Boer History1832 aan die Kaap die Goeie Hoop: Cole, die nuwe handves, tweeduisend slaweienaars, en Maqoma
Die Januarie-gedenkskrif vir ’n wetgewende vergadering — Januarie 1832
Luitenant-generaal sir Galbraith Lowry Cole was in sy vierde Kaapse jaar. Hy het op die 9de van September 1828 die eed afgelê, ná ’n oortocht van Mauritius in HMS Tweed. Die Kaap het nog geen verkose huis gehad nie. Interne reg het by ’n goewerneur wat deur die kroon aangestel is en ’n raad van advies gesit. Koloniste was geneig om te dink dat as hulle ’n verteenwoordigende vergadering kon kry, baie van die euels wat op hulle gedruk het, sou verdwyn. Daarom het ’n stuk in Januarie noord gegaan: nie omdat ’n oorlog aan die Visrivier oopgemaak het nie, maar omdat Kaapstad wette hier wou hê, deur manne wat hier woon. [3]
Vroeg in 1827 is ’n petisie vir só ’n vorm van regering, onderteken deur 1600 persone, na Engeland gestuur. Op die 8ste van Junie 1827 het mnr. Baring dit aan die laerhuis voorgelê. Ná ’n bespreking wat gewys het dit sou nie warm ondersteun word nie, is dit beveel om op die tafel te lê, en daar was ’n einde daaraan. Drie jaar later is dit gevolg deur ’n ander tot dieselfde gevolg, wat op die 24ste van Mei 1830 deur lord Milton aan die laerhuis voorgelê is. Sir George Murray, destyds minister van kolonies, het dit dadelik teëgestaan. Na sy mening sou dit Nederlandse en Engelse koloniste teen mekaar sit, en sou dit deur wetgewing probeer om die slawe en die Khoikhoi te onderdruk. Sy opmerkings het die petisie se lot beslis. [3]
Die volgende appèl was aan die koning in raad. Op die 16de van Julie 1831 is ’n openbare vergadering in die saal van die kommersiële beurs in Kaapstad gehou, toe besluit is om ’n gedenkskrif op te stel, met die bede dat die koning behaag sou wees om die administrasie van die interne sake van die kolonie toe te vertrou aan ’n goewerneur wat deur die kroon aangestel is, ’n uitvoerende raad wat deur hom met die sanksie van die kroon gekies is, en ’n wetgewende vergadering saamgestel uit verteenwoordigers wat deur die inwoners verkies is. Cole het daardie gedenkskrif op die 6de van Januarie 1832 aan burggraaf Goderich deurgestuur. Geen onmiddellike optrede is in hierdie jaar daarop geneem nie. Die stuk het saakgemaak omdat die Kaap nog ’n kroonkolonie onder ’n soldaat-goewerneur was, en omdat Goderich dieselfde minister was wat, op die 26ste van Mei 1831, Nederlandse boere van die afgestane grond tussen die Visrivier en die Keiskama uitgesluit het. Engels het die amptelike taal van die kantore gebly. Die howe het gesit soos hulle sedert die 1ste van Januarie 1828 gesit het. [3]
Kroongrond op veiling en die nuwe handves — Mei–Junie 1832
Onder Cole se stelsel is die vestiging van die grens bewerkstellig deur toekennings tussen die Winterberg en die samevloeiing van die Koonap en die Visrivier, vry van heffing of huur, aan ongeveer 100 individue wat sonder onderskeid gekies is uit die gesinne van ou koloniste en onlangse Britse setlaars, met geen ander onderskeid as persoonlike kwalifikasie nie, en met slawe-arbeid verbied. ’n Plaas van die gewone grootte van 3000 morgen moes minstens 4 weerbare Europese manne daarop hê. Goderich se depêche van die 26ste van Mei 1831 het daaraan ’n einde gemaak: Nederlandse boere moes van die afgestane gebied uitgesluit word; Engelse setlaars en Khoikhoi mag daar geplaas word, maar die grond moes verkoop word, nie gegee nie. Daardie instruksies is in Augustus 1831 gevolg deur ander dat geen kroongrond in enige deel van die kolonie vervreem moes word nie behalwe deur verkoop by openbare veiling, en dat een van die voorwaardes van die verkoop die uitsluiting van slawe-arbeid moes wees. Cole het probeer om die minister van kolonies te beweeg om dit te heroorweeg. Hy het misluk. Gevolglik is op die 17de van Mei 1832 ’n kennisgewing uitgereik dat kroongrond daarna nie op erfpag uitgegee sou word nie, maar opgemeet en vir verkoop by openbare veiling aangebied sou word, nadat ’n minimumprys daarop geplaas is. Die kennisgewing het saakgemaak omdat ’n plaas aan die Koonap nie meer ’n vrye toekenning aan ’n man was wat met ’n musket daarop sou sit nie; dit was ’n lot op veiling, met geen slawe-arbeid in die voorwaardes nie. [3]
Uitgawe is in die siviele lys gesny, nie net op die grens nie. Mnr. P. B. Borcherds, siviele kommissaris en residensiele landdros van die Kaap, ná meer as 30 jaar diens, is van 800 pond tot 500 verminder, en het die voormalige distrik van Simonstad by sy sorg gekry. Hy is van die taak onthef om polisie-sake in Kaapstad te verhoor, welke plig by dié van die superintendent gevoeg is, baron De Lorentz, wat van 700 pond tot 600 verminder is. Mnr. Crozier, die posmeester-generaal, ná 27 jaar diens, is van 600 pond tot 400 verminder. Die snye het saakgemaak omdat die kolonie se gewone rekeninge nog vereffen is deur te trek op papiengeld wat as kapitaal vir die bank geskep is, en omdat ’n goedkoper siviele lys dieselfde beleid was wat nou kroongrond op veiling sit in plaas daarvan om dit weg te gee. [3]
