Boer History1731 aan die Kaap die Goeie Hoop: Delagoa-terugkeer, Hartzogenrath en die suidooskusopname
Delagoa-ontruimingsparty bereik Tafelbaai — 18 Januarie 1731
Op die 27ste van Desember 1730 het waarnemende bevelvoerder Jan de la Capelle en eenhonderd drie-en-dertig man van Fort Lydzaamheid by Delagoabaai in die Kaapse pakkette embarkeer wat gestuur is om die stasie te onttrek. Hul reis het die Kompanjie se besetting van die baai afgesluit. Op die 18de van Januarie 1731 het dieselfde geselskap in Tafelbaai aangekom en die ontruimde vestiging teruggebring onder die oog van goewerneur Jan de la Fontaine en die politieke raad. [3]
Die Januarie-landing het die Desember-embarkasie van ’n verre baai-verslag in ’n Kaapse feit verander. Mans, goedere en die waarnemende bevelvoerder wat die pos deur sy laaste koorssomers en die doodmaak van vaandrig Mona gehou het, was weer op die skiereiland eerder as op die suidoostelike kus. Delagoabaai het as Kompaniestasie verlate gestaan, selfs terwyl die direkteure en die Kaap nog gehoop het op ’n ander voetspoor verder langs daardie seeboord. [3]
Kalender 1731 het dus geopen op die praktiese einde van die Delagoa-eksperiment wat die raad op die 11de van Junie 1730 besluit het om te staak en wat die pakkette Snuffelaar, Zeepost en Feyenoord in Augustus begin uitvoer het. Die mans wat mid-Januarie aan wal gestap het, was die lewende oorblyfsel van ’n pos wat goudstof-assesse, mislukte rivierverkennings, somerkoors, desertie, sameswering en ’n finale inheemse verrassing gekos het. [3]
Daniel van den Henghel neem die fiskaalamp op — Maart 1731
Die direkteure se depêches van 20 Februarie 1730 het Daniel van den Henghel, toe in diens by Colombo, as onafhanklike fiskaal benoem toe Adriaan van Kervel na die sekunde se stoel onder De la Fontaine opgeskuif het. Die Colombo-benoeming het ’n gaping gelaat tussen aanstelling en aankoms. In Maart 1731 het Van den Henghel die fiskaalamp aan die Kaap opgeneem en die senior driehoek voltooi wat die direkteure ’n jaar vroeër geskets het. [3]
Van Kervel se eie ampstermyn as onafhanklike fiskaal het van Junie 1724 tot Maart 1731 geloop. Sy bevordering tot sekunde en Van den Henghel se aankoms uit Ceylon het dus een lang fiskaalloopbaan afgesluit en ’n ander geopen wat uit die oostelike stasies eerder as slegs uit die plaaslike juniorlys getrek is. Die onafhanklike fiskaal het ’n direkteure-amp op die wyer Kompanjie-kring gebly. [3]
Vir die res van 1731 het die hoogste siviele lys gestaan as permanente goewerneur De la Fontaine, sekunde Van Kervel en fiskaal Van den Henghel. Die Maart-intrede van die nuwe fiskaal het die laaste oop plek in die Februarie-1730-pakket gevul en die Kaap ’n volledig gesete hoofskap gegee na die waarnemende jare wat op Chavonnes se dood en Noodt se skielike einde gevolg het. [3]
Hartzogenrath by Drakenstein; Le Sueur keer na die Kaap terug — April 1731
Ná die dood van ds. Lambertus Slicher in Junie 1730 het die raad ds. François le Sueur, assistent-predikant aan die Kaap sedert 16 Oktober 1729, opdrag gegee om voorlopig by Drakenstein en Stellenbosch waar te neem. Daardie binnelandse reëling het tot in die nuwe jaar geduur. In April 1731 het Le Sueur na die Kaap teruggekeer by die aankoms uit Europa van ds. Johan Wilhelm Hartzogenrath, deur die direkteure as predikant van Drakenstein aangestel. [3]
Hartzogenrath se landing het ’n residensiële herder aan die Drakenstein-gemeente herstel ná die voorlopige maande onder Le Sueur en die langer reeks vakatures wat die landelike kerke sedert die middel-1720’s gekenmerk het. Die direkteure se keuse van ’n nuwe man uit Europa eerder as nog ’n tydelike verskuiwing van Kaapse predikante het aangedui dat Drakenstein weer ’n vaste eie bedienaar sou hê. [3]
