Boer History1731 aan die Kaap die Goeie Hoop: Delagoa-terugkeer, Hartzogenrath en die suidooskusopname
Delagoa-ontruimingsparty bereik Tafelbaai — 18 Januarie 1731
Op die 27ste van Desember 1730 het waarnemende bevelvoerder Jan de la Capelle en eenhonderd drie-en-dertig man van Fort Lydzaamheid by Delagoabaai in die Kaapse pakkette embarkeer wat gestuur is om die stasie te onttrek. Hul reis het die Kompanjie se besetting van die baai afgesluit. Op die 18de van Januarie 1731 het dieselfde geselskap in Tafelbaai aangekom en die ontruimde vestiging teruggebring onder die oog van goewerneur Jan de la Fontaine en die politieke raad. [3]
Die Januarie-landing het die Desember-embarkasie van ’n verre baai-verslag in ’n Kaapse feit verander. Mans, goedere en die waarnemende bevelvoerder wat die pos deur sy laaste koorssomers en die doodmaak van vaandrig Mona gehou het, was weer op die skiereiland eerder as op die suidoostelike kus. Voordat die pakkette selfs die baai bereik het, is Mona en nege-en-twintig Europeërs deur ’n groep inboorlinge verras en doodgemaak. Die garnisoen, eers eenhonderd ses-en-tagtig sterk ná die desertie van sestien soldate na Inhambane en die ontdekking van ’n twee-en-sestig-man-sameswering, is tot die eenhonderd drie-en-dertig verminder wat mid-Januarie aan wal gestap het. [3]
Kalender 1731 het dus geopen op die praktiese einde van die Delagoa-eksperiment wat die raad op die 11de van Junie 1730 besluit het om te staak en wat die pakkette Snuffelaar, Zeepost en Feyenoord op die 12de van Augustus begin uitvoer het. Die direkteure het die staking of behoud van Fort Lydzaamheid aan Kaapse diskresie oorgelaat; die raad het geantwoord dat hoe gouer dit verlaat kon word, hoe beter. Die mans wat mid-Januarie die strand opgekom het, was die lewende oorblyfsel van ’n pos wat goudstof-assesse, mislukte rivierverkennings, somerkoors, desertie, sameswering en ’n finale inheemse verrassing gekos het. [3]
Wat hulle huis toe gebring het, was nie ’n winsgewende faktorij nie. In 1725 het die stasie ’n bietjie ambergris, sommige aloe, driehonderd pond koper, meer as twee ton ivoor, vier-en-dertig slawe en ’n paar onse goudstof aangestuur. Die goud wat die inboorlinge aangebied het, was so met ander stowwe vermeng dat die assessors in Batavia beweer het dat elke stuiwer se werd die Kompanjie ’n florin gekos het. Sersant Mona se optog van twintig dae vanaf Fort Lagoa op die 27ste van Junie 1725, met een-en-dertig man en die klerk Frans de Kuyper as joernalis, het geëindig toe vyandige swartes die pakosse doodgemaak en die bagasie gevat het. Die mineraloog Jan Hendrik Hoorn het eweneens nie die kopermyne gevind nie. Bote wat ná Mei 1726 onder bevelvoerder Jan de Koning die riviere opgedruk het, het nie die goudvelde of die nog gegloede ryk van Monomotapa gevind nie. [3]
Koors het die res gedoen. In Desember 1726 het dit die garnisoen aangeval soos elke vorige somer, en binne ’n paar maande is agt-en-dertig man oorlede, onder hulle De Koning self. De la Capelle, reeds sekunde en eens waarnemende hoof terwyl De Koning met suikerriet en indigo langs die krale van Maphumbo en Manisa geëksperimenteer het, het die stasie weer oorgeneem. Manisa se mense het aan die oewers van die Portugese rivier Dos Reys gewoon, waar Vasco da Gama geland het; die Hollanders het die stroom na hom die Manisa genoem. Fort Lagoa was te klein vir die versterkte garnisoen, daarom is ’n groter gebied met grondwalle omsluit en Lydzaamheid genoem. Versterkings van die Kaap het die binnelandse soektogte hervat sonder beter sukses. Teen die tyd dat die drie pakkette in Januarie Tafelbaai binnegevaar het, het Delagoabaai as Kompaniestasie verlate gestaan—selfs terwyl die direkteure en die Kaap nog gehoop het op ’n ander voetspoor verder langs daardie seeboord. [3]