Die hooggeregshof het ook veranderinge ondergaan waarin ’n vermindering van uitgawe in die oog gehou is, hoewel die primêre doel groter doeltreffendheid was. Op die 16de van Junie 1832 is ’n nuwe handves van justisie uitgereik, wat in ’n mate die handves vervang het wat op die 24ste van Augustus 1827 die koninklike toestemming ontvang het. Daardeur is die regters tot 3 in getal verminder, en is hul beperking tot barristers of advokate opgehef. Volgens die bepalings van die eerste handves is hulle by briewe-patent onder die groot seël aangestel; nou is hul kommissies opgestel onder die openbare seël van die kolonie ingevolge lasbriewe onder die koning se tekenhandleiding. Die begunstiging van die hof is van die hoofregter na die goewerneur oorgedra. Twee regters moes ’n kworum vorm, en by meningsverskil moes uitspraak opgeskort word totdat al 3 teenwoordig kon wees. In siviele sake kon ’n appèl na die privy council gedoen word wanneer die saak in geskil die waarde van 500 pond was. Die weeskamer is afgeskaf, en sy pligte is na die meester van die hooggeregshof oorgedra. [3] [4]
’n Ordonnansie van die goewerneur in raad, gedateer die 6de van Mei 1831, het bepaal dat onkunde van die Engelse taal persone nie van jurielede sou diskwalifiseer nie, en het alle vrye manne — behalwe sekere amptenare — tussen 21 en 60 jaar oud, wat grond van die jaarlikse waarde van 1 pond 17 sjielings en 6 pennies besit het, of belasting tot die bedrag van 20 sjielings in die land en 80 sjielings in die Kaapse distrik betaal het, dienspligtig gemaak. Die nuwe handves van justisie het hierdie beginsel bevestig. Hoewel hierdie handves nagekom is so ver dit die vermindering van die getal regters betref, deur die verskuiwing van regter Burton na die hooggeregshof van Nieu-Suid-Wallis in November 1832, is dit andersins nie nagekom tot die 1ste van Maart 1834 nie. Wat in Junie gehang het, was nie nog ’n landdros aan die Visrivier nie. Dit was ’n hof van 3 op papier, ’n goewerneur wat nou die hof se amptenare benoem het, ’n weeskamer wat in die meester se kantoor ingevou is, ’n jurie wat nog nie Engels hoef te praat nie, en ’n handves wat, behalwe vir Burton se skip, nog nie gesit het nie. [3]
Die slaweboeke, die vergaderingsordonnansie, en tweeduisend eienaars — Februarie–September 1832
Op die 2de van Februarie 1830 is ’n bevel in raad uitgereik om die verskillende bepalings oor slawe in die kolonies wat aan die wetgewende gesag van die koning in raad onderworpe was — Trinidad, Berbice, Demerara, St. Lucia, die Kaap die Goeie Hoop, en Mauritius — te wysig en in een wet saam te bring. Dit is op die 12de van Augustus 1830 in Kaapstad gepubliseer. Die ses-en-twintigste klousule het vereis dat elke slawe-eienaar ’n strafrekordboek moes hou, en dat dit twee keer elke jaar aan die beskermer voorgelê moes word. Cole het aan Goderich geskryf dat die slaweienaars eenparig vasbeslote was om die strawwe van die wet te ly eerder as om aan die boek te voldoen, en dat as hy die nakoming moes afdwing, ’n groter militêre mag as wat destyds in Suid-Afrika was, nodig sou wees. Op die 11de van April 1831 het Stellenbosch die boeke uitgejou en vensters gebreek, en is mnr. Faure ontneem. Die boek het in 1832 saakgemaak omdat die bevel nog gesit het, die garnisoen nog te klein was om dit af te dwing, en Londen ure en toegang by dieselfde lêer sou voeg. [3] [4]
Op die 6de van Februarie 1832 is ’n aanvullende bevel in raad uitgereik, wat slaweienaars, behalwe dié wat in Kaapstad en Grahamstad of binne 20 myl van daardie plekke woon, van die hou van strafrekordboeke onthef het. Hierdie bevel is in die kolonie ontvang saam met ’n ander van die 2de van November 1831, en albei is gepubliseer om op die 28ste van Augustus in werking te tree. Die bevel van die 2de van November het die ure van slawe-arbeid tot 9 daagliks beperk, die indiensneming van slawe tussen 6 in die aand en 6 in die oggend verbied, en aan beskermers en assistent-beskermers geregtelike en polisiebevoegdhede gegee met die reg om te eniger tyd op landgoedere en in slawewonings in te gaan, met ander klousules byna ewe vernietigend vir die eienaars se gesag. Die opgewondenheid was nou so groot dat Cole dit nodig geag het om te verhoed dat die mense vergader om sake te bespreek. Die Februarie-stuk het dus die meeste plase die boek gespaar, en Kaapstad en Grahamstad — en elkeen binne 20 myl van hulle — nog daaraan gebind gelaat, terwyl die November-ure en die beskermers se reg van toegang van einde Augustus sou sit. [3] [7]