Le Sueur se terugkeer na Tafelvallei het die Kaap weer onder sy assistent geplaas (en, met die Kaap se eie vestiging, onder die patroon van dorpspredikante wat die kasteelkerk kon bedien sonder om die binnelandse kansels deur permanente oordrag te hou). Die April-ruil het dus die kerklike kaart herteken: Hartzogenrath binnelands by Drakenstein, Le Sueur terug op die skiereiland, en die Stellenbosch-vraag nog dieselfde maand deur ’n raadsbesluit te besleg. [3]
Bek tree af; Hartzogenrath konsulent van Stellenbosch — April 1731
Terselfdertyd het die raad besluit dat Hartzogenrath as konsulent van Stellenbosch sou optree, en het ds. Hendrik Bek, wat gevorderd in jare en baie swak was, toegelaat om op ’n pensioen af te tree. Bek se lang landelike diens—van Mei 1702 tot April 1731 op die predikante-lyste—het dus in formele superannuasie geëindig eerder as in nog ’n gedwonge oordrag. [3]
Stellenbosch het dus onder Hartzogenrath se konsulent-sorg oorgegaan terwyl hy die Drakenstein-amp gehou het. Die reëling was die raad se antwoord op ’n gemeente wat nog ’n volle eie residensiële predikant ontbreek het en op ’n senior predikant wat nie meer die werk kon dra nie. Landelike erediens het voortgegaan, maar onder ’n gedeelde pastoraat eerder as onder Bek se kwynende krag. [3]
Die April-besluite het nog nie die volle herstel van drie vaste kansels voltooi nie. Eers in 1732 sou ds. Hendrik Kock as tweede predikant van die Kaap aankom en ds. Salomon van Echten as predikant van Stellenbosch, en sodoende ’n reeks vakatures beëindig wat die verhaal van hierdie jare oor agt jaar tel. Binne 1731 is die gedateerde kerklike feite Hartzogenrath se Drakenstein-aanstelling, Le Sueur se terugkeer, Bek se pensioen en die Stellenbosch-konsulentskap. [3]
Suidooskus steeds gesoek ná Delagoa — 1731
Delagoabaai is verlaat, maar die Kompanjie het ’n sterk begeerte behou om êrens op die suidoostelike kus van Afrika ’n stasie te stig. Die goudstofhandel, koperhope en strategiese belangstelling wat Fort Lagoa en Fort Lydzaamheid geregverdig het, het nie met die ontruiming verdwyn nie; hulle is slegs van daardie besondere baai losgemaak. [3]
Die Kaapse pakkette wat De la Capelle tuisgebring het, was die natuurlike instrumente vir ’n vars kusondersoek. Die raad en die direkteure kon klein vaartuie wat reeds op die Kaapse vestiging was, en ’n joernalis wat die laaste Delagoa-maande beveel het, gebruik om te toets of ’n ander ankerplek tussen Natal-waters en Inhambane kon dien waar Lydzaamheid misluk het. [3]
Daardie beleidsbesluit het die tweede helfte van 1731 omraam. Terwyl die fiskaalamp en die binnelandse kerke in die eerste maande van die jaar besleg is, is die maritieme vraag wat Delagoa se verlating gelaat het, vir ’n September-vaart voorberei eerder as vir ’n stil toemaak van die dossier. [3]
Snuffelaar en Zeepost vaar na Inhambane — September 1731
In September 1731 is die Snuffelaar en die Zeepost gestuur om die seeboord noukeurig tot so ver noord as Inhambane te ondersoek. Jan de la Capelle het die ekspedisie as joernalis vergesel. Die twee pakkette het die Kompanjie se soektog na ’n vervangende stasie in waters buite die verlate Delagoa-ankerplek gedra. [3]
’n Portugese stasie is besoek, maar niks onbekends vantevore is ontdek nie. Die vaart het dus bestaande kuskernis bevestig eerder as om ’n nuwe baai of riviermond vir Kompanjiebesetting oop te maak. De la Capelle se joernalis-rol het die reis gekoppel aan dieselfde offisier wat Lydzaamheid gesluit het en wat nou getoets het of enige ander punt op daardie kus ’n vars pos sou terugbetaal. [3]
Die September-vertrek het twee van die drie klein vaartuie gebruik wat Delagoa die vorige Augustus ontruim het. Pakketwerk in 1731 het dus van ontruiming na verkenning verskuif: dieselfde klas vaartuig, en een van dieselfde senior name, het nou ’n terrein gesoek in plaas daarvan om een te ontmantel. [3]
Koors by St. Luciabaai; geen geskikte stasie gevind — 1731