Selfs die slavehandel wat die pos moes help betaal, het nooit geantwoord nie. Die inboorlinge is ’n geloof toegeskryf dat die Europeërs slawe koop om hulle vet te voer en op te eet, en dit is veronderstel dat hierdie geloof die oorsaak was dat hulle so min te koop gebring het. De Koning het drie mans van rang met hul gevolg op ’n besoek na die Kaap gestuur, sodat hulle kon sien waarvoor slawe nodig was. Een van die besoekers was ’n neef van Maphumbo wat in Engeland was, daar in die doop die naam John ontvang het, in 1723 na Delagoabaai teruggestuur is, en vlot Engels gepraat het. Die besoekers het voorgegee dat hulle tevrede was met die wyse waarop hulle die slawe sien behandel het; maar die verkeer het ná hul terugkeer nie toegeneem nie. Die Januarie-ontruimdes het dus nóg goud, nóg koper, nóg ’n lewende slavehandel huis toe gebring—net die oorblyfsel van ’n garnisoen en die wete dat die baai op elke telling wat die direkteure genoem het, misluk het. [3]
Daniel van den Henghel neem die fiskaalamp op — Maart 1731
Die direkteure se depêches van 20 Februarie 1730 het Daniel van den Henghel, destyds in diens te Colombo, as onafhanklike fiskaal genoem toe Adriaan van Kervel na die sekunde se stoel onder De la Fontaine opgeskuif het. Die Colombo-benoeming het ’n gaping tussen aanstelling en aankoms gelaat. In Maart 1731 het Van den Henghel die fiskaalamp aan die Kaap opgeneem en die senior driehoek voltooi wat die direkteure ’n jaar vroeër geskets het. [3]
Van Kervel se eie termyn van die onafhanklike fiskaalamp het van Junie 1724 tot Maart 1731 geloop. Aangestel as sekretaris van die politieke raad in 1719 en as fiskaal in 1725, het hy vier jaar in daardie ongewilde stoel tot die volle tevredenheid van alle partye gedien—selfs van die oortreders wat hy moes vervolg—voordat Noodt se dood hom tot sekunde verhef het. Sy bevordering en Van den Henghel se aankoms van Ceylon het dus een lang fiskaalloopbaan uit die plaaslike lys afgesluit en ’n ander uit die oostelike stasies oopgemaak. Die onafhanklike fiskaal het ’n direkteure-amp op die wyer Kompanjiekring gebly, nie ’n Kaapse verkiesing nie. [3] [9]
Vir die res van 1731 het die hoogste siviele lys gestaan as permanente goewerneur De la Fontaine, sekunde Van Kervel, en fiskaal Van den Henghel. Die Maart-intrede van die nuwe fiskaal het die laaste oop plek in die Februarie-1730-pakket gevul en die Kaap ’n ten volle gesete hoofskap gegee ná die waarnemende jare wat Maurits Pasques de Chavonnes se dood en Pieter Gysbert Noodt se skielike einde gevolg het. Op die 8ste van Maart 1730 het De la Fontaine die eed afgelê; ’n jaar later het die man uit Colombo eindelik in die fiskaalstoel langs hom gesit. [3] [9]
Die amp wat Van den Henghel nou beklee het, is geskep om korrupsie in die staatsdiens te beteuel. Dit het niks van dié aard in die Asiatiese besittings gedoen nie, waar offisiere in ’n vertoonstyl soos dié van Asiatiese heersers geleef het en omkopery en bedrog algemeen beoefen is. Aan die Kaap was daar minder geleentheid vir sulke wanpraktyke, aangesien die koloniste nie die mense was om maklik aan onreg van enige aard te onderwerp nie. Vir baie jare ná Noodt se dood was die hoofamptenare in Suid-Afrika mans wat in algemene agting gestaan het, wie se eerlikheid nooit bevraagteken is nie. Die Maart-setel van ’n Colombo-fiskaal het daardie plaaslike klimaat nie verander nie; dit het net die direkteure se geskrewe lys voltooi. [3]