Op die 6de van Junie 1832 het hy ’n ordonnansie gepubliseer vir die voorkoming en onderdrukking van vergaderings waardeur die vrede en goeie orde van die kolonie in gevaar gestel mag word. Dit moes vir 1 jaar alleen van krag wees. Dit is as ’n ordonnansie van die goewerneur in raad uitgereik, hoewel 3 lede daarteen gestem het en slegs 2 ten gunste. Terselfdertyd het die goewerneur ’n proklamasie uitgereik, waarin hy vir homself die volle en hele bevoegdheid voorbehou wat wettig in hom berus om enige persoon uit die nedersetting te verwyder wie se voortbestaan daarin deur hom as nadelig vir die vrede, goeie orde en sekuriteit daarvan geag word, en verklaar dat hy nie sou huiwer om daardie bevoegdheid ten volle en onmiddellik tot uitvoering te bring in enige geval waarin hy dit geskik ag om dit uit te oefen nie. Die ordonnansie is deur die keiserlike owerhede bekragtig, maar Goderich het die goewerneur opgedra om by die gerieflikste geleentheid op ’n vroeë datum die proklamasie te herroep, ten minste so ver dit die verwydering van Britse onderdane betref. Asof die bestaande wet van 1824 met betrekking tot openbare vergaderings nie genoeg was nie, het Cole dit nodig gevind om meer uitdruklike lasgewings uit te reik om verenigde optrede van die slawe-eienaars te verhoed. Die ordonnansie het saakgemaak omdat ’n raad van advies vergaderings met 3 stemme teen 2 geknevel het, en omdat die minister van kolonies nie ’n Kaapse goewerneur sou toelaat om Britse onderdane op sy eie woord uit die kolonie te skeep nie. [3] [4]
Toe die eerste opwelling van gevoel bedaar het, het die goewerneur sy toestemming tot ’n openbare vergadering gegee, en op die 17de van September 1832 het ongeveer 2000 slaweienaars in Kaapstad bymekaargekom. Mnr. Michiel van Breda is as voorsitter verkies. Die uiterste orde is dwarsdeur die verrigtinge gehandhaaf, hoewel toesprake gelewer is en resolusies eenparig aangeneem is tot die gevolg dat baie van die klousules van die bevel in raad nie alleen onregverdig in beginsel was nie, maar ontoepaslik op die toestand van die kolonie, en nie uitgevoer kon word nie. Die vergadering het besluit dat as ’n verkose wetgewende vergadering aan die Kaap toegestaan word, sodat wette wat by die land pas gemaak kan word, hulle nie alleen tot die verbetering van die toestand van die slawe sou saamwerk nie, maar tot die afskaffing van slawerny self. Die hele byeenkoms slaweienaars het toe van die kommersiële beurs Grave-straat opgemarsjeer, en in die oop ruimte voor goewermentswoning halt gemaak. Van Breda en advokaat Henry Cloete is afgevaardig om hul resolusies bekend te maak en met Cole te onderhandel, wat vooraf toegestem het om hulle te ontvang. Hierdie here het die goewerneur ingelig dat die slaweienaars bereid was om die strawwe van die wet te ly, maar hulle kon dit nie gehoorsaam nie, en hulle het gesmeek dat die werking van die bevel in raad, wat hulle as onregverdig beskou het, opgeskort mag word. Die goewerneur het geantwoord dat dit buite sy mag was om aan hul wense te voldoen. ’n Dokument is toe opgestel en algemeen onderteken, waarin die slaweienaars verklaar het dat hulle die aanstootlike bepalings van die bevel in raad nie kon gehoorsaam nie, en geprotesteer het teen die rampspoedige gevolge wat uit ’n poging om dit af te dwing, moes voortvloei. Die optog het saakgemaak omdat 2000 name op ’n protes nie ’n koningsbevel opgeskort het nie, en omdat Cole, wat in Junie vergaderings geknevel het, nog nie kon lig wat die koning in raad geskryf het nie. [3] [4] [7]
Intussen het die beweging vir die algehele afskaffing van slawerny in alle Britse kolonies, wat met die stigting van die Anti-Slavery Society in hierdie jaar begin het, ’n omvang aangeneem wat goed vir die sukses van die oogmerk voorspel het. Van elke deel van die land het die geskreeu teen slawerny harder geword, en manne en vroue van alle range en godsdienstige denominasies het hul lot daarin gegooi. Eers by die algemene verkiesing van hierdie jaar, toe beloftes om teen slawerny te stem van kandidate vir die parlement geëis is, kon die laerhuis beweeg word om meer as ’n verbygaande belangstelling in die vraag te neem. Mnr. T. F. Buxton, wat hom geheel aan die saak oorgegee het, is in staat gestel om ’n mosie in te dien wat tot die aanstelling van ’n parlementêre komitee gelei het om getuienis te versamel en die hele onderwerp te ondersoek. Hierdie komitee het van die 1ste van Junie tot die 11de van Augustus 1832 gewerk, en het toe nog nie byna al die sake wat voor hom gebring is, behandel nie. Hulle het tot die slotsom gekom dat slawerny ’n euel was waarvoor daar geen remedie was nie behalwe uitroeiing, en dat uitroeiing veilig sou wees. Buxton, anders as so baie van sy volgelinge, het nie toegelaat dat sy meegevoel vir die swartes teen sy gesonde verstand loop nie, en het sodoende groot aanstoot aan die oorgeesdriftige abolisioniste gegee deur te bepleit dat die uitroeiing versoenbaar moes wees met die veiligheid van alle klasse. Niks verder is in hierdie jaar gedoen nie. In Kaapstad en ander dorpe en gehuggies is ’n genootskap gestig om die vryheid van jong meisies te koop; die stadige en geleidelike werking van hierdie metodes van bevryding het die filantrope in Engeland nie bevredig nie, wat intussen self niks anders vir die slawe gedoen het as om, jaar ná jaar, ’n massa wetgewende bepalings deur te voer wat beperkings en strawwe vir die eienaars voorsien het nie. Wat aan die Londense komitee gehang het, was nie ’n Kaapse statuut nie. Dit was ’n bevinding dat slawerny geen remedie het nie behalwe uitroeiing, bereik terwyl Cole nog nie die ure en die boeke kon opskort wat van die 28ste van Augustus moes sit. [4] [7]
