Boer History1715 aan die Kaap die Goeie Hoop: Cranendonk sekunde, wynbelasting, Mauritius-battery en Potgieter se eerste koloniale kommando
Statute van Indië as reg van die hooggeregshof — 12 Februarie 1715
Omdat die hooggeregshof wou hê dat die wette waarvolgens hulle sake moes beslis behoorlik omskryf word, het die politieke raad op die 12de van Februarie 1715 beveel dat die statute van Indië streng nagevolg moes word, behalwe waar hulle deur plakkate van bevoegde gesag aan die Kaap gewysig is. Die bevel het ’n geskrewe hiërargie van reëls vir gewone litigasie vasgelê: Batavia se Indiese statute as grondslag, en plaaslike plakkate as die Kaapse uitsondering. Dit het nie ’n nuwe wetboek geskep nie; dit het genoem watter ingevoerde korpus die hof moes toepas wanneer Kaapse plakkate stil was. [3]
Daardie Februarie-besluit is onder die hoofde van Chavonnes se eerste volle kalenderjaar as die grondslag van koloniale reg gelys. Kompanjiesamptenare, vryburgers en litigante voor die hooggeregshof het nou ’n vaste antwoord gehad op die vraag watter reg onbesliste punte regeer. Plakkate wat reeds aan die Kaap uitgevaardig is, het die plaaslike oorskrywing gebly; alles anders het na die Indiese statute teruggeval. Die hooggeregshof het om omskrywing gevra, nie om ’n eie Kaapse digest nie, en die raad het geantwoord deur die bank aan Batavia se korpus te bind met ’n Kaapse uitsonderingsklousule. [3]
Die volgende jaar sou die summiere jurisdiksie van die hof van landdros en heemrade in siviele sake tot £10 8s. 4d. uitgebrei word, maar daardie uitbreiding het tot 1716 behoort. Binne kalenderjaar 1715 was die Februarie-besluit die jaar se vernaamste regsomskrywing. Dit het langs die wynbelasting van Maart, die Mauritius-fondasie van Februarie, en die geskrewe verlof wat later burgerkommandos gemagtig het, gesit: ’n jaar waarin die kasteel neergeskryf het watter reg die hof moes volg, watter produk by die pers belas moes word, en watter bure ná gesteelde vee kon ry. [3]
Mauritius-battery se hoeksteen — 20 Februarie 1715
Nadat die oppergesag besluit het om bykomende vestingwerke in Tafelvallei op te rig, het die goewerneur op die 20ste van Februarie 1715 die hoeksteen gelê van ’n battery wat hy Mauritius genoem het, naby die seestrand aan die voet van die Leeuwrug. Die terrein was die strand waar ’n latere breekwater die baai sou inloop—’n kuspunt gekies om die toegange buite die ouer kasteellyne te versterk. Die steen en die naam het die formele opening van die werk in Maurits Pasques de Chavonnes se tweede kalenderjaar aan die Kaap gemerk. [3]
Die Vergadering van Sewentien het toe gemeen dat planne en spesifikasies eers deur ’n ingenieur opgestel en aan hulle voorgelê moes word voordat verder gegaan word. Daardie opdrag het die bouwerk na die hoeksteen vertraag: die besoek van Pieter Gysbert Noodt, direkteur van vestingwerke in Nederlands-Indië, sou eers op 6 Mei 1718 begin, en hy het slegs tot 18 April 1719 gebly. Kalenderjaar 1715 het dus die naamgewing en die fondasie gehou, nie die voltooide battery of die ingenieur se Kaapse verblyf nie. Konstruksie het ver verby die Februarie-seremonie gestrek; die battery is eers in April 1726 voltooi, meer as elf jaar nadat die steen gelê is. [3]
Aanvanklik het die voltooide werk die naam Mauritius behou wat Chavonnes by die fondasie daaraan gegee het. Dit is later populêr die Chavonnes-battery genoem, en daardie populêre naam is amptelik in November 1744 toegeken. Vir Tafelvallei in 1715 het die Februarie-dag voorneme en ’n benoemde kuswerk by die Leeuwrug aangeteken; die lang bouwerk, die populêre hernoeming na die goewerneur wat die steen gelê het, en die amptelike titel teen die middel van die eeu het almal voor die kalenderjaar gelê wat die battery se geskiedenis geopen het. [3]
Die vestingwerke wat toe bestaan het, was die kasteel en hierdie nuwe kusbattery. Laasgenoemde is in Februarie 1715 begin op die lyn waar ’n latere breekwater die baai sou inloop; geen tweede kasteel is begin nie. Chavonnes se steen het dus ’n benoemde werk bygevoeg tot ’n nedersetting wat nog, in die hoofsaak, deur die pentagon van die vorige eeu verdedig is. Die Sewentien se later eis om ingenieursplanne het nie die battery ontnaam of die terrein verskuif nie; dit het slegs die metselwerk uitgestel wat, meer as ’n dekade later, die Mauritius-werk as ’n voltooide battery op daardie strand sou afrond. [3]