By en naby St. Luciabaai is baie lewens aan koors verloor, en die oorlewendes het toe na die Kaap teruggekeer met ’n verslag dat geen geskikte plek vir ’n stasie gevind kon word nie. Die menslike koste van die vaart het die swaarste op daardie kusstreek geval, waar siekte eerder as inheemse vyandigheid of skipbreuk die pakkette se bemannings leeggemaak het. [3]
Die ekspedisie was vyf maande afwesig. Gemeet vanaf die September-vaart het die terugkeer vroeg die volgende jaar geval; die negatiewe verslag en die St. Lucia-verliese het aan die vaart behoort wat in 1731 beveel en begin is. Die raad het nie ’n nuwe ankerplan ontvang nie, maar ’n oordeel dat die seeboord tot Inhambane geen pos gebied het wat die risiko werd was wat reeds in koorssterftes betaal is nie. [3]
’n Tweede soektog sou nog in September 1732 met die Zeepost en Feyenoord probeer word, waarna die direkteure die ontwerp sou prysgee. Binne kalender 1731 loop die gedateerde maritieme boog van die Januarie-Delagoa-terugkeer deur die September-Inhambane-vaart tot die koorstol by St. Lucia en die oorlewendes se verslag dat geen stasie-terrein gevind is nie. [3]
Oesuitvoer en nedersettingskonteks — 1731
Oor die wyer tydvak wat hierdie jaar ingesluit het, het die direkteure vereis dat ’n jaar se voorraad koring opsy gesit moes word voordat enige na Indië gestuur is. Van 1728 tot 1737 was daar ’n deurlopende uitvoer, soms van soveel as seweduisend muid, al was die oeste nie eenvormig goed nie. Kalender 1731 het binne daardie uitvoerreeks geval eerder as binne die droogte- en roesjare van die middel-1720’s. [3]
Verskeping deur Tafelbaai het die nedersetting se ander maatstaf van gewone besigheid gebly. In die dertien jaar 1725–1737 het eenduisend-en-sewe skepe die baai aangedoen, of gemiddeld sewe-en-sewentig per jaar, die oorgrote meerderheid Kompanjieskepe met kleiner getalle Engelse, Deense, Franse en soms ander vlae. Die Kaap van 1731 het voortgegaan om as verversings- en uitvoerstasie te funksioneer terwyl sy raad Delagoa gesluit, die fiskaalamp herset en die suidooskus peil het. [3]
Binnelands het die kerklike herstelwerk van April net soveel as die kusopname van September vir die daaglikse lewe van vryburgers by Drakenstein en Stellenbosch beteken. ’n Residensiële Drakenstein-predikant, ’n konsulent vir Stellenbosch en ’n gepensioneerde Bek het die voorlopige lappieswerk vervang wat Slicher se dood en Bek se swakheid op die landelike kerke afgedwing het. [3]
Sluiting van 1731 aan die Kaap
Teen die einde van 1731 het die Kaap die Delagoa-ontruiming opgeneem, die onafhanklike fiskaalamp gevul, die landelike kansels deels herstel, en die suidooskus vir ’n vervangende stasie getoets. Op die 18de van Januarie het Jan de la Capelle en die eenhonderd drie-en-dertig man van Fort Lydzaamheid in Tafelbaai aangekom. In Maart het Daniel van den Henghel die fiskaalamp opgeneem wat die vorige jaar uit Colombo vir hom benoem is. In April het ds. Johan Wilhelm Hartzogenrath as predikant van Drakenstein aangekom; is ds. François le Sueur na die Kaap teruggekeer; is ds. Hendrik Bek op pensioen gestel; en is Hartzogenrath beveel om as konsulent van Stellenbosch op te tree. Die Kompanjie wou ná Delagoa se verlating steeds ’n suidoostelike kusstasie hê; in September het die pakkette Snuffelaar en Zeepost, met De la Capelle as joernalis, gevaar om die seeboord tot Inhambane te ondersoek; is ’n Portugese stasie sonder nuwe ontdekking besoek; is by en naby St. Luciabaai baie lewens aan koors verloor; en het die oorlewendes ná vyf maande teruggekeer met ’n verslag dat geen geskikte plek vir ’n stasie gevind kon word nie. Koringuitvoer het voortgegaan in die meerjarige reeks vanaf 1728, en Tafelbaai se gewone skeepsverkeer het deur ’n jaar geloop waarvan die besondere besigheid die nagevolge van Delagoa en die soektog na ’n ander kuspos was. [3]