Boer History1715 aan die Kaap die Goeie Hoop: Cranendonk sekunde, wynbelasting, Mauritius-battery en Potgieter se eerste koloniale kommando
Statute van Indië as reg van die hooggeregshof — 12 Februarie 1715
Omdat die hooggeregshof wou hê dat die wette waarvolgens hulle sake moes beslis behoorlik omskryf word, het die politieke raad op die 12de van Februarie 1715 beveel dat die statute van Indië streng nagevolg moes word, behalwe waar hulle deur plakkate van bevoegde gesag aan die Kaap gewysig is. Die bevel het ’n geskrewe hiërargie van reëls vir gewone litigasie vasgelê: Batavia se Indiese statute as grondslag, en plaaslike plakkate as die Kaapse uitsondering. Dit het nie ’n nuwe wetboek geskep nie; dit het genoem watter ingevoerde korpus die hof moes toepas wanneer Kaapse plakkate stil was. [3]
Die volgende jaar sou die summiere jurisdiksie van die hof van landdros en heemrade in siviele sake tot £10 8s. 4d. uitgebrei word, maar daardie uitbreiding het tot 1716 behoort. Binne kalenderjaar 1715 was die Februarie-besluit die jaar se vernaamste regsomskrywing: Kompanjiesamptenare, vryburgers en litigante voor die hooggeregshof het nou ’n vaste antwoord gehad op die vraag watter reg onbesliste punte regeer. Plakkate wat reeds aan die Kaap uitgevaardig is, het die plaaslike oorskrywing gebly; alles anders het na die Indiese statute teruggeval. [3]
Mauritius-battery se hoeksteen — 20 Februarie 1715
Nadat die oppergesag besluit het om bykomende vestingwerke in Tafelvallei op te rig, het die goewerneur op die 20ste van Februarie 1715 die hoeksteen gelê van ’n battery wat hy Mauritius genoem het, naby die seestrand aan die voet van die Leeuwrug. Die steen en die naam het die formele opening van ’n kuswerk gemerk wat die baai-toegange buite die ouer kasteellyne moes versterk. Die battery se latere ontwerpgeskiedenis sou op ingenieurs en direkteure wag; die Februarie-seremonie het die terrein en die toewyding in Chavonnes se tweede kalenderjaar vasgelê. [3]
Die Vergadering van Sewentien het toe gemeen dat planne en spesifikasies eers deur ’n ingenieur opgestel en aan hulle voorgelê moes word voordat verder gegaan word. Daardie opdrag het die bouwerk na die hoeksteen vertraag: die besoek van Pieter Gysbert Noodt, direkteur van vestingwerke in Nederlands-Indië, sou eers op 6 Mei 1718 begin. Kalenderjaar 1715 het dus die naamgewing en die fondasie gehou, nie die voltooide battery of die ingenieur se lang Kaapse verblyf nie. Vir Tafelvallei het die Februarie-dag voorneme en ’n benoemde werk by die Leeuwrug-strand aangeteken. [3]
Abraham Cranendonk neem as sekunde oor — 4 Maart 1715
In Mei 1714 is die sekunde Willem Helot, wat onlangs waarnemende hoof van die regering was, geskors omdat hy eiendom van die Kompanjie vir eie gebruik toegeëien het, en nadat die omstandighede aan die direkteure gerapporteer is, is die raad opdrag gegee om hom sonder rang of salaris na Nederland te stuur. Abraham Cranendonk, onlangs fiskaal van die vestiging aan die Hoogly, wat as sy opvolger aangewys is, het by die Kaap aangekom en die plig op die 4de van Maart 1715 oorgeneem. [3]
Byna tien maande het verloop tussen Helot se skorsing en Cranendonk se installasie. Deur daardie tussentyd het Chavonnes sonder ’n vaste sekunde geregeer ná die val van die man wat Van Assenburgh begrawe en die pokkejaar gestuur het. Cranendonk se aankoms op 4 Maart het die tweede stoel in die politieke raad herstel en die persoonlike vakature wat Helot se skande gelaat het, gesluit. Die nuwe sekunde het uit Bengaalse diens gekom eerder as uit ’n lang Kaapse leertyd; sy eerste Kaapse jaar sou saamloop met die wynbelasting, die Mauritius-fondasie en die San-kommandos van dieselfde kalender. [3]