Relatiewe rang en kerksitplekke — 1715
’n Onderwerp wat dwarsdeur die agtiende eeu baie aandag geniet het, was die relatiewe rang van die verskillende individue in die gemeenskap, en, omdat die kerk die plek was waar almal bymekaargekom het, die posisie wat elkeen in daardie gebou moes inneem. Die direkteure het verlang dat die burgers so na as moontlik van dieselfde stand moes wees, maar toe siviele en militêre ampte van verskillende soorte geskep is, was sommige onderskeidinge onvermydelik. Daar was egter ’n algemene gevoel van eerbied vir wettige gesag wat behoorlik uitgeoefen is, sodat by die burgerbevolking elkeen se plek sonder veel moeite erken is. [3]
In die binneland het die landdros eerste gerangskik, as verteenwoordiger van die Edele Kompanjie. Hy het die voorste sitplek in die kerk gehad, wat ietwat verhef en met ’n afdak onderskei is. Naas hom in rang het die predikant gekom. Die heemrade het gevolg, en het ’n besondere sitplek in die kerk net agter die landdros gehad. Die ouderlinge en diakens het sitplekke aan weerskante van die preekstoel gehad, en die militêre offisiere het erkende plekke in die liggaam van die gebou gehad, volgens hulle graad. Die vroue van al hierdie notabeles het op stoele gesit wat in die genoemde volgorde geplaas is, en dit was een van die pligte van ’n kerkbeampte wat die koster genoem is om te sien dat die sitplekke in hulle regte posisies was. [3]
Onder die dienaars van die Kompanjie was die stryd om plek voortdurend. In die leër en vloot was dit maklik om die grade te omskryf, maar buite daardie takke van die diens het ingewikkelde vrae voortdurend ontstaan. Daar was die grade opperkoopman, koopman en onderkoopman, dog dié het nie elke moeilikheid van voorrang gedek nie. Dieselfde hoofstuk wat die Mauritius-fondasie van 20 Februarie 1715 aanteken, lê daardie sitplek-orde neer as die staande openbare kaart van rang in die jaar wat die battery benoem is: die kerk, nie die kasteelplein nie, was waar die nedersetting se hiërargie elke Sondag vertoon is. [3]
Abraham Cranendonk neem as sekunde oor — 4 Maart 1715
Maurits Pasques de Chavonnes was slegs sowat twee maande geïnstalleer toe een van die eerste slagoffers van sy antikorrupsie-dryf sy tweede-in-bevel was. In Mei 1714 is die sekunde Willem Helot, wat onlangs waarnemende hoof van die regering was ná Louis van Assenburgh se dood en deur die pokkejaar, geskors omdat hy eiendom van die Kompanjie vir eie gebruik toegeëien het. Die nuwe goewerneur, eenvoudig in persoonlike smaak en onder streng direkteursbevele om te besuinig waar uitgawe reeds ver bo inkomste uitgeloop het, het spoedig meer as ’n bietjie korrupsie in regeringskringe tot nadeel van Kompanjie-inkomste gevind; Helot se val het binne daardie vroeë skoonmaak gesit eerder as as ’n geïsoleerde skandaal. [3] [9]
Nadat die omstandighede aan die direkteure gerapporteer is, is die raad opdrag gegee om Helot sonder rang of salaris na Nederland te stuur. ’n Ontklede voormalige sekunde het dus die Kaap met sy gesin sonder betaling verlaat; die oortog is waarskynlik deur sy vrou, Maria Engelbrecht, gedra, wat as weduwee van dominé Hercules van Loon gemaklik daaraan toe was. In elk geval het die Helots uit die Kaapse toneel verdwyn. Die vakature in die tweede stoel het toe byna tien maande gestrek terwyl Chavonnes sonder ’n vaste sekunde geregeer het. [3] [9]
Abraham Cranendonk, onlangs fiskaal van die vestiging aan die Hoogly, wat as Helot se opvolger aangewys is, het by die Kaap aangekom en die plig op die 4de van Maart 1715 oorgeneem. Sy installasie het die tweede stoel in die politieke raad herstel en die persoonlike vakature wat Helot se skande gelaat het, gesluit. Die nuwe sekunde het uit Bengaalse diens gekom eerder as uit ’n lang Kaapse leertyd; sy eerste Kaapse jaar sou saamloop met die wynbelasting, die Mauritius-fondasie en die San-kommandos van dieselfde kalender—onder ’n goewerneur wie se besuinigingsmes reeds huur op veepaste, seëlregte, ’n belasting op wyn wat boere pars, en verminderde openbare werke gesny het, dog nog burgerlike agting behou het deur geleidelike en taktvolle toepassing. Die tweede stoel wat só gevul is, sou in die amptelike lys van Maart 1715 tot Oktober 1721 duur. [3] [9]