Stuurman, Dingane, en Moselekatse — Augustus–September 1832
Vir ’n tyd lank was die noordelike grens van die kolonie onderhewig aan die verwoestings van ’n bende wat hul vesting op die eilande in die Oranjerivier tussen Olivenhoutdrift en die groot valle gehad het. Vir ongeveer 70 myl sprei die rivier oor ’n vlakte wat van 1 tot 7 of 8 myl breed wissel, vol digte ruigtes, opgesny in ’n menigte eilande, baie van aansienlike grootte, sommige waarvan slegs bereik kan word deur 4 of 5 vinnige onvadbare strome oor te steek. Aan die begin van die eeu was hierdie eilande die toevlug van die roverkaptein Afrikaner; sy seun Jonker het ’n rower gebly, maar omdat sy verwoestings hoofsaaklik teen die Herero gerig was, is hy byna uit die oog verloor in die Kaapkolonie. Tussen hom en die okkupante van die eilande in 1830 was daar hoegenaamd geen verband nie. Die leier van die latere roverbende was ’n Khoikhoi met die naam Stuurman, wat in vroeër jare met een van die Griekwa-nedersettings verbind was. Sy volgelinge was hoofsaaklik Korannas en Griekwas, maar onder hulle was verskeie vlugtende slawe en desperado’s van gemengde bloed. Hy was volkome onverskillig wie hy beroof, want hy het sonder onderskeid die Batlhaping in die noorde, die boere van die kolonie in die suide, en die Griekwas onder Andries Waterboer in die ooste aangeval. Sy gebruik was om partye van 50 tot 70 man, goed berede en gewapen, uit te stuur, wat skielik verskyn het waar hulle nie verwag is nie, en almal afgemaai het wat probeer verhoed het dat hulle die vee wegjaag. In een jaar was daar meer as 30 verslae van die siviele kommissaris van Graaff-Reinet wat hul gruweldade uiteensit. [3]
In Augustus 1832 het ’n sterk party ’n skielike inval in die Nieuveld gemaak, en verskeie veeboere met hul gesinne en vee naby Slangfontein gevind. Hulle het al die vee weggejaag en drie koloniste met die name Faber, Van der Merwe, en Steenkamp vermoor, asook Van der Merwe se vrou. ’n Kommando van boere, onder die siviele kommissaris Van Ryneveld, het hulle so gou moontlik gevolg, maar het hulle so goed vir verdediging voorberei gevind dat ná ’n uitputtende veldtog van 6 weke, waartydens die koloniste die swaarste ontberings en ontberinge deurgemaak het, die kommando onsuksesvol moes terugkeer. Langs die hele uitgestrekte noordelike grens was daar nie ’n enkele soldaat of polisieman nie, en daar was geen moontlikheid om ’n verdedigingsmag van enige aard te voorsien nie. Om die gewone uitgawe van die kolonie te dek, is papiengeld wat as kapitaal vir die bank geskep is, jaar ná jaar aangespreek, sodat daar geen middele was om bystand aan die boere te verleen wat aan Stuurman se rooftogte blootgestel was nie. Die inval het saakgemaak omdat vier grafte by Slangfontein al was wat die noordelike grens kon toon vir ’n regering wat nie een polisieman op die eilande kon sit nie. [3]
Die Griekwas was in ’n baie onstabiele toestand. Adam Kok het sy hoofkwartier by Philippolis gehad, die Londense genootskap se stasie wat deur ds. dr. John Philip in die teenswoordige distrik van daardie naam gestig is. Hy was toe ’n ou en swak man, en hoewel hy so welgesind teenoor die koloniale regering was as wat hy kon wees, is hy in ’n groot mate deur sy skoonseun Hendrick Hendrickse, ’n wilde en gewelddadige individu, regeer; só was Kok se invloed aan die kant van orde nie groot nie. Sy mense het gewissel tussen gehoorsaamheid aan hom en om hom te ignoreer om by die Korannas onder Abraham Kruger in hul roofekspedisies aan te sluit. Die Korannas was ’n nomadiese en roweragtige volk, die vernaamste veediewe en die slegste vyande van die onskadelike Betshuana, wat hulle aanhoudend beroof het om die handelaars uit die kolonie van die vee te voorsien wat hulle vir buskruit en brandewyn verruil het. In sommige gevalle het hierdie handelaars die Korannas gevolg en toe vir vee geruil wat hulle moes geweet het gesteel was. Kok het in ’n brief aan mnr. Ryneveld van die 20ste van Februarie 1832 gesê dat as die handelaars verbied word om in gesteelde vee te handel, die rooftogte sou ophou. By een geleentheid het hy van ’n party handelaars ’n aantal vee geneem wat hulle só verkry het en dit aan hul regmatige eienaars, die beroofde Betshuana, teruggegee. Die brief het saakgemaak omdat ’n Griekwa-kaptein by Philippolis die siviele kommissaris van Graaff-Reinet gevra het om koloniale kruit en brandewyn te stop, en omdat Stuurman se eilande op dieselfde rivier gesit het. [4]