Die Kompanjie van wie se fortuin die nedersetting afgehang het, was nou verby die toppunt van sy voorspoed. Sy dividende, wat vir die tien jaar tot die 31ste van Desember 1722 sewe-en-dertig persent per jaar op die volbetaalde kapitaal was, het vir die tien jaar 1723–1732 gemiddeld net een-en-twintig persent beloop, en het daarna nooit hoër as vyf-en-twintig persent gestyg nie. Baie handelsposte het nie die onderhoudskoste terugbetaal nie. Engelse en Franse handel in die Ooste het reuse-vordering gemaak; die kusvaart van Suid-Asië, eens byna uitsluitlik in die Kompanjie se besit, het in ander hande geval. In Holland is die direkteurskap deur lede van magtige families verseker wat tevrede was om ’n inkomste te trek sonder om misbruike te beredder. Van den Henghel se Maart-aankoms het dus ’n nuwe fiskaal onder ’n goewerneur gesit wat ná private treur reeds harder gewerk het, in ’n Kompanjie wie se Asiatiese masjien nie meer betaal het soos ’n dekade vroeër nie. [3] [9]
Hartzogenrath by Drakenstein; Le Sueur keer na die Kaap terug — April 1731
Ná die dood van ds. Lambertus Slicher in Junie 1730 het die raad ds. François le Sueur, hulppredikant aan die Kaap sedert die 16de van Oktober 1729, opgedra om voorlopig by Drakenstein en Stellenbosch waar te neem. Daardie binnelandse reëling het tot in die nuwe jaar geduur. In April 1731 is Le Sueur na die Kaap teruggekeer by die aankoms uit Europa van ds. Johan Wilhelm Hartzogenrath, deur die direkteure as predikant van Drakenstein aangestel. [3]
Hartzogenrath se landing het ’n inwonende herder aan die Drakenstein-gemeente teruggegee ná die voorlopige maande onder Le Sueur en die langer reeks vakatures wat die landelike kerke sedert die middel-1720’s gekenmerk het. Die preekstoel se eie lys het geloop Pierre Simond van Junie 1691 tot Mei 1702, Hendrik Bek van Mei 1702 tot April 1707, Petrus van Aken van Augustus 1714 tot Desember 1724, Slicher van Julie 1725 tot Junie 1730, en Le Sueur waarnemend van Junie 1730 tot April 1731. Die direkteure se keuse van ’n nuwe man uit Europa eerder as nóg ’n tydelike verskuiwing van Kaapse predikante het aangedui dat Drakenstein weer ’n gevestigde eie herder sou hê. [3]
Die vakature wat Hartzogenrath gesluit het, was jare in wording. Van Aken is in Desember 1724 oorlede; vir sommige maande het die preekstoel leeg gestaan totdat die raad Slicher binneland toe gestuur het en hy die plig op die 15de van Julie 1725 oorgeneem het, en die Kaap aan Johannes Godfried d’Ailly alleen gelaat het. Vroeg die volgende jaar is D’Ailly ernstig siek geword, en hy is in Junie 1726 oorlede, toe Bek na die Kaap verskuif is en Slicher opgedra is om by geleentheid dienste op Stellenbosch te hou. Só het sake meer as drie jaar gebly, totdat die direkteure Le Sueur as tweede of hulppredikant gestuur het. April 1731 was dus nie ’n skielike herstel nie, maar die eerste Europese aanstelling wat daardie lang landelike tekort beantwoord het. [3]
Le Sueur se terugkeer na Tafelvallei het die Kaap weer onder sy hulppredikant geplaas—en, met die Kaap se eie vestiging, onder die patroon van dorpspredikante wat die kasteelkerk kon bedien sonder om die binnelandse preekstoele by permanente oordrag te hou. Hy was reeds in die nedersetting se senior huishoudings gebind as swaer van Hendrik Swellengrebel. Die April-ruiling het dus die kerklike kaart herteken: Hartzogenrath binnelands by Drakenstein, Le Sueur terug op die skiereiland, en die Stellenbosch-vraag nog dieselfde maand deur ’n raadsbesluit te beslis. Op die Kaapstad-lys het Le Sueur se eie datums nou gelees Oktober 1729 tot Junie 1730, en weer van April 1731. [3] [9]
Bek tree af; Hartzogenrath konsulent van Stellenbosch — April 1731