Wynbelasting van vier sjielings en twee pennies per legger — 12 Maart 1715
Op die 12de van Maart 1715 is ’n belasting van vier sjielings en twee pennies op elke legger wyn wat in die kolonie gepars is, gelê. Hierdie artikel was tot dié datum nie aan tiende of enige belasting onderworpe nie. Die heffing het langs die drankkleinhandel-pacht wat elke 31 Augustus geveil is, die graantiende, die veepas-huur wat vanaf 3 Julie 1714 oopgemaak is, en die seëlregte wat vanaf 20 Julie 1714 op oordragte, testamente, huwelikskontrakte en notariële aktes vereis is, gesit—die inkomste-bondel wat reeds in Chavonnes se eerste maande begin is. [3]
Die Maart-heffing was nie ’n geïsoleerde plaaslike luim nie. Die direkteure het die goewerneur opdrag gegee om middele te bedink om, deels indien nie geheel nie, die groot oorskot van uitgawe bo koloniale inkomste te dek; presiese gelykheid van die boeke kon nie in enkele syfers gestel word nie, maar die tekort was duidelik genoeg om beleid te dryf. Kleinhandel-drankregte het in die eerste kwart van die eeu gemiddeld sowat £3 167 per jaar opgelewer; tiendes, transportgelde en goederewins sowat £4 789; totale koloniale inkomste sowat £8 000 teen uitgawe van nie minder as sowat £14 500 nadat skeepsfooie so ver as die boeke toelaat verminder is. Die wynbelasting was die eerste nuwe heffing van 1715 wat op daardie gaping gemik was, en die eerste direkte heffing op die geparsde produk van die wingerd eerder as slegs op kleinhandel. [3]
Uitgawe is tot die laagste moontlike som gehou deur die betaling van baie klein salarisse en die toelating van voorregte van verskillende soorte aan die offisiere, deur van honderd-en-vyftig tot tweehonderd uit ’n garnisoen van sowat vyfhonderd-en-vyftig mans toe te laat om tydelike diens by boere te neem, en deur slawe-arbeid in bouwerk en tuinmaak te gebruik. By die omskakeling van daardie dag se geld in Britse munt word die swaar gulden wat algemeen in rekeninge na Nederland gebruik is, op een sjieling en agt pennies gewaardeer, en die ligte gulden wat in transaksies in die kolonie en in Indië gebruik is op sestien pennies en twee derdes van ’n pennie. Dít was die boeke waarteen vier sjielings en twee pennies per legger moes tel. [3]
Daardie fiskale druk het by die karakter van die nuwe administrasie gepas. Pasques de Chavonnes was die teenoorgestelde van verkwistend en eenvoudig in persoonlike smaak; hy was ook spaarsaam in regering, al is die spaarsaamheid deur plig eerder as blote gierigheid voorgeskryf. Hy het streng opdragte ontvang om te besuinig en hard probeer om dit na te kom, terwyl hy meer as ’n bietjie korrupsie in amptelike kringe tot nadeel van Kompanjie-inkomste gevind het. Onder die ongewilde maatreëls wat hy ingestel het om die Kaap se handelsbalans te verbeter, was ’n huur op grond wat vir veepaste verhuur is, seëlregte op regsdokumente, ’n belasting op wyn wat boere pars, en ander “ergernise”; hy het ook openbare werke verminder en selfs geweier om die kanaalbrûe in die Heerengracht te laat herstel of vernuwe. [3] [9]
Wynboere wat graanagtige tiende vrygespring het, het nou ’n vaste geldplig per legger by die pers in die gesig gestaar. Die maatreël het nie die Augustus-monopoliepacht vervang nie; dit het ’n produksieheffing stroomop van die kleinhandel bygevoeg en die 1714-bondel—grondhuur van vyf-en-twintig sjielings vir ses maande of vyftig sjielings per jaar, vryeiendomopsies vir ou Waveren-inwoners, dorpsterrein-terugval as huise nie binne twaalf maande gebou is nie, en seëls van ses pennies tot twaalf sjielings en ses pennies—tot in die wingerdekonomie self uitgebrei. Tog teken dieselfde bronne wat die snitte aanteken ook aan hoe min openlike weerstand hulle ontlok het: die besuinigingsmes is geleidelik en met takt toegepas, en deur ’n goewerneur wie se persoonlike houding so voorbeeldig was dat nie baie gemor gehoor is nie, selfs terwyl inkomste steeds agter uitgawe geloop het en die nedersetting se boeke kommerwekkend gebly het. [3] [9]
Terugkeer van die Postlooper van die Natalse kus — 1715