Wynbelasting van vier sjielings en twee pennies per legger — 12 Maart 1715
Op die 12de van Maart 1715 is ’n belasting van vier sjielings en twee pennies op elke legger wyn wat in die kolonie gepars is, gelê. Hierdie artikel was tot dié datum nie aan tiende of enige belasting onderworpe nie. Die heffing het langs die drankkleinhandel-pacht wat elke 31 Augustus geveil is, die graantiende, die veepas-huur wat vanaf 3 Julie 1714 oopgemaak is, en die seëlregte wat vanaf 20 Julie 1714 op oordragte, testamente, huwelikskontrakte en notariële aktes vereis is, gesit. [3]
Chavonnes se eerste doel ná installasie was om koloniale inkomste nader aan uitgawe te bring. Kleinhandel-drankregte het in die eerste kwart van die eeu steeds sowat £3,167 per jaar gemiddeld; tiendes, oordraggelde en wins op goedere sowat £4,789; totale koloniale inkomste sowat £8,000 teenoor uitgawe van nie minder as sowat £14,500 nadat skeepskoste so ver as die boeke toelaat verminder is. Die Maart-wynbelasting was die eerste nuwe heffing van 1715 wat op daardie gaping gemik is, en die eerste direkte heffing op die geparsde produk van die wingerd eerder as net op kleinhandelverkoop. [3]
Wynboere wat graanagtige tiende vrygespring het, het nou ’n vaste geldelike reg per legger by die pers in die gesig gestaar. Die maatreël het nie die Augustus-monopoliepacht vervang nie; dit het ’n produksieheffing stroomop van kleinhandel bygevoeg. In ’n jaar van sterk graanoeste en voortgesette fiskale tekort het die tarief van vier sjielings en twee pennies op elke legger Chavonnes se 1714-inkomstebondel—grondhuur, vryeiendom-opsies, dorpserwe-terugval, seëls—tot in die wingerdekonomie self uitgebrei. [3]
Terugkeer van die Postlooper van die Natalse kus — 1715
In November 1714 is die galiot Postlooper gestuur om langs die kus van Natal na die wrak van die Bennebroek te soek, en indien moontlik haar kanonne en ankers asook die drie oorblywende matrose te herwin wat nie deur die Engelse kusboot van 4 September 1714 ingebring is nie. Ná ’n afwesigheid van byna ses maande het sy teruggekeer met ’n verslag dat nóg mans nóg wrak gevind kon word. Die leë terugkeer het dus in 1715 geval en die Kompanjie se eie oostelike soektog na die Natalse stranding van 16 Februarie 1713 afgesluit. [3]
Vier van die sewe Bennebroek-Europeërs het reeds met die Engelse boot Tafelbaai bereik; die Februarie-1714-Malabaar het bevestig dat ’n westelike trek vanaf die wrak moontlik was. Die Postlooper se nietige vaart het kanonne, ankers en drie mans in die amptelike lêer onverklaar gelaat. Vir Chavonnes se raad het die galiot se verslag die aktiewe Kompanjie-jag sonder berging of verdere redding beëindig. [3]
Hernude San-rowery — 1715
Vir ’n tyd lank het die Boesmans (San) nie veel moeilikheid gegee nie, maar in 1715 is hulle rowery hervat. Hierdie mense sou nie hulle lewenswyse verander nie, en soos die wild vernietig is, was ’n botsing tussen hulle en die boere onvermydelik. Veeposte het dieper die land in beweeg waar jagbande nog rondgetrek het; die epidemie van 1713 het georganiseerde Khoikhoi-gemeenskappe naby die ouer distrikte erger gebreek as wat dit geïsoleerde San-groepe bereik het, sodat die veegrens se vernaamste opgetekende inheemse moeilikheid by die San gebly het. [3]