Terselfdertyd het die raad besluit dat Hartzogenrath as konsulent van Stellenbosch sou waarneem, en ds. Hendrik Bek, wat bejaard en baie swak was, toegelaat om op ’n pensioen af te tree. Bek se lang landelike en dorpsdiens—van Mei 1702 tot April 1731 op die kerklike lyste—het dus in formele superannuasie geëindig eerder as in nóg ’n gedwonge verskuiwing. [3]
Sy eie stasies was reeds ’n kaart van die kolonie se preekstoele. Hy het in Mei 1702 as predikant van Drakenstein aangekom, is in April 1707 na Stellenbosch verskuif, het ’n tyd lank van Augustus 1707 tot Januarie 1708 in Kaapstad waargeneem, en is in Junie 1726 na Kaapstad verskuif toe D’Ailly gesterf het. Van daardie Junie tot April 1731 het hy op die Kaapstad-opvolging tussen D’Ailly en die teruggekeerde Le Sueur gestaan. Stellenbosch is ná sy verskuiwing aan Slicher se geleentheidsdienste en daarna aan Le Sueur se voorlopige sorg gelaat. Die April-pensioen het ’n loopbaan gesluit wat begin het toe Simon van der Stel nog regeer het en wat twee waarnemende tussenposes en drie goewerneurs oorleef het. [3]
Stellenbosch het dus onder Hartzogenrath se konsulentsorg oorgegaan terwyl hy die Drakenstein-amp beklee het. Die reëling was die raad se antwoord op ’n gemeente wat nog nie ’n volle inwonende predikant van sy eie gehad het nie en op ’n senior predikant wat die werk nie meer kon dra nie. Landelike erediens het voortgegaan, maar onder ’n gedeelde pastoraat eerder as onder Bek se tanende krag. Die Stellenbosch-lys self toon die gaping: ná Bek se Junie-1726-verskuiwing is die volgende gevestigde naam op daardie opvolging nie ’n 1731-aankoms nie. Binne hierdie jaar is die gedateerde feit die konsulentskap, nie ’n derde volle induksie nie. [3]
Die April-besluite het nog nie die volle herstel van drie gevestigde preekstoele voltooi nie. Hulle het wel die voorlopige lappieswerk beëindig wat Slicher se dood en Bek se swakheid op die landelike kerke afgedwing het. ’n Inwonende Drakenstein-predikant uit Europa, ’n konsulent vir Stellenbosch, Le Sueur terug in Tafelvallei, en ’n gepensioneerde Bek was die kerklike feite van die maand. Vryburgers by Drakenstein wat nog in die kerk aanbid het wat vir die Franse gemeente gebou is, het nou ’n herder gehoor wat deur die Sewentien benoem is eerder as ’n hulppredikant wat van die kasteel geleen is. [3]
Vlugtelinghuishoudings: ’n Dood, ’n testament, ’n heemraad en ’n terugkeer — 1731
Binnelands van die kasteel het die ouer Franse huishoudings hul eie gedateerde feite opgeteken. Op die 17de van Maart 1731 is Jeanne Mille oorlede. Sy is in Provence in 1633 gebore en het as die vrou van Matthieu Arniel uitgekom, ’n landbouer te Franschhoek wat bystand vir homself, vrou en twee kinders uit die Bataafse fonds van 1690 ontvang het. Arniel is in November 1719 oorlede. By hul gesamentlike testament van 1718 het die paar legate gelaat aan die Armefonds van Drakenstein, aan Susanna Fracassé, dogter van Matthieu Fracassé, wat by haar neef François Ree in Amsterdam gewoon het, en aan Jan Roy, seun van die landbouer van daardie naam te Franschhoek, wat hulle ná sy vader se dood as erfgenaam aangestel het. Jeanne se Maart-dood op omtrent agt-en-negentig jaar het een van die laaste lewens gesluit wat nog tot die eerste vlugtelingvaarte teruggereik het. [8]
Op die 22ste van Augustus 1731 is die testament van Zacharie Vlantior ingedien. Gedateer 1720, het dit hom as ’n ou man sonder familie of vriende beskryf, en sy goed aan die Drakenstein-kerk gelaat op voorwaarde dat hulle hom gedurende sy leeftyd onderhou. Die Augustus-indiening het ’n private ooreenkoms met die gemeente wat Hartzogenrath pas oorgeneem het in ’n voltooide rekord verander: die kerk wat nou ’n inwonende predikant gehad het, het ook erfgenaam geword van ’n vlugteling wat geen bloedverwante genoem het nie. Vlantior was onder diegene wat as ontvangers van geldelike bystand uit die Bataafse fonds in 1690 gemerk is. [8]
