dat vyftienduisend vierhonderd muid koring oor daardie drie seisoene na Batavia gestuur is, of meer as vyfduisend muid gemiddeld jaarliks. Die herstel het in Chavonnes se installasiejaar begin. Volle graantiendes wat sedert Februarie 1711 beveel is, het nog die invorderingsreg ingekader; die nuwe veepas-huur van Julie het langs tiende op enige graan wat daardie poste opgelewer het, gesit. In die Kompanjie se besittings in Indië was die aanvraag na koring beperk, en dit kon elders teen ’n laer tarief as twaalf sjielings per muid, die prys destyds aan die Kaap betaal, verkry word; gehalte was nie in geskil nie, maar prys en die wisseling van seisoene wel. Vir 1714 self was die feit wat by die kasteel getel het, die herstelde uitvoer van vierduisend driehonderd vyf-en-sewentig muid ná twee swak jare en ’n pokke-oes. [3]
Tussen die begin van die agtiende eeu en die aankoms van goewerneur De Chavonnes het ’n lang lys familiename wat later dwarsoor Suid- Afrika bekend sou word, die koloniale rekords binnegekom—onder hulle van Aardt, Badenhorst, Bek, Bernard, Best, Beukes, Blankenberg, Bok, Bosman, Bronkhorst, du Buisson, Buys, Cilliers, Ditmaar, Eksteen, van Emmenes, Faure, Fick, le Grand, Grobbelaar, Hasselaar, van Heerden, Herbst, Holland, Holm, Human, Kleinveld, Knoetsen, Kotzé, Langeberg, Lens, Ley, van der Linde, Lourens, Maasdorp, Maré, Meyboom, Moolman, Munnik, Niemand, Oberholster, Oelofse, Paassen, Pottier, van Reenen, Richter, Robberts, Roos, Scholtz, Steenekamp, Stols, Sweetman, Sweris, Terreblanche, Uys, Verron, Vledman, Voogt, de Vries, van der Walt, de Wet en Zaaiman. Die lys is ’n rol van verskyning in die boeke eerder as ’n enkele immigrantevloot van 1714, maar dit merk die vrybevolking wat Chavonnes se grondhuur en seëlreëls nou belas en getitel het. Gedurende die tydperk van sy regering sou min nuwe koloniale vanne bygevoeg word. [3]
Een naam op daardie rol kan met selfstandige besonderhede aan die installasiejaar vasgemaak word. Antoine Faure, gebore te Oranje in 1683, seun van die koopman Pierre Faure en Justina Pointy, het in 1714 in die Kompanjie se diens aan die Kaap aangekom. Pierre en Justina het onder godsdiensvervolging na Holland gevlug; Pierre het later in 1689 na Oranje teruggekeer en daar gesterf. In dieselfde jaar as sy aankoms het Antoine met Rachel de Villiers getrou, dogter van die vlugteling Abraham de Villiers, en manlike nageslag nagelaat. In 1719 is hy as voorleser en skoolmeester te Stellenbosch aangestel. Faure se Kompanjie-intrede en huwelik in ’n gevestigde vlugtelinggesin toon hoe ’n enkele 1714-aankoms by die vrygemeenskap aangesluit het wat die Julie-huur en seëlmaatreëls nou bereik het. [3] [8]
Ander vlugtelingpapier van dieselfde twaalf maande het die notariele en gemeente-boeke gevul wat Julie se seëls binnekort sou dek. Op die 13de van Januarie 1714 is ’n nagelate dogter van Abraham en Jacquemina du Pree as Anna te Drakenstein gedoop. In 1714 is drie afsonderlike inventarisse van die bestorwe boedels van die broers Abraham, Jacob en Pierre Vivier deur Jacquemina du Pree, weduwee van Abraham, die enigste van die drie wat getroud was, onderteken. Sara Couchet, weduwee van Guillaume du Toit van Ryssel, is in 1714 oorlede; Susanne Costeux, vrou van Gerrit Meyer, is omtrent dieselfde jaar oorlede. Volgens die burgerrolle was in 1712 die getal koloniste—manne, vroue en kinders—sowat eenduisend negehonderd nege-en-dertig; die pokkewinter het daardie vrybevolking toe gesny, en 1714 het op ’n uitgedunde nedersetting oopgegaan wat nog oesarbeid moeilik by Khoikhoi-krale kon huur wat byna verdwyn het. [3] [8]
Veeboere het nog van Waveren die Breede af en van Hottentots-Holland langs die Zonder End uitgebrei. Ná die pokkevernietiging van georganiseerde Khoikhoi-gemeenskappe naby die ouer distrikte is in 1713 en 1714 nog duisende dooie liggame en leë hutte gevind waar die Hessequa, Goringhaiqua, Cochoqua, Chainouqua en Grigriqua hul krale gehad het. Die vernaamste inheemse moeilikheid wat vir die uitdyende veegrens opgeteken is, het by die San (Boesmans) gebly, wie se afsondering hulle die epidemie gespaar het. Chavonnes se eerste jaar het nog nie groot Boesman-kommandos geopen nie; dit het inkomstewerktuie vasgelê, ’n Drakensteinse predikant ná ’n sesjaar-vakature geïnstalleer, en die Bennebroek- personeel-lêer sover Tafelbaai dit kon, afgehandel, terwyl koringopgawes en nuwe familietredes soos Faure s’n die herstel van vrynedersetting ná die pokkejaar gemerk het. [3] [7]