In November 1714 is die galiot Postlooper gestuur om langs die kus van Natal na die wrak van die Bennebroek te soek, en indien moontlik haar kanonne en ankers te herwin asook die drie oorlewende matrose wat nie deur die Engelse kusboot van 4 September 1714 ingebring is nie. Ná ’n afwesigheid van byna ses maande het sy teruggekeer met die berig dat nóg mans nóg wrak gevind kon word. Die leë terugkeer het dus in 1715 geval en die Kompanjie se eie oostelike soektog na die Natalse stranding van 16 Februarie 1713 afgesluit. [3]
Vier van die sewe Bennebroek-Europeërs het reeds met die Engelse boot Tafelbaai bereik; die Februarie-1714-Malabaarse oorlewende het bevestig dat ’n weswaartse trek vanaf die wrak moontlik was. Die Postlooper se nul-vaart het kanonne, ankers en drie mans in die amptelike lêer onverklaar gelaat. Vir Chavonnes se raad het die galiot se verslag die aktiewe Kompanjiejag beëindig sonder berging of verdere redding. Geen faktory het op daardie kus gestaan nie; die soektog was ’n vaart langs ’n kus wat reeds deur Engelse private handelaars geraak is, nie ’n besoek aan ’n Nederlandse pos nie. [3]
Kalenderjaar 1715 het dus die wrakverhaal as ’n geslote Kompanjie-poging ontvang eerder as as ’n nuwe ekspedisie. Die November-uitvaart was die Kaap se amptelike oostelike soektog; die nul-uitslag is eers ná die galiot se lang vaart bekend geword. Wat van die Bennebroek-lêer ná daardie terugkeer oorgebly het, was die vier matrose wat reeds in September 1714 geland het, die Malabaar wat in Februarie van daardie jaar die kasteel bereik het, en watter latere private berigte ook al sou aankom. Kanonne en ankers het in die branding gebly; drie Europeërs het ongevind gebly. [3]
Godslasteringvonnis van Michiel van der Have — Junie 1715
Koloniste het Pasques de Chavonnes meer gerespekteer as wat hulle Willem Adriaan van der Stel of selfs Louis van Assenburgh gerespekteer het, deels omdat hy, in teenstelling met daardie voorgangers, ’n godsdienstige man was. Daardie karakter word dikwels deur inskrywings in die Kompanjiejoernaal geïllustreer. Een sulke inskrywing, gedateer die 6de van Junie 1715, teken die saak van bootsman Michiel van der Have aan, gevonnis weens godslastering van die Here. Die skuldigbevinding het tot dieselfde midjaar-venster as die fiskale en grenssake van die kalender behoort: ’n openbare morele vonnis onder ’n goewerneur wie se vroomheid deel was van die gesag wat hy by die Kasteel uitgeoefen het. [9]
Die straf het skaamte met verbanning gemeng. Op drie agtereenvolgende Sondae moes van der Have by die kerkdeur staan, blootgestel aan openbare aanskouing en met ’n bord wat “Ek is ’n godslasteraar” gelees het. Daarna is die sondaar vir vier jaar na Robbeneiland verban. Kerkdeur-boetedoening het eers die oortreding in die oë van die gemeente vasgelê; die eilandtermyn het hom daarna vir ’n vaste tydperk uit die nedersetting se gewone arbeid en geselskap verwyder. Die volgorde was regterlike teater gevolg deur isolasie—albei onder Kompanjie-bevel, en albei aangeteken as gewone sake van ’n vrome administrasie eerder as as ’n buitengewone skouspelverhoor. [9]
Chavonnes het ’n opmerking bygevoeg wat die joernaal ietwat apologeties bewaar: “Onder ’n Rooms-Katolieke regering sou hy nie so maklik ontkom het nie.” Die goewerneur het dus vier jaar op Robbeneiland en openbare brandmerking by die kerkdeur as betreklik mild teenoor die standaarde van belydenisreg wat hy uit Europa geken het, omraam. Die vonnis het nogtans geadverteer dat godslastering van die Here ’n misdaad was waarop die Kaapse regering met lyf en plek sou antwoord; die apologetiese vergelyking het slegs onderstreep hoe ver ’n Gereformeerde Kompanjie-heerser gemeen het hy die straf reeds ingehou het. In ’n jaar van wynbelasting, statute van Indië en die eerste koloniale San-kommandos het die van der Have-saak ’n ander gesig van Chavonnes se bewind vasgelê: godsdienstige dissipline in die openbaar afgedwing, en gemeet teen Katolieke strengheid deur die man wat dit beveel het. [9]
Franse en Nederlandse sondagdienste op Drakenstein — 1715