In Oktober 1731 is François du Toit van Ryssel (Lille) oorlede. Hy het in 1686 in die Vryheit aangekom, lid geword van die Hof van Landdros en Heemrade van Stellenbosch en Drakenstein, en Susanne Seugnet van Saintonge op die 12de van Februarie 1690 in Kaapstad getrou. Hy en sy broer Guillaume het ’n vooraanstaande deel gespeel in die latere tonele rondom die van der Stel-moeilikhede. Nakomelinge van François en Susanne het nog gelewe toe die huishouding neergeskryf is. Sy Oktober-dood het van die landelike bank ’n heemraad weggeneem wie se diens van die eerste Franse geslag tot in De la Fontaine se goewerneurskap geloop het. [8]
Nie elke Franse naam van die jaar was ’n sluiting nie. Gillis Sollier, broer van die Drakenstein-skommelmaker en later Kaapse ouderling Durand Sollier, was sedert 1697 burger aan die Kaap. In 1718 is hy toegelaat om met sy vrou Anna Roulin en seun David na Europa terug te keer. In 1731 het hy na die Kaap teruggekom met Anna Roulin, sy stiefseun Hendrik Melet, en sy suster se dogter. Op die 15de van Desember 1731 is Gillis en sy vrou op die lys van ingeskrewe lidmate van die Hollandse kerk in Kaapstad ingeskryf, met attestasie van Montfort. Onder die inwoners van die Kaapse distrik in dieselfde jaar het Durand Sollier—waarskynlik sy seun—en vrou Elizabeth de Villiers gestaan. [8]
Daardie vier huishoudelike datums—Maart, Augustus, Oktober, Desember—het tot dieselfde binnelandse wêreld behoort wat Hartzogenrath gekom het om te bedien. ’n Provençaalse weduwee van die eerste embarkasies, ’n kinderlose testateur wat die Drakenstein-kerk sy erfgenaam gemaak het, ’n Lille-heemraad van die van der Stel-jare, en ’n teruggekeerde burger met ’n Montfort-attestasie het die nuwe herder ’n gemeente gegee wat nog Frans in oorsprong en alreeds Hollands op sy kerkrol was. Die April-induksie en die jaar se vlugtelinginskrywings het dus in een distrik ontmoet: die direkteure het ’n predikant gestuur; die ouer families het sterftes, ’n testament en ’n tuiskoms opgeteken. [3] [8]
Suidooskus steeds gesoek ná Delagoa — 1731
Delagoabaai is verlaat, maar die Kompanjie het ’n sterk begeerte behou om êrens aan die suidoostelike kus van Afrika ’n stasie te vestig. Die goudstofhandel, koperhoop en strategiese belangstelling wat Fort Lagoa en Fort Lydzaamheid geregverdig het, het nie met die ontruiming verdwyn nie; hulle is net van daardie besondere baai losgemaak. Batavia se uitspraak dat elke stuiwer se werd van vermengde stof ’n florin gekos het, het die wins van een faktorij doodgemaak, nie die wens vir ’n ander ankerplek nie. [3]
Die Kaapse pakkette wat De la Capelle huis toe gebring het, was die natuurlike instrumente vir ’n vars kusondersoek. Die raad en die direkteure kon klein vaartuie wat al op die Kaapse vestiging was, en ’n joernalis wat die laaste Delagoa-maande beveel het, gebruik om te toets of ’n ander ankerplek tussen Natal-waters en Inhambane sou dien waar Lydzaamheid misluk het. Dieselfde drie name— Snuffelaar, Zeepost en Feyenoord— is as pakkette aan die Kaap gebruik toe hulle op die 12de van Augustus 1730 gevaar het om die garnisoen te kom haal. Twee van hulle sou nou die boodskap omkeer. [3]
Daardie beleidsbesluit het die tweede helfte van 1731 omraam. Terwyl die fiskaalamp en die binnelandse kerke in die eerste maande van die jaar gesetel is, is die maritieme vraag wat Delagoa se verlating gelaat het vir ’n September-vaart voorberei eerder as vir ’n stil sluiting van die lêer. De la Fontaine, eerste goewerneur wie se vorige loopbaan aan die Kaap gemaak is, en wat almal nog Jan genoem het, moes nou Kompanjiegeld bestee aan ’n kus wat hom al ’n stasie, ’n vaandrig en ’n koorsgeteisterde garnisoen gekos het. Die begeerte was die direkteure s’n; die skepe en die joernalis was die Kaap s’n. [3] [9]