Die hernuwing was nie ’n enkele inval nie maar ’n terugkeer na veerowery ná ’n stiller tussentyd. Boere langs uitbreidende veepasse het dieselfde taktiese probleem in die gesig gestaar wat vroeër dekades al gewys het: San-partye wat die terrein geken het, kon skape en beeste dryf en verdwyn in land waar berede agtervolging stadig en onseker was. Die raad se reaksie in 1715 sou van skriftelike verlof vir bure om rowers te volg na opeenvolgende burgerkommandos met Kompanjie-ammunisie beweeg. [3]
Eerste koloniale kommando onder Hermanus Potgieter — Augustus 1715
In Augustus 1715 het die vrou van ’n Drakenstein-boer by die kasteel verskyn en die goewerneur meegedeel dat die Boesmans meer as sewehonderd skape van haar man weggedryf het, nadat hulle die herder vermoor het. Daarop het die goewerneur algemene skriftelike verlof aan die bure van die man wat beroof is gegee om die rowers te volg en die buit te herwin. ’n Kennisgewing tot dié effek is ook aan die landdros gestuur. [3]
Met hierdie verlof het die eerste suiwer koloniale kommando die veld betree. Dit het uit dertig berede burgers bestaan, wat as hulle kommandant ’n boer met die naam Hermanus Potgieter gekies het. Hulle het alles moontlik gedoen om die rowers op te spoor, maar sonder sukses. Die party was koloniaal in samestelling—burgers onder ’n burgerkommandant—eerder as ’n gemengde kolom van Kompanjie-soldate en vrye mans onder ’n offisier van die garnisoen. Ammunisie en skriftelike verlof het van die kasteel gekom; die ryery en die keuse van leier het uit die omgewing van die verlies gekom. [3]
Mislukking om die trop te herwin het nie die jaar se geweld beëindig nie. Die Augustus-verlof en Potgieter se dertig ruiters het ’n patroon gevestig wat latere kommandos van dieselfde seisoen sou herhaal: burgeragtervolging gemagtig ná ’n konkrete klagte, harde naspoorwerk, en geen blywende opruiming van die rowers nie. Die eerste suiwer koloniale veldmag van die Kaap se opgetekende San-oorloë het dus die boeke binnegegaan as ’n nietige herwinning ná ’n herder se moord en ’n verlies van meer as sewehonderd skape. [3]
Bergrivier- en Waveren-invalle; opeenvolgende kommandos — 1715
Die Boesmans het toe begin om die boere langs die Bergrivier en in die Land van Waveren algemeen te plunder. Hulle het sommige herders vermoor, verskeie huise aan die brand gesteek, en ’n groot aantal beeste weggedryf. Daar is gevrees dat hulle die ryp wordende koring sou brand. Sommige van die mees blootgestelde boere het hulle huise verlaat, en ’n paar gesinne is heeltemal geruïneer. Verskeie kommandos agtereenvolgens is opgeroep en gestuur om die rowers te verdryf, met die regering wat ammunisie verskaf het. [3]
Die opdragte waaronder hulle die veld betree het, was nadruklik dat bloedvergieting indien moontlik vermy moes word, en dat vroue en kinders nie lastig geval moes word nie. Maar dit was ’n soort oorlogvoering waarin mense se harte geneig was om te verhard. Dit was maklik om te besluit om die rowers uit ’n bepaalde streek te dryf, maar baie moeilik om die besluit uit te voer. Die skerp-siende Boesman, wanneer hy die nadering van ’n vyand opgemerk het, het homself en sy gesin verberg; en sodra sy agtervolgers, uitgeput van die soektog na hom, teruggetrek het, is sy rowery hervat. [3]
Geen van die kommandos wat in hierdie jaar uitgestuur is, het hulle doel bereik nie, al het sommige geglo hulle het dit gedoen totdat hulle verneem het dat sodra hulle ontbind is die rowers weer besig was. Vroeg in 1716 sou een van die kommandos ’n man verloor wat met ’n vergiftigde pyl gedood is en ’n ander gewond hê, waarna ’n sersant en twintig soldate en ’n vredesparty met arrak, tabak en krale probeer sou word; daardie maatreëls behoort aan die volgende kalender. Binne 1715 sluit die rekord op herhaalde burgerekspedisies, Kompanjie-kruit, verlate plase, verbrande huise, en geen blywende verdrywing van die rowers van die Berg- en Waveren-front nie. [3]