Die bevel van 1701 het Nederlands in die Drakenstein-gemeente vereis, en in 1709 is die predikant en kerkbeamptes daar gesê dat hulle in die toekoms hulle briewe aan die regering en hulle nominasielyste vir ampte in Nederlands moes rig en nie, soos tot dusver die geval was, in Frans nie. Petisies dat ds. Beck nog in die vlugtelinge se eie taal kon preek, is na die direkteure verwys, wat die versoek nie sou toestaan nie tensy teenoorgestelde redes dit regverdig, dog die goewerneur gelaat het om te handel soos omstandighede vereis. Die setlaars het verklaar dat hulle dit onmoontlik gevind het om Nederlands te leer omdat hulle een, twee, drie of meer ure van mekaar af gewoon het, en het gevra dat hulle, al is dit slegs een keer per veertien dae, die dienste in hulle eie taal mag hê. [8]
Daardie bevel is nie streng afgedwing nie. Daar is bewys dat Franse dienste by Drakenstein nog jare ná 1701 gehou is. Die kerknotules van 1715 toon dat die Franse diens om halfag op Sondagoggende moes begin en die Nederlandse diens om tienuur. Twee ure op dieselfde oggend, in twee tale, het dus die gemeente se gestelde Sondag-orde in Chavonnes se tweede kalenderjaar gebly—veertien jaar ná die direkteure se Nederlandse opdrag, en in die eerste volle jaar nadat Petrus van Aken in Augustus 1714 die Drakenstein-preekstoel oorgeneem het. [8]
Die notules beantwoord dus ’n vraag wat die 1701-plakkaat gelyk het te sluit. Frans is nie op Drakenstein uitgewis nie; dit het ’n vroeër uur gekry, met Nederlands wat om tien gevolg het. Ná die verwydering in 1707 van ds. Beck van Drakenstein na Stellenbosch het die Kaapse kerkraad op die 26ste van Maart 1710 aan die Classis te Amsterdam geskryf dat die voormalige gemeente nog erg ’n predikant nodig gehad het, omdat die dienste deur ’n sieketrooster waargeneem is, en dat niemand van die predikante wat toe vir buitelandse diens toegelaat is, Drakenstein se besondere vereiste van Frans kon bevredig nie. Kalenderjaar 1715 teken nie daardie gebrek se einde in ’n Franssprekende predikant aan nie, maar dat ’n Franse uur nog op die Sondagbord langs die Nederlandse gestaan het. [8]
Dieselfde gemeente het ’n lede-register gedateer 1715 gehou, bewaar by die uittreksels van dope uit die Franse register wat op Drakenstein deur Paul Roux gehou is. Die rol sit onder die stukke van ’n kerk wat Sondag nog met ’n Franse diens om halfag oopgemaak het. Taal, lidmaatskap en die Sondagklok is dus in dieselfde jaar neergeskryf waarin die hooggeregshof aan die statute van Indië gebind is en ’n wynbelasting op elke legger wat in die kolonie gepars is, gelê is. [8]
Hernude San-rowery — 1715
Vir ’n geruime tyd het die Boesmans (San) nie veel moeilikheid gegee nie, maar in 1715 is hulle rowery hervat. Hierdie mense wou nie hulle leefwyse verander nie, en soos die wild vernietig is, was ’n botsing tussen hulle en die boere onvermydelik. Veeposte het die land binnegedring waar jagbendes nog beweeg het; die epidemie van 1713 het georganiseerde Khoikhoi-gemeenskappe naby die ouer distrikte erger gebreek as wat dit geïsoleerde San-groepe bereik het, en het die veefront se vernaamste opgetekende inheemse moeilikheid by die San gelaat. [3]
Die hernuwing was nie ’n enkele inval nie maar ’n terugkeer na veerowing ná ’n stiller tussentyd. Boere langs uitbreidende veepaste het dieselfde taktiese probleem in die gesig gestaar wat vroeëre dekades reeds getoon het: San-partye wat die terrein geken het, kon skape en beeste dryf en in land verdwyn waar berede agtervolging stadig en onseker was. Die raad se reaksie in 1715 sou beweeg van geskrewe vergunning vir bure om rowers te volg na opeenvolgende burgerkommandos wat met Kompanjie-ammunisie voorsien is. [3]
Eerste ekspedisies teen San-rowers was geneig om op klein skaal te wees, waarskynlik bestaande uit die manlike lede van die beroofde gesin; toenemende vertroudheid met die moeilikhede en gevare het toe kombinasies van boere vir wedersydse bystand bevorder. In die vroeë dae van die moeilikheid was daardie kombinasies onamptelik—onderneem sonder die wete of gesag van die regering—omdat die Kaap ver was en die vinnigste optrede nodig was. Kalenderjaar 1715 is die jaar waarin daardie onamptelike gewoonte geskrewe verlof van die kasteel ontvang het ná ’n konkrete Drakenstein-klag, en waarin regeringskruit, vuurstene en lood die ruiters op opeenvolgende velde begin volg het. [3] [4]