Niks in die Januarie-landing het die Sewentien geleer om die suidoostelike seeboord te vergeet nie. Die vroeë rampe by die baai het die Kompanjie selfs in die middel-1720’s nie ontmoedig nie; lank is hoop gekoester dat ’n winsgewende handel daar gedryf kon word. Daardie hope het Mona se mislukte goudtog, Hoorn se mislukte kopersoektog, De Koning se rivierebote, die somer van agt-en-dertig sterftes, die Inhambane-desertie en die sameswering binne ’n garnisoen van eenhonderd ses-en-tagtig oorleef. Hulle het die Januarie-ontruiming ook oorleef, net nou gerig op ’n ander punt aan dieselfde kus. [3]
Snuffelaar en Zeepost vaar na Inhambane — September 1731
In September 1731 is die Snuffelaar en die Zeepost gestuur om die seeboord noukeurig tot so ver noord as Inhambane te ondersoek. Jan de la Capelle het die ekspedisie as joernalis vergesel. Die twee pakkette het die Kompanjie se soektog na ’n vervangingstasie in waters anderkant die verlate Delagoa-ankerplek gedra, met dieselfde offisier wat Lydzaamheid gesluit het nou die vaart beskrywend. [3]
’n Portugese stasie is besoek, maar niks onbekend tevore is ontdek nie. Die vaart het dus bestaande kuskunde bevestig eerder as om ’n nuwe baai of riviermond vir Kompanjiebesetting oop te maak. De la Capelle se joernaalrol het die reis verbind aan dieselfde offisier wat waarnemende hoof by die baai was toe De Koning gesterf het, wat die laaste eenhonderd drie-en-dertig man laat embark het, en wat nou getoets het of enige ander punt aan daardie kus ’n vars pos sou betaal. Die Portugese het al gesit waar die Hollanders gekyk het. [3]
Die September-vertrek het twee van die drie klein vaartuie gebruik wat Delagoa die vorige Augustus ontruim het. Pakketwerk in 1731 het dus van ontruiming na verkenning verskuif: dieselfde klas vaartuig, en een van dieselfde senior name, het nou ’n terrein gesoek in plaas daarvan om een af te breek. Die derde pakket, Feyenoord, het van hierdie vaart weggebly. Die grens in die bevele was Inhambane—dieselfde Portugese reede waarheen sestien soldate oorland van Lydzaamheid gedeserteer het, en waar die meeste van hulle omgekom het. [3]
Vir ’n verversingstasie wie se gewone besigheid koring, vleis en die reede was, was die vaart ’n buitengewone opdrag. Dit het twee Kaapse pakkette gevra om te doen wat ’n versterkte faktorij, honderd ekstra soldate en matrose, rivierebote en ’n mineraloog by Delagoa nie kon doen nie: ’n betalende voetspoor aan die suidoostelike kus vind. De la Capelle se teenwoordigheid as joernalis het die verslag ’n voortsetting van die Lydzaamheid-lêer gemaak eerder as ’n nuwe offisier se eerste blik op ’n vreemde kus. Die raad sou sy bladsye teen die Januarie-landing lees wat hulle al geken het. [3]
Koors by St. Luciabaai; geen geskikte stasie gevind — 1731
By en naby St. Luciabaai is baie lewens aan koors verloor, en die oorlewendes het toe na die Kaap teruggekeer met ’n berig dat geen geskikte plek vir ’n stasie gevind kon word nie. Die menslike koste van die vaart het die swaarste op daardie kusgedeelte geval, waar siekte eerder as inheemse vyandigheid of skipbreuk die pakkette se bemannings leeggemaak het. Dieselfde somerkoors wat agt-en-dertig man by Fort Lydzaamheid geneem het, insluitend bevelvoerder De Koning, het nou sy tol geëis op die verkenning wat daardie fort moes vervang. [3]