Ná hierdie rowers het Moselekatse aan die hoof van die Matabele gekom. In 1830–31 het hy die Bangwaketsi oorval en hulle byna uitgeroei; die vernietiging van die Bahurutsi en Bakwena het daarna gevolg. In September 1832 het Dingane ’n leër teen Moselekatse gestuur, wat daarin geslaag het om die oop land oor te steek sonder om ontdek te word, en ’n skielike aanval gemaak het. Hoewel verras, het die Matabele desperaat geveg, en eindelik is die aanvallers met ’n verlies van 3 hele regimente afgeslaan. Maar hierdie omstandigheid was vir Moselekatse ’n bewys dat hy nog sonder veel moeite deur die Zoeloes bereik kon word, en, uit vrees dat hy weer aangeval mag word, het hy sy hoofkwartier na Mosiga verskuif, waar die Bahurutsi vroeër hul hoofkraal gehad het. Van daardie posisie het hy sy krygers teen die Barolong gestuur. Sommige van hulle het na die woestyn gevlug, waar hulle Balala geword het; deel van een stam, met Matlabe sy jong kaptein, is by die Matabele ingelyf; Gontse en Tawane het met ’n paar volgelinge suidwaarts gevlug. In die land van die Bahurutsi, Bangwaketsi, Bakwena, en Barolong was daar nou geen ander meester as Moselekatse en die leeus nie. ’n Handelaar met die naam Whittle het in hierdie jaar van Grahamstad na die Limpopo gereis waar sy loop noordwes anderkant die Magaliesberg is. Die skuif het saakgemaak omdat drie Zoeloe-regimente op die veld gelaat genoeg was om ’n Matabele-hoofkwartier te skuif, en omdat die hoëveld noord van die Vaal nou een meester gehad het. [3] [3]
Somerset, Maqoma, en Philip onder die kapteins — 1832
Tyali is toegelaat om gronde by die Mankazana op dulding te okkupeer; hy het altyd ’n dubbele rol gespeel, en aanhoudende dreigemente van uitsetting het min of geen uitwerking gehad nie. In hierdie jaar het luitenant-kolonel Somerset, wat altyd toegeeflik teenoor Maqoma was, hom met ’n paar volgelinge toegelaat om die grens oor te steek om hul talle vee te wei, omdat die gras in hul eie land skaars en onvoldoende was. Hy het nie teruggekeer nie. Sy mense het hom bietjie vir bietjie gevolg totdat die hele stam weer in die verbode land was. Wat Maqoma self betref, was daar geen grond vir klagte nie: veldkornette en andere het van sy goeie gedrag getuig, soos blyk uit sy terugbesorging van vee in gevalle waar dit seker was dat die diefstal deur enige van sy mense gepleeg is. Maar sy mense, so naby aan Tyali s’n geleë, het by hulle in hul strooptogte aangesluit. Somerset het op die 17de van Januarie 1832 van die Tyumie aan kaptein Duncan Campbell geskryf dat daar baie aansienlike opgewondenheid dwarsdeur die hele Xhosa-gebied gelyk het te wees ten gevolge van die moord op die Thembu-kaptein Powana, en dat uit wat hy vasgestel het dit nie ’n punt was wat met rus gelaat sou word nie; dit alles het tot verdere invalle op die kolonie deur die vlugtende Thembu gelei. Die verlof het saakgemaak omdat ’n weipermit vir ’n paar volgelinge ’n stam westekant die Tyumie geword het, en omdat Powana se bloed, nie ’n nuwe Visrivier-oorlog, was wat Somerset in Januarie van daardie rivier gerapporteer het. [3] [4]
Onverstoord deur die Theopolis-ondersoek van die vorige jaar, het Philip sy koers voortgesit. In hierdie jaar was hy weer onder die Xhosa-kapteins. Hierdie keer is hy vergesel deur ’n mnr. Bruce, van die Honourable East India Company se diens, ’n gentleman wat op pad huis toe van Indië was en die geleentheid gebruik het om ’n paar weke in die Kaapkolonie deur te bring. Of hy met opvattings oor naturelle-vraagstukke reeds gevorm aangekom het, of of dit ’n geval was van slegte omgang wat goeie maniere bederf het, is nie duidelik nie, maar seker is dit dat hy die sentimente en metodes van Philip goedgekeur het. Hierdie twee het saam die Xhosa-land besoek en die verskillende kapteins oor die gevaarlike onderwerp van die afgestane gebied ondervra. Cole was die vorige jaar oortuig dat Philip se gesprekke veel te doen gehad het met die skandelike gedrag van die kapteins kort daarna, maar hy kon geen bewys lewer nie en kon dus geen amptelike kennis daarvan neem nie. Die besoek het saakgemaak omdat die afgestane grond dieselfde strook was wat Goderich beveel het om verkoop, nie gegee, te word nie, en omdat ’n superintendent en ’n Indiese Kompanjie-passasier met die kapteins daaroor gepraat het terwyl Somerset se weiverlof die westelike oewer gevul het. [4]
Hermanus, ’n deserteur van Maqoma se stam wat, omdat hy ’n tyd tevore inligting oor sy kaptein aan die Britse troepe gegee het, bang was om anderkant die Keiskama te woon, is deur kaptein Andries Stockenstrom toegelaat om te woon waar hy wil in die kolonie eerder as om terug na sekere dood gestuur te word. Hy het ’n kraal by die Blinkwater gevorm, ongeveer 10 myl van Fort Beaufort, en is teen hierdie jaar aangesluit deur ’n aantal desperado’s wat hul deel van lastigheid tot die Katrivier-nedersetting en die kolonie bygedra het. Die nes is in hierdie kalender nie skoongemaak nie. Ds. James Laing het nog vir Glasgow gesit. Die Glasgowse genootskap het nog een stasie naby die bron van die Tyumie gehad, ’n ander by ou Lovedale verder af langs dieselfde rivier, ’n derde by Burnshill aan die Keiskama, en ’n vierde by Perie naby een van die bronne van die Buffalo. Read het nog by Philipton gesit. Thomson het nog by die Kat teen 200 pond gesit. Wat die grens hierdie jaar bygevoeg het, was nie nog ’n kommando aan die Mankazana nie, maar ’n weiverlof wat ’n stam geword het, ’n brief van die Tyumie oor Powana se bloed, ’n superintendent en ’n Indiese Kompanjie-passasier op die afgestane grond, en ’n Blinkwater-kraal wat ’n aanhang gekry het. [3] [4]