Koringoeste, vlugteling-slawe en grensverspreiding — 1715
Die oeste van 1714 tot 1716 was so goed dat vyftienduisend vierhonderd muids koring oor daardie drie seisoene na Batavia gestuur is, of meer as vyfduisend muids gemiddeld per jaar. Kalenderjaar 1715 het in die middel van daardie sterk lopie gesit. In die Kompanjie se besittings in Indië het die vraag na koring beperk gebly, en graan kon elders teen ’n laer tarief as die twaalf sjielings per muid wat toe by die Kaap betaal is, verkry word; daardie markargumente sou in latere korrespondensie skerper word, maar die Kaap se eie oeste deur 1715 het swaar genoeg gebly om die driejaar-uitvoertotaal te vul. [3]
Op hierdie datum het vlugteling-slawe die koloniste baie moeilikheid besorg. Hierdie mense het hulleself in bende gevorm en die boere geplunder wanneer noodsaak aangedryf en geleentheid gebied het. Al het hulle gewoonlik ’n skuilplek gekies wat moeilik was om te vind en te bereik, was hulle baie makliker te vind as Boesmans. Die San-oorlog van 1715 en die slawebende-probleem het dus dieselfde binnelandse plase uit verskillende rigtings gepers: die een deur veerowery en brand langs Berg en Waveren, die ander deur diefstal uit verborge kampe nader aan bewoonde grond. [3]
Van 1710 tot 1715 het baie van die boere uit Waveren, soos die distrik Tulbagh toe genoem is, geleidelik die vallei van die Breede-rivier af gedryf, terwyl van Hottentots-Holland sommige geleidelik langs die loop van die Zonder End, ’n sytak van die Breede, hulle weg gemaak het. Dieselfde jare wat Chavonnes se grondhuur en die eerste koloniale San-kommando opgelewer het, het ook veeboere dieper in daardie valleie ingedra. Informele besetting onder Kompanjie-behae het nog veel van die buitenste veeland omraam; die druk van San-invalle in 1715 het op ’n grens geval wat reeds oos en noordoos van die ouer wyn- en graankern beweeg het. [4] [3]
Sluiting van 1715 aan die Kaap
Teen die einde van 1715 het die Kaap die hooggeregshof op 12 Februarie aan die statute van Indië gebind, op 20 Februarie die hoeksteen van die Mauritius-battery aan die voet van die Leeuwrug gelê, Abraham Cranendonk op 4 Maart as sekunde geïnstalleer ná Helot se lang vakature, en vanaf 12 Maart elke legger geparsde wyn teen vier sjielings en twee pennies belas. Die Postlooper het leeg van die Natalse Bennebroek-soektog teruggekeer. San-rowery is hervat; ná ’n Drakenstein-verlies van meer as sewehonderd skape en ’n vermoorde herder in Augustus het dertig berede burgers onder Hermanus Potgieter die eerste suiwer koloniale kommando gevorm en die trop nie herwin nie; opeenvolgende kommandos langs die Berg en in Waveren het eweneens teen jaareinde misluk om die rowers te verdryf, terwyl sommige blootgestelde gesinne huise verlaat het en ’n paar geruïneer is. Koringseisoene het sterk gebly binne die driejaar-Batavia-totaal van vyftienduisend vierhonderd muids, vlugteling-slawebendes het binnelandse plase lastig geval, en veeboere het die drywing van Waveren die Breede af en van Hottentots-Holland langs die Zonder End voortgesit. Chavonnes se tweede volle kalenderjaar het dus ’n vaste sekunde en ’n nuwe wynheffing gepaar met die opening van georganiseerde koloniale agtervolging van San-veerowers—en met die harde les dat verlof, kruit en dertig ruiters die Berg- en Waveren-front nog nie skoongemaak het nie. [3] [4]