Eerste koloniale kommando onder Hermanus Potgieter — Augustus 1715
In Augustus 1715 het die vrou van ’n Drakenstein-boer by die kasteel verskyn en die goewerneur ingelig dat San-rowers meer as sewehonderd skape van haar man afgedryf het nadat hulle die skaapwagter vermoor het. Die klag was konkreet en plaaslik: ’n benoemde trop, ’n dooie herder, en bure naby genoeg om te ry. Daarop het die goewerneur ’n algemene vergunning op skrif aan die bure van die beroofde man gegee om die rowers te volg en die buit te herwin. ’n Kennisgewing tot dié effek is ook aan die landdros gestuur. Geskrewe verlof van die kasteel, nie ’n garnisoenkolom onder ’n Kompanjie-offisier nie, het dus die agtervolging geopen. [3]
Met dié vergunning het die eerste suiwer koloniale kommando die veld betree. Dit het uit dertig berede burgers bestaan, wat as hulle kommandant ’n boer genaamd Hermanus Potgieter gekies het. Hulle het hulle uiterste bes gedoen om die rowers op te spoor, maar sonder sukses. Die party was koloniaal van samestelling—vryburgers onder ’n burgerkommandant—eerder as ’n gemengde kolom van Kompanjiesoldate en vrye mans onder ’n garnisoenoffisier. Ammunisie en geskrewe verlof het van die kasteel gekom; die ry en die keuse van leier het van die omgewing van die verlies gekom. [3]
Daardie vorm het saak gemaak omdat vroeëre vee-agtervolgings dikwels nog kleiner begin het. Eerste ekspedisies teen San-rowers was geneig om op klein skaal te wees, waarskynlik bestaande uit die manlike lede van die beroofde gesin; toenemende vertroudheid met die moeilikhede en gevare het toe kombinasies van boere vir wedersydse bystand bevorder. Sulke selfopgelegde pligte was geensins lig nie: mans het dae en soms weke oor aansienlike strekke land gereis, swaargekry van weer, watergebrek en voedselskaarste, terwyl die gevaar om rowers in inheemse skuilplekke te volg—waar hulle verborge kon bly tot ’n vlug van vergiftigde pyle die risiko van verder druk gemerk het—herwinning selfs ná bloedvergieting onseker gemaak het. Ná al daardie moeite, uitputting en risiko kon ’n paar gestelde vee herwin word, maar meer dikwels niks nie. Potgieter se dertig ruiters het op die skarnier van daardie evolusie gesit: nie meer ’n enkele huishouding se jag nie, dog nog ’n buurtkombinasie eerder as ’n gereelde militêre detachement, en nog steeds, in Augustus, met ’n nul-herwinning geëindig. [3] [4]
Afstand van die kasteel het die Augustus-prosedure byna onvermydelik gemaak. Om amptelike vergunning in elke binnelandse geval te bekom was dikwels onmoontlik wanneer die vinnigste optrede nodig was, en die regering was nie in staat om soldate of ’n vaste polisiemag op elke buitenste pas te plant nie; die praktiese koers was om boere se pogings te sanktioneer, later betroubare veldkommandante met magtiging om mans op te roep aan te stel, en orde en die vermyding van vyandelikhede te beveel terwyl dit self buskruit, vuurstene en lood voorsien het. In 1715 het daardie sanksie die vorm van Chavonnes se geskrewe algemene verlof en die landdros se kennisgewing aangeneem; die dertig burgers het Potgieter nog self gekies. Versuim om die trop te herwin het nie die jaar se geweld beëindig nie. Die Augustus-verlof en Potgieter se ruiters het ’n patroon gevestig wat latere kommandos van dieselfde seisoen sou herhaal: burger-agtervolging gemagtig ná ’n konkrete klag, Kompanjie-ammunisie op opeenvolgende velde, harde naspoorwerk, en geen blywende opruiming van die rowers nie. Die eerste suiwer koloniale veldmag van die Kaap se opgetekende San-oorloë het dus die boeke binnegegaan as ’n nul-herwinning ná ’n skaapwagter se moord en ’n verlies van meer as sewehonderd skape. [3] [4]
Bergrivier- en Waveren-invalle; opeenvolgende kommandos — 1715
Ná Potgieter se nul-herwinning het die San begin om die boere langs die Bergrivier en in die Land van Waveren algemeen te plunder. Hulle het sommige herders vermoor, etlike huise aan die brand gesteek, en ’n groot aantal beeste afgedryf. Daar is gevrees dat hulle die rypwordende koring sou verbrand. Sommige van die mees blootgestelde boere het hulle huise verlaat, en ’n paar gesinne is heeltemal geruïneer. Die druk was nie meer ’n enkele Drakenstein-trop nie maar ’n breë front van die Bergvallei tot in die Tulbagh-kom, waar buitenste veepaste en graanlande binne bereik van dieselfde rowers gelê het. [3]