Die ekspedisie was vyf maande weg. Gemeet vanaf die September-vaart het die terugkeer ná die kalenderjaar se draai geval; die negatiewe berig en die St. Lucia-verliese het tot die reis behoort wat in 1731 beveel en begin is. Die raad het nie ’n nuwe ankerplan ontvang nie, maar ’n oordeel dat die seeboord tot Inhambane geen pos gebied het wat die risiko werd was wat al in koorsdode betaal is nie. Niks onbekend is by die Portugese stasie gevind nie; niks bewoonbaars is by St. Lucia gevind nie. [3]
Binne kalender 1731 loop die gedateerde maritieme boog dus van die Januarie-Delagoa-terugkeer deur die September-Inhambane-vaart tot die koorstol by St. Lucia en die oorlewendes se berig dat geen stasieterrein gevind is nie. Die Kompanjie het nog ’n suidoostelike voetspoor gewens toe die pakkette gevaar het; dit het ’n geskrewe antwoord teen daardie wens gehad toe hulle teruggekom het. Twee klein Kaapse vaartuie en ’n joernalis wat al ’n faktorij begrawe het, is gevra om die lêer weer oop te maak. Hulle het dit weer gesluit, teen die prys van die mans wat in die St. Lucia-hetes gesterf het. [3]
Die Januarie-ontruimdes het al getoon wat daardie kus in koors, desertie en verrassing kos. Die September-vaart het getoon dat die verandering van die baai nie die klimaat verander het nie. St. Lucia het sy eie dode by Mona se nege-en-twintig, by De Koning se agt-en-dertig, en by die naamloose soldate gevoeg wat op die oorlandse vlug na Inhambane omgekom het. Vir De la Fontaine se eerste volle jaar as beëdigde goewerneur het die suidoostelike ontwerp nie in ’n nuwe fort se naam geëindig nie, maar in ’n joernalis se berig dat geen geskikte plek gevind is nie. [3]
Oesuitvoer, skeepvaart en die goewerneur se jaar — 1731
Oor die wyer tydperk wat hierdie jaar ingesluit het, het die direkteure vereis dat ’n jaar se voorraad koring opsy gesit moes word voordat enige na Indië gestuur word. In 1724 en weer in 1725 is meer as vyfduisend muids uitgevoer. In 1726 kon niks gespaar word nie weens droogte. In 1727 was daar nie genoeg vir eie verbruik nie weens roes, wat voorheen rog aangeval het, maar nie koring nie. Van 1728 tot 1737 was daar ’n bestendige uitvoer, soms van soveel as seweduisend muids, hoewel die oeste nie eweredig goed was nie. Kalender 1731 het binne daardie uitvoervolgorde gesit eerder as binne die droogte- en roesjare van die middel-1720’s. [3]
Skeepvaart deur Tafelbaai het die nedersetting se ander maat van gewone besigheid gebly. In die dertien jaar 1725–1737 het eenduisend-en-sewe skepe die baai aangedoen, of gemiddeld sewe-en-sewentig jaarliks. Hiervan het agthonderd agt-en-sestig aan die Kompanjie behoort, een-en-negentig was Engels, sewe-en-twintig Deens, negentien Frans, een Portugees en een Vlaams. Buitelandse skepe is in die skaarstetyd verhinder om voorrade te kry; baie min vaartuie nie onder die Hollandse vlag het toe ingeloop nie, en die burgers het die verlies gevoel, want vreemdelinge het kontant in die land gebring. Die veesiektes het later afgeneem, en beesvleis en skaapvleis was teen ’n pennie-en-’n-halwe tot twee pennies ’n pond te kry; maar die Kaap het sy naam as ’n plek van goedkoop vars voorrade verloor, en dit het lank geduur om dit terug te wen. Die Kaap van 1731 het voortgegaan om as verversings- en uitvoerstasie te funksioneer terwyl sy raad Delagoa gesluit, die fiskaalamp hersit en die suidooskus ondersoek het. [3]