Grahamstad, Port Frances, wol, en die biblioteek — Maart–November 1832
Edel is die toenemende belangrikheid van Grahamstad deur die besit van ’n koerant gemerk, maar sy aanspraak as ’n sentrum van handel moes gemerk word deur die oprigting van ’n gebou wat ’n soort aandelebeurs of bourse in die belang van handel sou wees. Dit moes die Commercial Hall heet, en kon as teater, openbare byeenkomssale, leeskamer, of vir enige ander openbare doel wat met die hoofoogmerk strook, gebruik word. Majoor T. C. White was die dryfveer in hierdie beweging. ’n Komitee is in Februarie 1832 gevorm, toe besluit is om ’n som van 1500 pond in aandele van 50 riksdaalders elk vir boudoleindes in te samel. Mening het verdeeld gelyk oor die vraag of die bestaande behoeftes van die plek só ’n inrigting geverg het: die oprigting van ’n steiger by Port Elizabeth of ’n vuurtoring by Kaap Recife is deur sommige as nuttiger doeleindes beskou waarop die geld te spandeer. Die aandele is egter baie geredelik opgeneem, en ’n petisie is aan die goewerneur gestuur met die versoek om ’n gedeelte van erf nr. 20 in Hoogstraat toe te ken. Op die 6de van April 1832 het hy hieraan toegegee. Die tender van mnr. George Gilbert vir 20000 riksdaalders is aanvaar. Die hoeksteen was nie vir hierdie kalender nie. Ander stewige openbare geboue wat in hierdie tyd opgerig is, het die nuwe Wesleyaanse kapel ingesluit, nou bekend as die Shaw Hall in Grahamstad, só genoem ter ere van ds. W. Shaw, wat in hierdie jaar gebou is, en die Wesleyaanse kapelle in Salem en Bathurst en die episkopale kerk by laasgenoemde plek. Die toekenning het saakgemaak omdat Hoogstraat nou ’n erf vir ’n beurs gehad het, en omdat sommige van dieselfde manne wat die aandele geneem het, nog ’n steiger in die branding by Algoabaai meer as ’n saal wou hê. [4]
’n Merkwaardige kenmerk van die stigting van die Bathurst-kerk was dat dit deels as ’n soort aandelemaatskappy begin is. 1000 pond is vir die oprigting van die gebou vereis; van hierdie som het die koloniale tesourie 250 pond gegee, die Society for the Propagation of the Gospel 250, en die oorblywende 500 is in aandele van 5 pond elk ingesamel, die rente aan die aandeelhouers om uit die bankhuur en offergawes betaal te word. ’n Regeringsordonnansie is in Junie 1832 deurgevoer wat dit magtig en regulasies vir die algemene bestuur van die kerk bevat. Aandeelhouers het die eerste keuse van banke gehad, hoewel hulle huur daarvoor moes betaal; die aandele mag privaat verkoop word maar nie by openbare veiling nie. Een aandeel het een stem in die verrigtinge van die kerkraad gegee. Mense van alle godsdienstige denominasies het belang in die Bathurst-kerk gestel. Majoor Mitchell van die Royal Engineers het die gebou ontwerp, en die klip- en baksteenwerk is deur mnr. Bradshaw van Bathurst, een van die 1820-setlaars, uitgevoer. Onder die aandeelhouers was Stockenstrom met 4 aandele, en Robert Godlonton met 1. Die ordonnansie het saakgemaak omdat ’n plattelandse kerk soos ’n maatskappy gefinansier is, en omdat bankhuur die rente op 5-pond-aandele moes betaal. [4]
Grahamstad lyk of dit in die saak van ’n steiger by Port Elizabeth beweeg het vóór Port Elizabeth self. Op die 12de van Maart 1832 is ’n openbare vergadering in die Freemason’s Tavern gehou, toe resolusies aangeneem is dat ten gevolge van die groot ongerief en aansienlike verlies wat gely word deur die teenswoordige wyse van landing van goedere by Port Elizabeth per brandingbote, asook die vertraging vir skepe wat die hawe besoek en veel skade aan passasiers wat aan wal kom, ’n steiger gebou word; dat aangesien ’n som van 4000 pond vereis sou word, ’n intekenlys van aandele van 25 pond elk oopgemaak word; dat ’n premie van 50 pond aangebied word vir die beste model van ’n geskikte steiger; en dat kaptein Campbell, majoor T. C. White, C. Maynard, W. R. Thomson, W. Cock, F. Stell, en E. Norden die Grahamstad-komitee vorm. Die pale en die dek was nie vir hierdie kalender nie. Private onderneming het ook nie op die pad ontbreek nie. In hierdie jaar het die kooplui van Grahamstad, wakker vir die noodsaaklikheid van ’n pad af teen een van die hoë heuwels in die reeks wat op die pad na Port Elizabeth oorgesteek moet word, die aanleg van só ’n pad onderneem. Dit is die Howison’s Poort-pad, só genoem na Alexander Howison, wat nie alleen die dryfveer in die onderneming was nie, maar vir etlike jare die superintendent van die werk. ’n Som geld is by openbare intekening in Grahamstad ingesamel, en onder Howison se leiding het die werk begin. Dit het in hierdie kalender stadig gevorder. Die vergadering het saakgemaak omdat Grahamstad 4000 pond vir ’n steiger gestem het 5 jaar voordat Port Elizabeth proefpale ingedryf het, en omdat dieselfde kooplui ’n poort op die pad na daardie baai begin het. [4] [4]