Verskeie kommandos agtereenvolgens is opgeroep en gestuur om die rowers te verdryf, met die regering wat ammunisie voorsien het—buskruit, vuurstene en lood op dieselfde patroon wat reeds vir buurt-agtervolging ná die Augustus-verlof gesanksioneer is. Die instruksies waaronder hulle die veld betree het, was nadruklik dat bloedvergieting sover moontlik vermy moes word, en vroue en kinders nie lastig geval moes word nie. Maar dit was ’n soort oorlogvoering waarin mans se harte geneig was om te verhard. Wat as geskrewe verlof ná ’n konkrete klag begin het, het ’n seisoen van herhaalde oproepe onder Kompanjie-kruit geword, nog steeds kort van ’n vaste grensgarnisoen op elke buitenste pas. [3] [4]
Dit was maklik om te besluit om die rowers uit ’n gestelde streek te dryf, maar baie moeilik om die besluit uit te voer. Die selfopgelegde pligte van sulke boer-kombinasies was geensins lig nie: mans het dae en soms weke oor aansienlike strekke gereis, swaargekry van weer, watergebrek en voedselskaarste. Die skerpziende San, wanneer hy die nadering van ’n vyand opgemerk het, het homself en sy gesin in inheemse skuilplekke verberg waar hy verborge kon bly as hy wou; ’n vlug van vergiftigde pyle het die risiko van verder druk gemerk. Sodra agtervolgers teruggetrek het, uitgeput van om na hom te soek, is die rowery hervat. Ná moeite, uitputting en risiko kon ’n paar gestelde vee herwin word, maar meer dikwels niks nie—en die rowers is nie deur die seisoen se invalle afgeskrik nie. [3] [4]
Geen van die kommandos wat dié jaar uitgestuur is, het hulle doel bereik nie, al het sommige van hulle geglo hulle het dit gedoen totdat hulle verneem het dat sodra hulle ontbind is die rowers weer besig was. Vroeg in 1716 sou een van die kommandos ’n man verloor wat met ’n vergiftigde pyl doodgeskiet is en ’n ander gewond hê, waarna ’n sersant en twintig soldate en ’n vredesparty met arak, tabak en krale probeer sou word; daardie maatreëls behoort tot die volgende kalender. Binne 1715 sluit die rekord op herhaalde burgerekspedisies, Kompanjie-kruit, verlate plase, verbrande huise, en geen blywende verdrywing van die rowers van die Berg- en Waveren-front nie. Regeringsvoorsiende kommandos het nie die loopbaan van plundering dié seisoen gestuit nie; die buitenste distrikte het nog ’n grens in die gesig gestaar waarop agtervolging ’n vallei vir ’n paar dae kon skoonmaak en dit weer verloor die oomblik wat die ruiters huis toe gery het. [3] [4]
Koringoeste, vlugteling-slawe en grensverspreiding — 1715
Die oeste van 1714 tot 1716 was so goed dat vyftienduizend vierhonderd muid koring oor dié drie seisoene na Batavia gestuur is, of meer as vyfduisend muid gemiddeld per jaar. Kalenderjaar 1715 het in die middel van daardie sterk reeks gesit. In die Kompanjie se besittings in Indië het die vraag na koring beperk gebly, en graan kon elders teen ’n laer tarief as die twaalf sjielings per muid wat toe aan die Kaap betaal is, verkry word. Die goewerneur-generaal en raad van Indië was tevrede met die gehalte van Kaapse koring, dog het gehou dat Bengale en Surate die Asiese faktorye tot groter voordeel kon voorsien; die hoeveelheid aan die Kaap het ook so skerp van seisoen tot seisoen gewissel dat ’n konstante uitvoer nie op staatgemaak kon word nie. Hulle het voorgestel om Kaapse boere koring na enige deel van Indië te laat verskeep en dit daar teen watter prys hulle kon kry te verkoop, maar die burgers het beswaar gemaak dat hulle nie geplaas was om so ’n handel te dryf nie en nie lank ná die oes sonder opbrengs kon wag nie. Die direkteure het later verkies om die koloniste te steun bo aankoop uit Hindostan, dog het die Kaapse aankoopprys tot tien sjielings en agt pennies per muid verlaag en nuwe koring- en wyngrond sonder hulle goedkeuring in elke geval verbied. Deur 1715 self het die oeste nog die driejaar-uitvoertotaal gevul selfs terwyl daardie markargumente in korrespondensie verhard het. [3]