Die skiereiland se eie grond het nog met die direkteure se vrese geargumenteer. Die landengte wat dit met die vasteland verbind het, was ’n dorre sandwoestyn. Met moeite het gelaaide waens dit deurgegaan, want daar was geen pad nie, en niks as ’n lyn pale het die beste koers aangedui nie. Uit skippers se berigte is die direkteure gelei om te glo dat Tafelbaai binne nie te verre tyd met die sand gevul sou word wat geweldige suidoosters in die somermaande daarin gevee het. Hulle het opdrag gegee dat pogings aangewend moes word om die sand vas te lê deur dit met gras en bome te beplant, en in die winter van 1724 is die werk begin: sewentig slawe en ’n bende bandiete wat knopgras en saad van die wilde-olyf geplant het, en, toe dit misluk, stroke sooie in latere reënseisoene. Daardie stadige beplanting het nog tot dieselfde jare as die koringreserwe en die sewe-en-sewentig skepe per jaar behoort. [3]
Die goewerneur onder wie daardie gewone besigheid geloop het, was nog die lang Amsterdammer wat almal Jan genoem het. Gebore 23 April 1684 as Jan de la Fontaine dit Wicart, seun van die syhandelaar Jacques de la Fontaine en Barbara van den Burgh, is hy in 1710 deur kommissaris Johan van Hoorn van die tuiswaartse Horstendal gehaal en as dispensier aangestel. In Junie 1730, in die eerste jaar van sy bestuur, het die noodlot sy vrou Maria Elizabeth, dogter van die ou sekunde Andries de Man, weggeneem en hom as weduwenaar gelaat met ’n dogter van veertien en ’n suigelingseun van twee. Hy het aanhou glimlag; sy treur het hom nog harder laat werk. Syvervaardiging onder die Franse kenner François Guillaume, met ’n fabriek naby die Slavekwartier, en ’n kirmanhaarproef met ingevoerde bokke het in die jare 1730–1735 in hul mees kritieke stadium gestaan. Die meeste wurms het gesterf voordat hulle kokonse gemaak het; die bokke het nie lank oorleef nie; en toe daar wel haar gelewer is, kon die Kompanjie nie die hoë prys bekostig nie. [9]
Binnelands het die kerklike herstel van April en die vlugtelingdatums van Maart, Augustus, Oktober en Desember eweveel as die kusopname van September vir die daaglikse lewe van vryburgers by Drakenstein en Stellenbosch beteken. ’n Inwonende Drakenstein-predikant, ’n konsulent vir Stellenbosch, en ’n gepensioneerde Bek het die voorlopige lappieswerk vervang wat Slicher se dood en Bek se swakheid op die landelike kerke afgedwing het. Jeanne Mille se begrafnis, Vlantior se ingediende testament, Du Toit se leë heemraadstoel, en die Solliers se Montfort-attestasie was die gemeente se eie kalender onder daardie nuwe herder. [3] [8]
Ver van Tafelbaai het ’n kleiner Europese druk van die Kaap ook tot die jaar behoort. ’n Londense kompendium van Kolbe se beskrywing van die Kaap die Goeie Hoop het in twee klein oktawobande in 1731 verskyn—’n keuse van paragrawe, sleg vertaal en verkort deur ’n man onkundig van die onderwerp. Die mooier Hollandse Naauwkeurige Beschryving van de Kaap de Goede Hoop is al in 1727 in Amsterdam in twee groot geïllustreerde bande uitgegee. Die Kaap wat koring onder ’n reserwereël uitgevoer het, ’n Colombo-fiskaal gesit het, ’n Drakenstein-predikant ingelyf het, en mans aan St. Lucia-koors verloor het, was al ’n boek in Europa, selfs wanneer die boek ’n swak verkorting was. [3]
Kalender 1731 het dus toegemaak as die jaar die Delagoa-garnisoen op die 18de van Januarie huis toe gekom het; die jaar Van den Henghel in Maart die onafhanklike fiskaalamp opgeneem het; die jaar Hartzogenrath Drakenstein geneem het, Le Sueur na die Kaap teruggekeer het, Bek op pensioen gegaan het, en Stellenbosch onder ’n konsulent oorgegaan het; die jaar Jeanne Mille gesterf het, Vlantior se testament ingedien is, François du Toit gesterf het, en Gillis Sollier van Montfort ingeskryf is; en die jaar twee Kaapse pakkette, met De la Capelle as joernalis, die kus tot Inhambane ondersoek het en van St. Lucia teruggekom het met koorsdode en geen stasieterrein nie. Die Kompanjie se wens vir ’n suidoostelike voetspoor het ná die vyfmaande-vaart op die tafel gebly. Die gedateerde werk van hierdie jaar was al gedoen. [3] [8]