Die aangename vooruitsigte van Port Frances was alreeds tot ondergang gedoem. In 1831 is die amp van haawemeester afgeskaf, en in hierdie jaar is instruksies van die minister van kolonies ontvang vir die onmiddellike en algehele afskaffing van die doeane-departement, en die verkoop van die doeanekantoor en haawemeestershuis. Mnr. Henry Nourse het albei op die 5de van November 1832 gekoop: eersgenoemde met byna 4 morgen grond vir 215 pond, laasgenoemde met byna 3 morgen vir 36 pond. Die skoolmeester se salaris en die poskontrak is in hierdie kalender nog nie onttrek nie. By Uitenhage is Pohl se saak, wat sedert die drostdy-kontrak geloop het, eers in hierdie jaar eindelik vereffen, toe hy ook deur ’n toekenning by arbitrasie tevrede gestel is. In hierdie jaar, toe Pohl eindelik vereffen is en 10 jaar nadat die huis begin is, het die vraag ontstaan wat daarmee gedoen moes word. Cole het die siviele kommissaris gevra om sy mening te gee oor die wyse waarop die gebou tesame met die gronde daaraan verbonde tot die grootste voordeel van die regering gebruik of van die hand gesit mag word, met die voorstel dat dit miskien die moeite werd sou wees om geld daaraan te spandeer om dit vir een of ander openbare doel nuttig te maak. Daar is voorgestel dat die residensiele landdros se, siviele kommissaris se, en ander openbare kantore daar gehuisves moes word, asook akkommodasie vir die besoekende rondgaande hof. Die inwoners se verontwaardiging en die petisie teen ’n huis wat feitlik buite die dorp is, was nie vir hierdie kalender nie. [4]
Meer as aan enige van die vroeëre eksperimenteerders is die krediet vir die sukses van wol in die ooste te danke aan drie halfsoldy Engelse offisiere, luitenante Richard Daniell, Charles Griffith, en Thomas White. Daniell het in 1820 as immigrant onafhanklik van regeringshulp na hierdie kolonie gekom, met ’n party van 15 individue, en het as toekenning die plaas Sweetmilk Fountain, nie ver van die Boesmansrivier nie, verkry. Nadat hy op die Engelse wyse geboer en byna alles verloor het wat hy na Suid-Afrika gebring het, het hy in 1827 weer merino-skape begin teel, en was so suksesvol dat hy aan die begin van hierdie jaar 10000 pond fyn wol geskeer het. In hierdie tyd was sy trop die keurigste in die oostelike distrikte, en sy ramme, versigtig geteel uit die suiwerste ingevoerde stoet, het hoër pryse as enige ander in die mark behaal. White se stoet van Table farm is daarna as tweede alleen aan dié van Daniell beskou. Gelisensieerde handelaars in die ooste was oor die algemeen ’n fatsoenlike klas mense. Teen 1828 het die invoere van Albany tot 55201 pond per jaar gestyg, terwyl die uitvoere 41290 was; vir hierdie jaar was die ooreenstemmende syfers 112845 pond en 86931 pond onderskeidelik. [3] [4]
Die Suid-Afrikaanse openbare biblioteek is, nadat die peilbelasting in Desember 1827 herroep is en nadat die kamers in die openbare geboue vereis is, na ’n vleuel van die kommersiële beurs verskuif. Op die 3de van Februarie 1830 het ’n ordonnansie in die plek van die trustees wat deur die goewerneur aangestel is, ’n komitee van 9 persone gestel wat deur jaarlikse intekenaars gekies moes word. Van die regering was geen hulp te kry nie. Maar die nuwe komitee het so kragdadig sy reg tot vergoeding bepleit vir die bedrag wat deur die weeskamer geleen en bestee is om kamers in te rig wat toe vir die openbare diens gebruik is, dat in hierdie jaar 20 van die aandele wat die regering in die kommersiële beurs besit het, aan die biblioteek oorgedra is, en kort daarna is ’n huis en tuin wat deur die onderwyser van ’n regeringsskool beset is, eweneens aan die komitee oorgemaak om die eis te bevredig. Van daardie datum het die biblioteek van intekeninge afgehang. Wat die ooste en die dorp hierdie jaar gebou het, was nie nog ’n steiger in die branding nie, maar ’n saal toegestaan op ’n erf in Hoogstraat, ’n Wesleyaanse skip genoem na Shaw, ’n Bathurst-kerk wat banke as aandele verkoop het, ’n poort onder Howison begin, twee huise by Port Frances aan Nourse verkoop, ’n drostdy waarvan Cole nie geweet het wat om mee te doen nie, 10000 pond van Daniell se wol, Albany-syfers wat sedert 1828 meer as verdubbel het, en 20 aandele in die beurs vir ’n biblioteek wat die tesourie nie meer sou huur nie. [3] [4]
Piketberg, Natal, Colesberg, en Herschel — 1832