Om die koloniste aan te moedig om ander produkte te verbou, is opdragte gegee dat skepe uit Indië aan die Kaap van ertjies, bone en gepelde gars voorsien moes word, genoegsaam vir die tuisreis, al het ertjies toe die hoë prys van nege-en-twintig sjielings gebring, en bone vyf-en-twintig sjielings per muid. Goeie graanjare en duur peulgewasse het dus saam in dieselfde markargument gestaan: Batavia het meer as vyfduisend muid koring per jaar gemiddeld oor 1714–1716 geneem, terwyl die Kompanjie nog ander Kaapse produkte gesoek het wat uitgaande skepe kon vul sonder om die Indiese koringprys te oorvoed. [3]
Oorvloed het nie klagte by die Kasteel stilgemaak nie. Nie lank ná midjaar nie het Pasques de Chavonnes in die Kompanjiejoernaal gesug oor die wispelturige mentaliteit van boere: hulle het nooit dinge soos hulle dit wou hê nie; as daar droogte was het hulle gekla, en as reëns volop was het hulle gekla oor groot veesterfte onder beeste wat jong gras geëet het. Dit sou beter wees, het die goewerneur vermaan, as hulle stil bly vanweë die Hemelse seën, want God het die mens meer lief as wat hulle enige idee gehad het. Die inskrywing sit langs die swaar koringseisoene eerder as daarteen: goeie graanjare en pastorale verliese kon saam reis, en ’n godsdienstige administrateur het albei as saak vir voorsienigheid eerder as openlike griewe gelees. [9]
Op dié datum het vlugteling-slawe die koloniste baie moeilikheid gegee. Hierdie mense het hulle in bendes gevorm en die boere geplunder wanneer nood hulle aangedryf en geleentheid hulle gebied het. Al het hulle gewoonlik ’n skuilplek gekies in ’n plek wat moeilik was om te ontdek en te bereik, was hulle baie makliker te vind as Boesmans. Die San-oorlog van 1715 en die slawebende-probleem het dus dieselfde binnelandse plase uit verskillende rigtings gedruk: die een deur vee-inval en vuur langs Berg en Waveren, die ander deur diefstal uit verborge kampe nader aan besette grond. Die graanoorskot wat Batavia se skepe gevul het, het nie elke buitenste kraal teen enige van die twee bedreigings beveilig nie. [3]
Van 1710 tot 1715 het baie van die boere van Waveren, soos die distrik Tulbagh toe genoem is, geleidelik die vallei van die Breede-rivier af gedryf, terwyl van Hottentots-Holland sommige geleidelik langs die loop van die Zonder End, ’n sytak van die Breede, beweeg het. Dieselfde jare wat Chavonnes se grondhuur en die eerste koloniale San-kommando opgelewer het, het ook veeboere dieper in daardie valleie gedra. Soos meer afgeleë distrikte bereik is, is oorwegings van vergunning, grense en huur dikwels geïgnoreer; die land het onbeperk gelyk, en veepaste van etlike duisende akkers het die gewone eis geword. Informele okkupasie onder Kompanjie-behae het nog veel van die buitenste veeland omraam; die druk van San-invalle in 1715 het geval op ’n grens wat reeds oos en noordoos van die ouer wyn- en graankern beweeg het. [3] [4]
Benoemde huishoudings het dieselfde jaar op die vlugtelingrolle gemerk. Andries Wiebaux (ook Huibaux of Wiebeaux), wat in 1706 met die Blois uit Middelburg gekom het, het in 1715 vryburger geword. Durand Sollier, ’n skoenmaker op Drakenstein wat met sy vrou op die 4de van Oktober 1697 by die Nederlandse kerk in Kaapstad aangesluit het, was teen 1702 getroud met Martha Petel, wat in 1715 gesterf het. Louis Fourie, landbouer in die Wagenmakersvallei op die grondbrief van 1699 genaamd Slange Rivier, het sy eerste vrou, Susanna Cordier, dogter van die vlugteling Louis Cordier, omstreeks 1715 verloor. Die lede-register van die Drakenstein-gemeente vir dieselfde jaar, die Franse Sondag-uur om halfag, en hierdie huishoudelike datums sit saam as die vlugtelinggemeenskap se geskrewe spoor van kalenderjaar 1715. [8]
Op die laaste dag van 1715 het dieselfde goewerneur die jaar in die joernaal met ’n reël Kompanjie-vroomheid afgesluit: “Maar as God met ons is, dit is met die Edele Kompanjie, wie sal daarteen seëvier?” Die sin het ’n seisoen van swaar koringuitvoer, fiskale druk, San-kommandos, vlugteling-slawebendes en veeboer-dryf in een amptelike vertroue saamgevat. Wat die boere se klagte oor droogte of jong gras ook al was, die Kasteel se finale inskrywing vir die kalenderjaar het die Edele Kompanjie onder goddelike beskerming gestel en die nedersetting se lot as onafskeidbaar van daardie aanspraak behandel. [9]