Op die 1ste van April 1832 het die mense van daardie deel van die land om Piketberg ’n petisie aan die presbitery van die Kaap gestuur met die versoek dat hulle tot ’n gemeente afsonderlik van Tulbagh en Clanwilliam gevorm mag word. Die presbitery het die versoek aan die regering aanbeveel, en verlof is gegee om die voorlopige stappe te doen. Op die 18de van Augustus is daarom ’n vergadering op die plaas van mnr. J. Basson gehou, toe ’n komitee aangestel is om die ontwerp uit te voer. Ouderlinge, diakens, en ’n dorp na die berg genoem was nie vir hierdie kalender nie. Tot 1831 was daar nêrens in die groot en verspreide distrik Albany ’n Nederduits gereformeerde kerk nie; in daardie jaar het die siviele kommissaris in Grahamstad, volgens De Mist se regulasies, die eerste ouderlinge en diakens gekies. ’n Kerkgebou van hul eie was nie vir hierdie kalender nie. By Colesberg, aangemoedig deur ’n regeringstoekenning van ongeveer 18000 morgen insluitende Coles Kop, is die hoeksteen van die kerk op die 29ste van November 1830 gelê. Teen April 1832 is 14385 riksdaalders — ongeveer 726 pond — aan die gebou bestee, en op daardie datum was die kerk klaar en besemskoongelaat. Somerset-Oos was nie so gelukkig nie: dit het geen toekenning van gronde gehad wat verkoop kon word nie, en moes dus tot ’n lening toevlug neem. In hierdie jaar, met die toestemming van die regering, is ’n som geld geleen in die hoop dat ’n kerkbelasting van 6 sjielings op elke erfpag- en leenplaas die kerkraad in staat sou stel om die skuld te vereffen. Die April-voltooiing het saakgemaak omdat Colesberg nou ’n skip op 18000 morgen gehad het, en omdat Somerset-Oos slegs ’n lening en ’n belasting van 6 sjielings gehad het. [3] [4]
Die Rooms-Katolieke gemeenskap het tydens die administrasie van De Mist ’n begin gemaak, maar sy loopbaan was wisselvallig en min vordering is gemaak. In 1824 het mnr. Scully, die enigste priester in Suid-Afrika, die land gelaat. In Maart 1826 het ds. Theodore Wagener gekom en ’n vergoeding van 100 pond per jaar uit die koloniale tesourie ontvang; in Mei 1827 is hy aangesluit deur ds. T. Rushton. Die arbeid van hierdie twee manne was tot Kaapstad beperk, meer bepaald tot die soldate in die garnisoen. Op die 15de van Mei 1832 het Wagener bedank om na Europa terug te keer, en het Rushton in sy salaris opgevolg. Die oostelike provinsie het nog sonder ’n priester gesit. In hierdie jaar was sir John Herschel in die kolonie. Die bedanking het saakgemaak omdat Kaapstad nog een priester gehad het wat 100 pond uit die tesourie betaal is, en omdat Albany nog geen een gehad het nie. [3] [4]
’n Bevel in raad van die 22ste van Februarie 1832 het vorige doeane-bepalings herroep en die reg op Britse goedere uit Britse besittings oral behalwe die Oos-Indië op 3 persent van die waarde vasgestel. Oos-Indiese produkte en goedere uit vreemde lande moes 10 persent betaal. Skepe wat aan lande in vriendskap met Groot-Brittanje behoort, kon na die kolonie enige goedere die groei, produk, of vervaardiging van hul eie lande vervoer, en kon Kaapse produkte na enige deel van die wêreld vervoer, op dieselfde voorwaardes as Britse skepe. Hoepe, dawe, en vate wat in die wynhandel gebruik word, moes vry van reg wees. Van 1806 tot 1814 was die koloniale produkte wat uitgevoer is van die gemiddelde waarde van 61491 pond per jaar; van 1816 tot 1826 het dit 198446 pond gemiddeld, en daarna het dit gestadig gestyg. Wyn het nog die lys aangevoer, hoewel die reg van Oktober 1831 teen 2 sjielings en 9 pennies begin het om te tref; huide en velle en wol was aan die klim. Die Februarie-bevel het saakgemaak omdat die wynvat vry ingekom het, Britse goedere 3 persent betaal het, en die Oktober-wynreg in Engeland alreeds die artikel gesny het wat nog die Kaapse lys aangevoer het. [3] [3]
By Natal was die klein gemeenskap nie deur enige wette gebind nie, behalwe dat sommige van sy lede kapteins van partye swartes was en die oppergesag van Dingane erken het. Hierdie manne het absolute mag oor die mense onder hul beskerming uitgeoefen. Hierdie toestand van sake, asook dat blankes in die gewoonte was om Dingane in oorlog by te staan, het tot die kennis van die keiserlike regering gekom, en op die 25ste van Mei 1832 het Goderich Cole opgedra om ’n offisier na Natal te stuur om gesag oor die Europeërs daar uit te oefen. Maar aangesien hy die salaris van die offisier tot ’n som van nie meer as 100 pond per jaar beperk het, was die goewerneur nie in staat om die instruksies uit te voer nie. Die Fynns het Buntingville op die 11de van Augustus 1831 gelaat in geselskap van mnr. James Collis, wat Natal die voorafgaande jaar besoek het en nou op pad van Grahamstad was om hom as handelaar by die hawe te vestig. Binne die volgende jaar het ongeveer 15 of 20 ander Engelse — onder hulle die vader en ’n jonger broer van die Fynns — ook hul weg na Natal gemaak, en ’n bestaan as handelaars of olifantjagters gesoek. Isaacs het nooit teruggekeer nie. Die opdrag het saakgemaak omdat Port Natal nog onder Dingane gesit het, en omdat 100 pond nie ’n offisier sou koop wat Cole kon stuur nie. [3]